1  2    3  
نقش جوانان در پیروزی انقلاب اسلامی
قشر جوان در هر جامعه‎ای به لحاظ برخورداری از توان، انرژی و استعدادهای فراوان قادر است، نقش تعیین كننده‎ای در آینده آن جامعه داشته باشد و جوانان در هر جامعه‎ای سرمایه اصلی آن جامعه‎ محسوب می‎گردند كه می‎توانند زمینه‎های رشد و پیشرفت آن جامعه‎ را در عرصه‎های مختلف علمی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، هنری،‌ورزشی و... فراهم نمایند. در كشور ما نیز نسل جوان، سهم بزرگی از تحولات و پیشرفتهای كشور را بر عهده داشته و شاهد حضور جوانان در عرصه‎های مختلف از شكل‎گیری انقلاب گرفته تا پیروزی آن و پس از پیروزی انقلاب اسلامی بوده و هستیم. نوشتار حاضر كنكاشی است هر چند مختصر در خصوص نقش جوانان در شكل‎گیری و پیروزی انقلاب اسلامی، در بررسی و تحلیل این موضوع، نگاهی خواهیم داشت به نحوه برخورد رژیم گذشته با جوانان و ویژگیهای جوانان قبل از انقلاب تا درك صحیحی از چرایی حضور جوانان در شكل گیری انقلاب اسلامی و همراه شدن آنان با اهداف انقلاب اسلامی داشته باشیم سپس عرصه‎ها و مراكز اصلی حضور جوانان و فعالیت آنان در شكل گیری انقلاب اسلامی را مورد ارزیابی قرار می‎دهیم و در پایان نقش جوانان در انقلاب اسلامی را از دیدگاه امام خمینی (ره) از نظر می‎گذرانیم.
جوانان و رژیم گذشته
جوانان در رژیم گذشته مورد بی‎مهری قرار گرفته و توانمندیها و تواناییهای آنان نادیده گرفته می‎شد. خلاقیت، نوآوری و... جایی در رژیم گذشته نداشت، دغدغه اصلی آن رژیم، حاكم ساختن فرهنگ غربی در كشور و گرایش به غرب تحت لوای رسیدن به تمدن و پیشرفت بود با چنین تفكری فرهنگ دینی و ملی مورد بی توجهی قرار گرفته و با ارزشها و باورهای دینی مقابله می‎شد و تلاش نمودند جوانان را با تشویق به فساد و مراكز فحشاء و دامن زدن به آن، نسبت به فرهنگ و سرنوشت كشور بی‎تفاوت نموده و فكر و خلاقیت را از جوانان گرفته و این عناصر سازنده كشور را به عناصری بی‎تأثیر و بی‎مصرف تبدیل سازند مرحوم امام در این باره فرمودند: «اصل برنامه این بوده است كه جوان‎های ما را به فساد بكشند برای اینكه مبادا یك قدرتی در مقابلشان قیام كند... اینها می‎خواستند هر فكری را كه احتمال بدهند كه این فكر در مقابل آنهاست از بین ببرند... مراكز فسادی كه سرتاسر مملكت بود جوان‎ها را مشغول می‎كرد به امور شهوانی كه به كلی افكار را از دستشان می‎گرفت.»[1] «آنها بنا داشتند جوانهای ما را فاسد كنند تا اینكه بی تفاوت بشوند راجع به مسایل خودشان و هر قضیه‎ای و هر بلایی سرشان بیاید... این جوان دیگر نمی‎تواند فكر بكند به این كه سر مملكت چه آمده است.»[2] در چنین شرایطی نهضت اسلامی و آرمانهای بلند امام (ره) موجب آگاهی و بیداری جوانان شد، آنان هویت از دست رفته خویش را در این نهضت یافتند و امام (ره) به آنان شخصیت و هویت بخشید، آنان كه می‎دیدند منابع سرشار كشور پیش چشمان ملت توسط اجانب به یغما برده شده و دولتمردان وقت تنها به فكر عیش و نوش خویش هستند و توجهی به كشور و مردم ندارند، سعادت و رهایی از چنگال ظلم و بی‎عدالتی را در آرمانهای بلند امام یافتند و نهضت اسلام خواهی و عدالت طلبی امام را با دل و جان همراهی كردند و به تعبیر زیبای شهید مطهری ندای امام خمینی (ره) از قلب فرهنگ و از اعماق تاریخ و از ژرفای روح این ملت بر می‎خاست، مردمی كه در طول چهارده قرن حماسه محمد، علی، زهرا، حسین، زینب، سلمان، ابوذر... و صدها هزار زن و مرد دیگر را شنیده بودند و این حماسه‎ها با روحشان عجین شده بود، بار دیگر همان ندای آشنا را از حلقوم این مرد شنیدند علی را و حسین را در چهره او دیدند او را آینه تمام نمای فرهنگ خود كه تحقیر شده بود تشخیص دادند، امام چه كرد؟ او به مردم شخصیت داد، خود واقعی و هویت اسلامی آنها را به آنان بازگرداند، آنها را از حالت خودباختگی خارج كرد این بزرگترین هدیه‎ای بود كه رهبر به ملت داد او توانست ایمان از دست رفته مردم را به آنها بازگرداند و آنها را به خودشان مؤمن كند.»[3]
مراكز اصلی حضور جوانان در شكل گیری انقلاب اسلامی
سه مركز عمده در روند انقلاب اسلامی نقش تعیین كننده‎ای داشتند، این مراكز كه پایگاهها و كانونهای اصلی مبارزه و انقلاب بودند در تعمیق و گسترش آرمانها و شعارهای انقلاب اسلامی و پیشبرد نهضت تأثیر بسزایی داشتند و مراكز اصلی حضور جوانان در شكل‎گیری و پیروزی انقلاب اسلامی محسوب می‎شدند بگونه‎ای كه نام این مراكز تداعی كننده حضور پرشور جوانان و آمیخته با نام آنان بود. این سه مركز عبارت بودند از مسجد، حوزه علمیه و دانشگاه كه ما به صورت گذرا اشاره‎ای خواهیم داشت به نقش جوانان در این مراكز، در پیشبرد اهداف انقلاب و به ثمر رساندن آن؛
الف) مساجد
مساجد یكی از مراكز و پایگاههای اصلی در روند شكل‎گیری انقلاب اسلامی بودند فعالیت‎های مختلف مبارزین به ویژه جوانان در مساجد و نماز جماعت، سخنرانی،‌ارشاد و تبلیغ، تجهیز مبارزان انقلابی و اطلاع رسانی این نهاد مقدس را به عنوان اصلی‎ترین پایگاه نهضت قرار داد و مسجد توانست نقش دیرینه خود را در صدر اسلام بازیابد.[4]
روحانیت مبارز در سنگر محراب و منبر به تبیین تفكر سیاسی اسلام و نشر اهداف نهضت و افشاگری در زمینه فجایع رژیم ستمشاهی و آثار شوم سلطه خارجی و توطئه‎های استكبار جهانی پرداخت و با بازگو كردن بیانیه‎ها و اعلامیه‎ها و سخنان رهبر انقلاب، آگاهی مردم به ویژه نسل جوان را نسبت به آرمانهای اسلامی و فجایع نظام ستمشاهی رشد و تعمیق بخشید. حضور جوانان در مساجد و ارتباط آنان با روحانیت مساجد را در متن مبارزات مردمی قرار داده بود نیكی آركدی نویسنده و محقق آمریكایی معتقد است «طبقه وسیعی از تحصیل كرده‎ها، دانشجویان طبقه سیاسی جدید و تهیدستان شهری تحت تأثیر و سازماندهی مساجد ستون فقرات سیاست نوین مردمی را فراهم ساختند.»[5] حضور جوانان در مساجد و فعالیت‎های مختلف مبارزاتی آنان و نقش محوری مساجد در پیشبرد اهداف نهضت اسلامی، موجبات نگرانی رژیم را فراهم نمود از این تلاش می‎نمود كه با ترفندهای مختلف از جمله ایجاد پایگاه‎های موازی برای تجمع جوانان مثل سینماها كانون‎های باصطلاح هنری و رواج فساد، دستگیری روحانیون و ائمه جماعات، تحت كنترل درآوردن برنامه‎های مساجد و نظارت شدید بر مساجد، شكستن حرمت مساجد و مسدود كردن و تعطیل نمودن مساجد و... در نقش مساجد خلل ایجاد نماید و آن را از محوریت مبارزات دور نموده و جوانان را از مساجد باز دارد[6] اما هیچ كدام از شگردهای رژیم نتوانست در جایگاه محوری مساجد تزلزلی ایجاد نماید و مساجد كماكان بعنوان پایگاه اصلی مبارزات ایفای نقش می‎كردند. روحانیون و ائمه جماعات در دوران انقلاب از مساجد برای سازماندهی و هدایت مبارزات مردمی، اطلاع رسانی و آگاهی بخشی به مردم به ویژه نسل جوان و... بهره می‎بردند و با تقسیم مناطق و پایگاه قرار دادن هر مسجد در آن منطقه حركات نهضت را هماهنگ می‎كردند در تهران مسجد قبا مركزیت این تشكیلات بود كه تحت نظر شهید دكتر مفتح اداره می‎شد، مسجد جلیلی به امامت آیت الله مهدوی كنی، مسجد امیرالمؤمنین به امامت آیت الله موسوی اردبیلی، مسجد لرزاده به امامت حجت الاسلام عمید زنجانی، مسجد رستم آباد به امامت حجت الاسلام شاه آبادی (ره)، مسجد ارك، مسجد جاوید، مهدیه تهران و... از مراكز فعال تجمع و سازماندهی نیروها و چاپ و نشر اعلامیه‎ها و نوارهای انقلابی بود حضور و فعالیت جوانان به این مراكز عبادی و سیاسی پویایی و رونق خاصی بخشیده بود به عنوان نمونه مسجد رستم آباد در شمیران از سال 1350 كانون مبارزه و تربیت جوانان بود و سازماندهی و رهبری گروه حزب الله در این مسجد انجام می‎شد.[7] همچنین در سایر شهرها مساجد كانون اصلی مبارزه و مركزی برای حضور و فعالیت جوانان بوده و سازماندهی فعالیت‎های مبارزاتی و گروههای مبارزه در این مراكز صورت می‎گرفت.[8]
حوزه ‌علمیه و مدارس علوم دینی
یكی دیگر از عرصه‎های حضور جوانان در نهضت اسلامی حوزه‎های علمیه و مدارس علوم دینی بود كه جوانان متدین و آگاه را خود پرورش داده بود و آنان تحت هدایت و راهنمایی علمای بزرگ به مقابله و مبارزه با رژیم می‎پرداختند. حوزه با همه موجودیت خود از مراجع تقلید گرفته تا اساتید و طلاب جوان پشت سر رهبری نهضت قرار گرفت و حمایت بی‎دریغ خود را بنابر رسالت خویش نثار نهضت كرد. طلاب حوزه علمیه با ایجاد شبكه‎های ارتباطی مستقیم با اقشار و گروه‎های مختلف، پیام نهضت و رهبری آن را در سطح جامعه‎ منتشر نمودند و نقش زیادی در پیشبرد اهداف نهضت ایفا كردند.»[9] «پایگاه اصلی طلاب جوان انقلابی در قم مدرسه فیضیه، حجتیه، خان، حقانی و مسجد امام حسن عسگری ـ علیه السّلام ـ بود كه به مناسبت‎های مختلف مورد تجاوز ساواك قرار می‎گرفت در این میان، مدرسه فیضیه پایگاه اصلی تلقی می‎شد و تا سال 54 كه كاملاً تعطیل شد، هر از چندی مورد حمله نیروهای ساواك قرار می‎گرفت.»[10] در سایر شهرها نیز مدارس علمیه از كانون‎های اصلی مبارزه محسوب می‎شدند در اینجا به نمونه‎هایی از فعالیت طلاب جوان حوزه علمیه در پیوندی انقلاب اسلامی اشاره‎ای گذرا خواهیم داشت؛
الف) در مقابله با «انقلاب سفید» و رفراندم رژیم، طلاب حوزه‎های علمیه و مدارس علوم دینی آنچنان حضور پرشوری داشتند كه مأموران انتظامی در قم به مدرسه فیضیه حمله كرده و در صحن مدرسه به تیراندازی و مجروح كردن طلاب پرداختند و از رفت و آمد طلاب و روحانیون به خیابانها به شدت جلوگیری كرده، مدارس علوم اسلامی را در محاصره قرار داده و هیچ كس را نمی‎گذاشتند از مدرسه خارج شود[11] در تهران نیز بسیاری از روحانیون و طلاب و تعدادی از دانشجویان را دستگیر نمودند و مورد ضرب و شتم قرار دادند در مشهد نیز رژیم مجبور به محاصره مدارس علوم دینی و منازل علماء و مسجد گوهرشاد شد.[12]
[1] . صحیفه نور، ج 7، ص 269.
[2] . صحیفه نور،ج 9 ص 138.
[3] . مطهری، مرتضی، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران،‌انتشارات صدرا، چاپ چهارم، 1368،‌ص 119 و 120.
[4] . میزبانی، مهناز، صدری، منیژه، نقش مساجد و دانشگاهها در پیروزی انقلاب اسلامی، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1382 ص 11.
[5] . آر، كدی، نیكی، بررسی تطبیقی انقلاب مشروطیت و انقلاب اسلامی، ترجمه حسینعلی نوذری، روزنامه ایران، 18/6/75.
[6] . میزبانی، مهناز، صدری، منیژه، نقش مساجد و دانشگاهها در پیروزی انقلاب اسلامی، پیشین، ص 69 تا 141 (متن اسناد تلاش رژیم برای به انزوا كشیدن مساجد و دور كردن جوانان و گزارشهای ساواك از فعالیت‎های مساجد مختلف).
[7] . میزبانی، مهناز، صدری، منیژه، نقش مساجد و دانشگاهها در پیروزی انقلاب اسلامی، پیشین، ص 45 ـ‌47.
[8] . ر. ك: نقش مساجد و دانشگاهها در پیروزی انقلاب اسلامی، پیشین، اسناد ساواك، ص 69 تا 141.
[9] . حمید زنجانی، عباسعلی، گزیده انقلاب اسلامی و ریشه‎های آن، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376، ص 24 و 25.
[10] . جعفریان، رسول،‌جریانها و جنبشهای مذهبی ـ سیاسی ایران سالهای 1320 ـ 1357، تهران مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، 1381، ص 149.
[11] . روحانی، سید حمید، بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی (ره) ، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1376، ج 1، ص 250 و 251.
[12] . روحانی، سید حمید، پیشین، ج 1، ص 267 و 268.
علي مجتبي زاده
1  2    3  
صفحه اصلی | درباره ما | ارتباط با ما

کلیه حقوق مادی و معنوی این سامانه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات میباشد
CopyRight © andisheqom.com 2001 - 2010