امروز:
سه شنبه 28 دي 1395
بازدید :
1809
اخلاق در اسلام
اخلاق اسلامي اخلاقي ديني است و همه ويژگي ها و امتيازات يك نظام اخلاقي ديني را دارا است بنابراين قبل از بيان جنبه هاي اختصاصي اخلاق اسلامي مناسب است برخي از امتيازات نظام اخلاقي ديني را بر شماريم.
1 - هر نظام اخلاقي ديني، متكي بر وحي است و اين ويژگي باعث مي شود راهنمايي هاي اخلاقي آن مصون از خطا باشد. احكام اخلاقي را در حقيقت بيان كننده راه هاي تحقق كمال انسان مي دانيم يعني هر دستور يا رهنمود اخلاقي در واقع بيان مي كند كه اگر فلان فعل را انجام دهيم به كمال وجودي خود نزديك تر مي شويم و يا اگر فلان عمل را ترك كنيم از دوري نسبت به كمال خويش مصون مي مانيم بنابراين هر آمر يا ناهي كه حكمي اخلاقي صادر مي كند، زماني مي تواند حكمي درست صادر كند كه ماهيت انسان و ضعف ها و قوت هاي او را به خوبي بشناسد و بداند كه كمال حقيقي انسان چيست و از چه راه هايي مي توان اين كمال را محقق ساخت.
با توجه به اين ديدگاه اگر آمر و ناهي احكام اخلاقي خداوند عالم مطلق باشد خدايي كه آفريننده انسان است و همه ابعاد وجود او و چگونگي رابطه او با همه هستي را مي شناسد اطمينان خواهيم داشت كه عمل به دستورات او ثمربخش و محقق كننده كمال انسان است؛ در حالي كه اگر حكم اخلاقي از سوي موجودي محدود صادر شود، چنين اطميناني را نخواهيم داشت.
2 - پيروي از هر حكم اخلاقي نيازمند انگيزه است. انسان ها در صورتي براي انجام عملي برانگيخته مي شوند كه به طريقي بر درستي آن واقف شوند. راه وقوف بر درستي احكام اخلاقي، يا وجدان اخلاقي انسان هاست يا توصيه اي كه از سوي توصيه كننده اي آگاه و دلسوز صادر شود. احكام اخلاقي ديني، از منبع وحي صادر مي شود و هيچ ترديدي در خصوص آگاهي و خيرخواهي خداوند در دل مؤمنان وجود ندارد؛ در نتيجه انگيزه و اطميناني قوي در پيروزي از آن احكام در جان مؤمنان پديد مي آيد.
3 - اخلاق ديني ضامن اجرايي قوي دروني و هميشگي دارد؛ انسان مؤمن با اعتقاد به وجود خداوند و باور به معاد تعهد بيشتري با اجراي احكام اخلاقي پيدا مي كند.
4 - اخلاق ديني از طريق جهان بيني ديني در جان انسان مؤمن تحكيم مي شود در جهان بيني ديني همه عالم هدفدار آفريده شده است و به سوي غايتي حكيمانه در حركت است و انسان مؤمن با انجام وظايف اخلاقي خويش خود را با نظام هستي هماهنگ مي كند و به سوي سرانجامي خوشايند و مطمئن رهسپار مي شود. او انجام تكاليف اخلاقي را بيهوده و مخالف با مقتضاي طبيعت و سرنوشت خود نمي شمارد، بلكه اطمينان دارد هر دشواري كه در طريق التزام اخلاقي براي او پيش مي آيد مقدمه راحتي مهمتري است كه گاه خود از آن بي خبر است؛ زيرا انجام تكاليف اخلاقي براي او به معناي همسويي با همه هستي است به نظر انسان مؤمن اگر انجام وظايف اخلاقي كاستن از تزاحم كمتر باشد ركت به سوي كمال آسان تر، سريع تر و مطمئن تر صورت مي گيرد.
اخلاق اسلامي
در ميان نظام هاي اخلاقي ديني اين ويژگي ها و امتيازات حداقل از ديد متدينان به آن دين، كم و بيش وجود دارد اما در اين ميان نظام اخلاقي اسلام افزون بر داشتن همه اين امتيازات برجستگي هاي زير را نيز دارا مي باشد:
1 - اخلاق اسلامي همه عرصه هاي حيات را در بر مي گيرد. برخي از اديان جهان نظام اخلاقي خود را به تنظيم بخشي از روابط انسان محدود كرده اند اين ويژگي تكليف اخلاقي افراد را در عرصه هاي ديگر نامعلوم مي گذارد. در حالي كه اسلام به همه ابعاد وجودي انسان توجه دارد و تمامي روابط انسان را تحت پوشش هدايت اخلاقي خود مي گيرد.
2 - تكاليف اخلاقي اسلامي قابل اجراست و از سختگيري هاي طاقت فرسا به دور است در روايتي از پيامبر اكرم(ص) اين گونه نقل شده است: محبوب ترين دين در نزد خداوند ديني است كه معتدل و آسان گير باشد.[1] و نيز فرمودند: من به ديني معتدل آسان گير رسالت يافتم.[2]
در روايتي از امام سجاد(ع) نقل شده است كه اميرالمؤمنين(ع) فرموده اند: همانا محبوب ترين دين در نزد خداوند دين معتدل، آسان و آسان گير است.[3]
3 - منابع اخلاقي اسلامي غني و گسترده است قرآن سرچشمه زاينده معارف اخلاقي است و جوامع روايي و سيره عملي زندگي پيامبر اكرم(ص) و اهل بيت عصمت و طهارت تفسير گويايي بر آيات نوراني قرآن هستند كه شرايط و چگونگي تطبيق معارف كلي اخلاقي اسلام بر موقعيت هاي گوناگون زندگي فردي و اجتماعي را آموزش مي دهند.
4 - يكي از ويژگي هاي نظام اخلاق اسلامي، قابليت تطبيق آن با شرايط زماني و مكاني مختلف است اين ويژگي از برجسته ترين جنبه هاي اخلاق اسلامي است زيرا هر نظام اخلاقي در صورتي پاينده و برقرار مي ماند كه به نيازهاي اخلاقي انسان بهتر پاسخ دهد. اين نيازها در عين ثباتي كه در همه زمان ها و مكان ها دارند همراه با شرايط و ويژگي هاي هر عصر و هر مكان مصاديق و مظاهر گوناگوني مي يابند. اخلاق اسلامي به جهت آن كه معطوف به نيازهاي اخلاقي انساني است، جنبه ثابت و پاينده اي را در خود دارد و چون در طي زماني طولاني توسط معصومين با شرايط متفاوت اجتماعي و تاريخي تطبيق شده است وجه انعطاف پذير ظواهر و مظاهر آن نيز شناسايي شده است بنابراين بي آن كه به ورطه نسبيت مبتلا شود، مي تواند پاسخگوي انسان در همه زمان ها و جوامع باشد.
5 - در فرهنگ اسلامي وجود امامان معصوم به عنوان نمونه هاي عيني و حقيقي انسان مسلمان تجسم واقعي اسلامي است. وجود چنين اسوه هايي كه در بدترين شرايط تاريخي بر تعهدات اخلاقي خويش پايداري كرده اند امكان پذير بودن عمل به دستورات اخلاقي اسلام را اثبات مي كند. انسان مسلمان با نظر در چهره معصومين در آينه صفحات تاريخ شوق كمال معنوي را در خود مي يابد و با اميد و اطمينان به امكان پذير بودن كمالات معنوي روي به تلاش مي آورد. افزون بر سنت و سيره معصومين شاگردان برجسته مكتب ايشان نيز قله هاي بلند فضايل اخلاقي هستند كه به لطف الهي در طول تاريخ سلسله هاي پرشماري از تربيت يافتگان مكتب اهل بيت را تشكيل داده اند و در همه زمان ها عالمان و صالحان بزرگ نمونه هاي عيني اخلاق اسلامي بوده اند. اين نمونه هاي عيني جان مشتاقان را بر مي انگيزد و اطمينان به سرانجام خوش تكاپوي اخلاقي را تقويت مي كند.
6 - يكي از ويژگي هاي اخلاق اسلامي اين است كه مسير رشد اخلاقي را بر همه انسان ها به طور مساوي گشوده مي داند اين ويژگي ناشي از انسان شناسي اسلامي و تربيت اسلامي است تربيت اسلامي شرايطي سني و محيطي و معرفتي افراد را در نظر دارد به همين دليل و پاداش و كيفر هر فرد به تناسب شرايط اوست تناسب پاداش و كيفر با شرايط هر فرد موجب مي شود هيچ گاه انسان حركت به سوي كمال را دير نشمارد و گمان نكند به سبب شرايط ويژه اي كه دارد به كمال نخواهد رسيد. انسان مسلمان با ايمان هيچ گاه نمي تواند شرايط سني خود را بهانه اي براي سستي در مسير كمال قرار دهد. همچنين هيچ فرد مسلماني نبايد فقدان امكانات و ابزار مادي را بهانه كند و تكاليف اخلاقي و شرعي خود را ترك كند. در نظام فقهي و اخلاقي اسلام هر فرد در هر شرايطي تكليف خاص خود دارد كه متناسب با امكانات و توانايي هاي مربوط به همان شرايط است در نتيجه همه انسان ها در هر برهه زماني و در هر محيط اجتماعي و جغرافيايي مي توانند به سوي كمال حركت كنند و اگر تكاليف اخلاقي خويش را به شايستگي و با خلوص نيت انجام دهند. مراتب بلندي از كمال را در مي يابند.

[1] . احب الدين الي اللَّه الحنيفة السمعه؛
[2] . اني ارسلت بحنيفية سمحة؛ وسائل الشيعه، ج 1، ص 152.
[3] . فان احب دينكم الي اللَّه الحنيفة السمحة السهلة؛
محمد فتحعلي خاني - آموزه هاي بنيادين علم اخلاق، ج 1
مطالب مرتبط :
نام ونام خانوادگی:
جنسیت :
سن :
تحصیلات :
مذهب :
کشور :
استان :
شهر :
پست الکترونیک :
متن سوال :