1  2  
رویارویی آمریكا با انقلاب اسلامی
بخش سیاسی ـ خارجی
ایران با انقلاب اسلامی تفكر و نگرش جدیدی را بر خلاف نگرش های حاكم در نظام دو قطبی جهان روز ارایه و به ملل دنیا عرضه كرد و به نوعی در دوران جنگ سرد، اندیشه های سوسیالیستی و لیبرالیستی را به چالش طلبیده است.
با انقلاب اسلامی سیاست موازنه منفی و سیاست نه شرقی و نه غربی در دستور كار دیپلماسی ایران قرار گرفت و بر این اساس روابط خود را با ملل جهان سر و سامان داده است. اما با پیروزی انقلاب اسلامی، امریكا از این انقلاب ضربات زیادی متحمل شده است. ریزش یكی از پایه های سیاست دو ستونی آمریكا[1] در خلیج فارس و تاثیر پذیری جنبش های اسلامی در خاورمیانه از انقلاب ایران به نگرانی واشنگتن انجامید. این نگرانی با گروگان گیری و اشغال لانه جاسوسی آمریكا توسط دانشجویان پیرو خط امام دو چندان شده و موجب شده است تا ایران زمان جنگ سرد كه سدی در برابر شوروی سابق بود خود با سد ها و موانع زیادی از سوی آمریكا روبرو شود.
واشنگتن برای ضربه زدن به انقلاب اسلامی و یا به انحراف كشاندن آن به توطئه و اقدامات علیه نظام و ملت ایران دست زد. اما عمده این توطئه ها تاكنون ناكام مانده و نتوانست خللی در اراده و سیاست مقاومت ایران در برابر آمریكا ایجاد كند.
واقعه طبس، كودتای نوژه، تحریك و تجهیز و تسلیح صدام در جنگ با ایران، سیاست مهاردوگانه، سرنگونی هواپیمای ایرباس، قانون داماتو، راه اندازی ایستگاه رادیویی آزاد پراك، مخالفت با احداث خط لوله و انتقال نفت و گاز آسیای میانه و قفقاز از طریق ایران به بازار های جهانی و اخلال در روند شكل گیری انرژی صلح آمیز هسته ای و... از جمله اقدامات و سیاست های منفی آمریكا در طول بیش از دو دهه نسبت به ایران می باشند.
از این رو روابط ایران و آمریكا از حساسترین موضوع سیاست خارجی ایران در دو دهه اخیر بوده است. این روابط بخش عمده‌ای از دیپلماسی، توجه ناظرین امور سیاسی و روزنامه نگاران دو كشور را به خود معطوف ساخته است. بعد از گذشت بیش از دو دهه از انقلاب ایران موضوع روابط آمریكا با ایران هنوز به چالش در داخل این كشور بویژه میان كاخ سفید و كنگره است و واشنگتن به دلیل تأثیر پذیری از لابی های یهودی در برابر ایران نتوانسته است به تصمیم واحدی برسد و خصومت خود نسبت به انقلاب ایران را كنار بگذارد. هر چند نباید فراموش كرد كه در روابط دو كشور در طول دو دهه اخیر عوامل زیادی نقش آفرینی كرده و بر تقویت دیوار بی اعتمادی موجود میان تهران ـ واشنگتن كمك كردند.
پذیرش محمد رضا پهلوی و بحران گروگانگیری
روابط ایران و آمریكا تا قبل از پذیرش شاه توسط واشنگتن در 30 مهر 1358 با فراز و نشیب هایی همراه بوده است اما تصمیم آمریكا در پذیرش شاه، روابط دو كشور را به شكل برگشت ناپذیری تیره ساخت.
بخش عمده ای از این پذیرش نیز متأثر از فشار گروه «برژینسكی» از داخل دولت و جمهوری خواهان از خارج آن بود. این ائتلاف معتقد بود كه در هر شرایط باید از شاه حمایت كرد و انقلاب را سركوب نمود.[2]
با ورود محمد رضا پهلوی به آمریكا نارضایتی و خشم انقلابی علیه آمریكا بر انگیخته شد. این امر با دیدار مهندس «بازرگان» و «یزدی» با برژینسكی در الجزیره كه متهم به سازشكاری شده بودند به صورت مهار ناپذیری افزایش یافت. كه در نتیجه آن سفارت آمریكا در 13 آبان 1358 به اشغال دانشجویان درآمد. پذیرش شاه توسط آمریكا حوادث سال 1332 را در اذهان ملت ایران تداعی ساخت و ترس از احتمال مجدد مداخله آمریكا در امور ایران و انجام كودتا برای تغییر مسیر انقلاب ایران به اشغال سفارت آمریكا انجامید.
جنگ ایران و عراق
با سقوط رژیم پهلوی، ستون نظامی ساختار امنیتی متمایل به غرب در حوزه خلیج فارس از هم پاشید و در نتیجه موازنه منفی در این منطقه تا اندازه ای به نفع شوروی سابق به هم خورد. این امر نگرانی آمریكا را بر انگیخت. ریچارد نیكسون در همین ارتباط می گوید: «... برای ایالات متحده آمریكا دلایل كافی و منطقی زیادی در مورد بهبود روابط با كشور عراق وجود دارد».[3] اشغال سفارت و گروگانگیری، شكست واقعه طبس و كودتای نافرجام نوژه در همگرایی و همنوازی آمریكا با عراق و تشریك مساعی این دو كشور در حمله نظامی بغداد به ایران بسیار موثر بوده است. عراق با سقوط شاه و انقلاب اسلامی، فضا و شرایط منطقه ای و بین المللی را در حمله به ایران و جبران ناكامی های گذشته مناسب دید.
سازماندهی به اعراب علیه ایران
آمریكا همزمان با تحریك و تجهیز صدام در جنگ علیه ایران، به سازماندهی كشورهای عربی منطقه در حمایت از صدام در مبارزه با ایران پرداخت. بخشی از كمك های عربستان و كویت به عراق متأثر از همین سازماندهی بوده است. ریاض و كویت 30 میلیارد دلار در طول جنگ به عراق كمك كردند. در این جنگ كویت بخشی از خاك خود را در اختیار عراق گذاشته بود تا بغداد از آن جهت موشك باران علیه ایران استفاده كند. در اثر همین خوش خدمتی، عراق پاسخ آن را داد و كویت را چند ماهی به اشغال خود درآورد و در نهایت با ائتلافی از قدرت های بزرگ، از خاك كویت عقب نشینی كرد.
سیاست «مهار دوگانه»
سیاست مهار ایران پدیده ای جدید و منحصر به دوران كلینتون است. این سیاست كه بخشی از مهار همزمان عراق و ایران موسوم به مهار دو گانه می باشد با سیاست های دولت های گذشته آمریكا متفاوت می باشد. تحریم ایران بخشی از مهار ایران و نه تمامی آن است. به عبارتی سیاست مهار ایران از تحریم های كلاسیك تجاری و اقتصادی فراتر است و در متن خود هدفی چون تضعیف قدرت ایران و جلوگیری از رشد همه جانبه كشور را دنبال می كند.[4] علاوه بر این موارد شكل گیری اتحاد مثلث (آمریكا، اسراییل، تركیه)، مطرح شدن هر از چند گاه نقض حقوق بشر در ایران، متهم كردن تهران به تروریسم و تلاش در دست یابی به سلاح های هسته ای هم در راستای مهار ایران و تعدیل سیاست جمهوری اسلامی در رابطه با آمریكا حكایت دارد. به هر حال بخش عمده ای از روابط موجود میان تهران ـ واشنگتن متاثر از سیاست های خصومت آمیز آمریكا علیه ایران است و این آمریكا است كه همواره دیوار بی اعتمادی موجود میان خود با ایران را ضخیم تر كرده و مانع از شكاف و رخنه در این دیوار شده است.
گذشته از این عوامل تا قبل از قطع روابط سیاسی ایران و آمریكا در فروردین 1359، حوادث و وقایعی چند روابط دو كشور را تا حدودی تیره ساخت و فضای غبار آلودی را بر فراز تهران ـ واشنگتن گستراند. اشغال چند روزه سفارت آمریكا در 25 بهمن 57 توسط 150 نفر از افراد مسلح وابسته به گروه های چپ و به آتش كشیده شدن كنسولگری آمریكا در تبریز، اعدام هویدا، ترور شهید مطهری توسط گروه فرقان، اعدام حبیب الله القانیان رییس انجمن كلیمیان تهران و سرمایه دار بزرگ به اتهام ارتباط با اسراییل و خیانت به كشور، تصویب قطعنامه در سنای آمریكا در مورد عدم رعایت حقوق بشر در ایران و... از جمله این حوادث و تحولات می باشند.
با قطع روابط سیاسی آمریكا با ایران، واشنگتن برای آزاد كردن اعضا و كارمندان سفارت خود در ایران و نیز تغییر سیاست های ایران در رابطه با خود به اقدامات علیه ایران دست زد.
مجموعه این حوادث و وقایع به تیرگی روابط دو كشور انجامید و كماكان آثار آن ها بر فراز ایران و آمریكا سایه دارد. بخشی از پایداری دیوار بی اعتمادی میان دو كشور بی تأثیر از این موارد نیست.
1. اعدام «حبیب الله القانیان» و قطعنامه سنای آمریكا
كمتر از یك هفته بعد از شهادت آیت الله مطهری توسط گروه فرقان، حادثه دیگری رخ داد كه شوك بزرگی را بر روابط دو كشور وارد ساخت. این واقعه و موضع گیری آمریكا و واكنش ایران در برابر آن، تیرگی روابط فیما بین را به همراه آورد. 18 اردیبهشت 58 حبیب الله القانیان رییس انجمن كلیمیان تهران و سرمایه دار بزرگ كه از مدت پیش در بازداشت به سر می برد به جرم ایجاد فساد و به عنوان اهل ذمه ای كه در ارتباط با اسراییل به كشورش خیانت كرده است، به اعدام محكوم شد.[5]
1. اعدام القانیان با واكنش سریع دولت آمریكا روبرو شد و واشنگتن با محكوم كردن آن در 28 اردیبهشت 58 ـ قطعنامه ای را در سنای آمریكا علیه ایران تصویب كرد. این قطعنامه با انتقاد شدید حضرت امام خمینی ـ رحمه الله ـ و نیز گروه ها و جریانات در داخل كشور مواجه شد. دولت موقت در اثر این انتقادات و موج شدید ضد آمریكایی از پذیرش «والتر كاتلر» سفیر جدید آمریكا به ایران خودداری كرد. این امر به تیرگی روابط دو كشور انجامید و با پذیرش شاه و اشغال سفارت توسط دانشجویان به اوج رسید و روابط رسمی ایران و آمریكا در اثر این وقایع در فروردین 59 قطع شد.
2. واقعه طبس
با اشغال سفارت آمریكا توسط دانشجویان و بحران گروگانگیری، آمریكا در صدد بر آمد با انجام عملیاتی در خاك ایران موسوم به «پنجه عقاب» گروگان ها را آزاد سازد. بر این اساس آمریكا در 5 اردیبهشت سال 1359 به خاك ایران تجاوز كرد. این اقدام آمریكا بر خلاف عرف و قوانین بین المللی صورت گرفته است. و كینه و عداوت ایرانیان را به آمریكا دو چندان كرده است. آمریكایی ها برای موفقیت قطعی در عملیات صحرای طبس، ماه ها قبل از این عملیات، گروه ویژه ای را موسوم به «دلتا» در صحرای آریزونا آموزش دادند.
[1]. سیاست دو ستونی آمریكا همان دكترین نیكسون است كه رژیم پهلوی بعنوان ستون نظامی، ژاندرمی منطقه را بر عهده داشت و با آن جایگاه، منافع آمریكا را در منطقه تامین و حفاظت می كرد.
[2]. حمید رضا حسینی، نگاه به فرایند تیرگی روابط سیاسی ایران و آمریكا پس از انقلاب اسلامی، صبح امروز 18/9/78.
[3]. علی اكبر ولایتی، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، تهران؛ نشر فرهنگ اسلامی. 1376.
[4]. سید محمد كاظم سجادپور. «ارزیابی مهار دوگانه، چهارگانه متفاوت». جمله سیاست خارجی، سال یازدهم،شماره 1، 1376.
[5]. روزنامه كیهان، 31/2/1358.
ويژه نامه رسالت، به مناسبت دهه فجر 1379، ص 29 و 31
1  2  
صفحه اصلی | درباره ما | ارتباط با ما

کلیه حقوق مادی و معنوی این سامانه متعلق به مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات میباشد
CopyRight © andisheqom.com 2001 - 2010