امروز:
پنج شنبه 10 فروردين 1396
بازدید :
1564
مقدمه اي بر آثار علمي امام خميني (ره)
تاكنون در مورد آثار قلمي و تاليفات حضرت امام خميني - رضوان الله تعالي عليه - مطالب زيادي گفته يا نوشته شده است؛ اما پيش از ورود در اصل موضوع چند مطلب را يادآور مي‏شويم:
مطلب اول: حضرت امام خميني (س) در سال 1340 ق. يعني سالي که وارد قم شدند تا سال 1355 ق. يعني سال رحلت مرحوم حاج شيخ عبدالكريم حائري يزدي (ره) از محضر درس اساتيد بزرگي استفاده كردند برخي از اساتيد ايشان عبارتند از:
1- حاج ميرزا جواد ملكي تبريزي، مولف كتاب اسرار الصلاة و غيره متوفاي 1343ق.
2- آقا ميرزا سيدعلي يثربي كاشاني كه از سال 1341 ق. تا 1347 ق. در قم بودند.
3- حاج ميرزا ابوالحسن رفيعي قزويني، صاحب شرح دعاي سحر كه از سال 1341 ق. تا 1349 ق. در قم بودند.[1]
4- آقا شيخ محمدرضا مسجد شاهي، صاحب وقاية الاذهان كه در سالهاي 1344- 1346 ق. در قم بودند.
5- آقا ميرزا محمدعلي شاه آبادي، صاحب رشحات البحار كه در سالهاي 1347-1354 ق. در قم بودند و امام خميني در تمام اين هفت‏سال از ايشان استفاده مي‏كرده است.
6- حاج شيخ عبدالكريم حائري يزدي، موسس حوزه علميه قم و صاحب كتاب دررالفوائد كه امام خميني از حدود سال 1345 تا 1355 ق. از درس فقه و اصول ايشان بهره مي‏برده‏اند.
مطلب دوم:
تاليفات امام خميني (س) در موضوعات دهگانه زير است:
1- عرفان: در اين رشته كتابهاي متعددي نوشته‏اند كه تاريخ تاليف آنها از 1347 تا 1355 ق. مي‏باشد.
2- اخلاق: در اين موضوع نيز كتابهاي متعددي به زبان فارسي نگاشته‏اند كه تاريخ تاليف آنها، ميان سالهاي 1355-1360 ق. مي‏باشد و گويا اين همان زماني است كه درس اخلاق مي‏فرموده‏اند.
3- فلسفه: در اين رشته گويا حاشيه اسفار داشته باشند كه چندي پيش يكي از فضلاي قم حاشيه‏اي از ايشان در مجله كيهان انديشه (شماره‏هاي 11و18) نقل كرده بود.
4- فقه استدلالي: در فقه استدلالي كتابهاي متعددي دارند كه تاليف آنها مربوط به سالهاي 1365 تا تاريخي است كه حضرت امام از نجف به ايران آمدند؛ يعني حدود سال 1397ق.
5- اصول فقه: در اين زمينه هم رساله‏هاي متعددي دارند كه تاليف آنها مربوط به سالهاي قبل از 1370 تا حدود 1371 ق. مي‏باشد.
6- رجال: در اين موضوع بحثي دارند كه در كتاب الطهارة درج شده است.
7- رساله عمليه: رساله‏ها و حاشيه‏هاي حضرت امام كه براي مقلدان نوشته‏اند غير از تحريرالوسيله كه پيش از سال 1380ق. تاليف شده است.
8- حكومت: در اين موضوع رساله ولايت فقيه و مجموعه گفتارها و نوشته‏هاي پس از پيروزي انقلاب را بايد نام برد.
9- امامت و روحانيت: كتاب كشف الاسرار كه حدود سال 1363ق. تاليف شده است، در اين زمينه مي‏باشد.
10- شعر: مجموعه اشعار حضرت امام خميني (س) كه ديواني را تشكيل مي‏دهد.
مطلب سوم:
اينكه گفته مي‏شود حضرت امام تا پيش از رحلت آيت‏الله العظمي بروجردي يعني سال 1380 ق. بين عامه مردم شهرتي نداشتند و پس از وفات آن مرحوم و شروع نهضت روحانيت و 15 خرداد 1342 ش. مردم كم كم با آن بزرگوار و شخصيت عظيم و آشنا شدند، مطلب صحيحي است؛ اما به اين معنا نيست كه امام خميني پيش از سال 1342 به طور كلي گمنام و ناشناخته بوده‏اند، بلكه علاوه بر حوزه علميه قم، بسياري از علماي بلاد و حوزه‏هاي علميه با ايشان و مقامات علمي و معنوي ايشان در كتابهاي متعددي كه پيش از شروع نهضت منتشر يا تاليف شده، كم و پيش بيان گرديده بود كه از باب نمونه، كتابهاي زير را نام مي‏بريم:
1- نقباء البشر، تاليف مرحوم علامه بزرگوار حاج آقا بزرگ تهراني.
2- الذريعه الي تصانيف الشيعه، تاليف همان مرحوم.
3- فهرست كتب چاپ فارسي، تاليف مرحوم خان بابا مشار.
4- فهرست كتب چاپي عربي، تاليف همان مرحوم.
5- فهرست مولفين كتب چاپي، تاليف همان مرحوم.
6- آثار الحجة كه در سال 1373 ق. تاليف شده است.
7- رجال قم، تاليف سيدمحمد مقدس زاده كه در سال 1335 ش. چاپ شده است.
8- آيينه‏دانشوران كه‏در سالهاي 1351 تا 1353ق. تاليف و در سال 1353ق. منتشر شده است.
در اين كتاب اخير، درباره امام خميني (س) : در آن تاريخ كه سي و دو سال داشته‏اند چنين مي‏نويسد:
آقا سيدروح الله از فضلا و دانشمنداني هستند كه در خدمت آقاي شاه آبادي درس خوانده و سالها از محضر عرفان و اخلاق آن جناب، بهره برده‏اند.
شرح حال ايشان را (البته با اندکي تصرف) اين طور نقل مي نمائيم:
آقا سيدروح الله آخرين فرزند آقا سيدمصطفي هندي است كه رياست علميه قصبه خمين و حدود آن را دارا بوده و در سال 1321 ق. به دست‏يكي از خان‏هاي آن قصبه مقتول گشته. جد ايشان آقا سيداحمد معروف به سيدهندي است كه از هندوستان به ايران آمده و در خمين، قصبه‏اي در 25 فرسخي قم متوطن شده.
ايشان در سال 1320 ق تولد يافته و تا سال 1349 ق كه سن او به نوزده رسيده بود، از زادگاه خويش خارج نشده و چون وسيله تحصيل در آنجا فراهم نبوده، جز قسمت فارسي و پاره‏اي از علوم ادبي بيش نياموخته. در همان سال به سلطان آباد عراق (اراك) رفته و در آنجا به درس خواندن پرداخته و پس از هجرت آيت‏الله حائري به قم، ايشان نيز به حوزه علميه آمده و وقت‏خويش را بيشتر به تعليم و تعلم كتب صدرالمتالهين گذارده و اكنون چند سال است در محضر آقاميرزا محمدعلي شاه آبادي اشتغال به عرفان دارند و هم از حوزه درس آيت ‏الله حائري بهره‏مند مي‏شوند.
از نوشته‏هاي ايشان، شرح بر دعاي ماثور سحرهاي ماه رمضان است كه در سال 1347 ق. اتمام يافته و ديگر رساله او مصباح الهدايه في حقيقة الخلافة مي باشد.
ديگر تعليقاتي است‏ بر رساله قاضي سعيد قمي كه از عرفان اماميه به شمار مي‏رود و اين در شرح حديث راس الجالوب است، در شرح ديگر از خود ايشان و تاريخ انجام آن 1348 ق. مي‏باشد، ديگر حواشي بر شرح فصوص الحكم قيصري است كه ناتمام است.
مولف كتاب آيينه دانشوران مرحوم حاج سيدريحان الله يزدي در سال 1378 ق. يا دو سه سال پس از آن در چاپ دوم اين اثر، در تكميل نوشته قبل مي‏نويسد: از متخصصين علوم فلسفه و عرفان و از علاقه مندان به مطالعه كتب صدرالمتالهين در حوزه علميه قم در روزگار تاليف اين كتاب (آيينه دانشوران) دانشمندان عاليمقام آقاي حاج آقا روح‏الله خميني بودند به طوري كه چكامه‏هاي دلنواز عارفانه آن جناب نيز ورد زبان ما دانشجويان بود. از آن جمله غزل شيريني بود كه هنوز مطلعش را فراموش نكرده‏ام:
من در هواي دوست گذشتم ز جان خويش
دل از وطن بريدم و از خاندان خويش
ولي اكنون كه قريب سي سال از آن روزگار مي‏گذرد، شهرت فقاهت‏ حضرت معظم له عالم گير شده و از جمله آيات الله و مراجع تقليد شيعه به شمار مي‏آيند.

[1] . حضرت آقاي سبحاني گفته‏اند: حضرت امام درس هيئت را نيز نزد آقاي رفيعي خوانده‏اند.
آيت الله رضا استادي- imam-khomeini.com (با اندکي تلخيص)
مطالب مرتبط :
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیک :
متن نظر :