امروز:
جمعه 2 تير 1396
بازدید :
1046
عيد غديرخم قبل از آل بويه
چندي پيش مطالبي از آقاي اکبر گنجي درباره عيد غديرخم و سيزده رجب در برخي سايت ها و نشريات منتشر شد که وي ادعا کرده است «غديرخم را در قرن چهارم هجري در زمان عزالدوله ديلمي (درستش معزالدوله است) به عنوان عيد ساخته شد» و نيز ادعا کرده است که «سيزده رجب را ناصرالدين شاه قاجار به عنوان جشن و تعطيلي بر تشيع اضافه کرد». لذا در پاسخ به مطالب مستنداتي درباره عيد بودن غديرخم و سيزده رجب قبل از ايام ذکر شده در سخنان گنجي ارائه مي گردد.
روز 18 ذي الحجه، روزي که حضرت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به امر خداوند، در منطقه اي بنام غدير خم، موقع بازگشت از حجة الوداع در اجتماع حجاج که حدود 120 هزار نفر تخمين زده شده است. دست علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ را گرفت و آن حضرت را بعنوان جانشين بعد از خود براي حاضرين و غايبين معرفي نمودند. بعد از رحلت حضرت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ حوادثي رخ داد که باعث شد علي ـ عليه السلام ـ از حق خويش، جانشيني بلافصل پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، محروم شد. ولي از اين زمان پيروان و دوستداران اهل بيت و هم چنين ائمه معصومين هر ساله اين روز را، با وجود خفقان شديد از سوي حکام به عنوان عيد، مي شناختند و براي اين روز اعمالي هم معين فرمودند. هر چند که مراسمي که در اين روز برگزار مي شد به صورت علني نبود، تا اينکه، در دوره حکومت آل بويه وضعيت سياسي و اجتماعي به نفع شيعيان تغيير يافت و حکام آل بويه از جمله معزالدوله خدماتي به نفع شيعيان انجام دادند از جمله اينکه زمينه برگزاري مراسم عزاداري علني براي امام حسين ـ عليه السلام ـ در روز عاشورا و برگزاري مراسم جشن در روز عيد غدير خم.
اما اين بدان معني نيست که مسلمين و شيعيان قبل از قرن چهارم عيد غدير را به عنوان عيد نمي شناختند، بلکه مستنداتي هست که حتي اهل سنت نيز اين روز را محترم مي شمردند. و به اعمالي که براي اين روز تعيين شده عمل مي کردند.
خطيب بغدادي با سند صحيح از ابو هريره نقل کرده که گفت: هر کس در روز هجدهم از ماه ذي الحجه روزه بگيرد، براي او معادل شصت ماه روز نوشته مي شود و آن روز غدير خم است، هنگامي است که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ دست علي بن ابي طالب را گرفته و فرمود: « آيا من سرپرست مومنين نيستم؟» گفتند: آري، اي رسول خدا، حضرت فرمود: هر کس که من مولاي اويم پس علي مولاي اوست. عمر بن خطاب گفت: مبارک باد، مبارک باد بر تو اي فرزند ابوطالب تو مولاي من و مولاي هر مسلماني شدي.[1]
در احاديثي که از ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ وارد شده است روز 18 ذي حجه را بعنوان «عيد الله الاکبر» معرفي کرده اند.
حسن بن راشد مي گويد: از امام صادق ـ عليه السلام ـ پرسيدم: فدايت شوم آيا براي مسلمين غير از عيد قربان و عيد فطر، عيد ديگري هست: حضرت فرمود: بلي اي حسن، عيدي است که از اين دو عيد با عظمت تر و با شرافت تر است. عرض کردم آن کدام روز است. فرمود: همان روزي که امير المومنين علي ـ عليه السلام ـ به عنوان جانشين پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ منصوب شد. عرض کردم در چه روزي! فرمود: روز 18 ذي الحجه و آن عيد الله الاکبر است.[2]
شيخ مفيد مي گويد: از امام صادق ـ عليه السلام ـ روايت شده است که فرمودند: روز 18 ذي الحجه ( عيد غدير) عيد الله الاکبر است. و خداوند هيچ پيامبري را مبعوث نکرد جز اينکه اين روز را عيد قرار دادند حرمتش را شناختند اسم اين روز در آسمان ها يوم المعهود و در زمين يوم الميثاق المأخوذ و جمع المشهود است.[3]
ابن عباس و السدي درباره آيه تبليغ (آيه سوم سوره مائده) مي گويند: اين آيه پنج بشارت دارد: 1. اکمال دين، 2. اتمام نعمت، 3. رضايت خداوند رحمان، 4. اهانت بر شيطان. 5. يأس و نا اميدي منکرين دين و منکرين عيد مومنين يعني عيدالله الاکبر، باز ابن عباس مي گويد: در اين روز ( روز 18 ذي الحجه) پنج عيد جمع شده بود 1. جمعه، عيد غدير، عيد يهود. عيد نصاري و عيد مجوس.[4]
مفضل بن عمر از امام صادق ـ عليه السلام ـ روايت مي کند. پرسيدم: مسلمين چند عيد دارند؟ حضرت فرمودند: چهار عيد. عرض کردم جمعه و عيد فطر و عيد قربان را مي شناسيم عيد چهارم کدام است.
فرمود: با عظمت ترين و شريف ترين اعياد روز 18 ذي الحجه روز جانشيني علي بن ابي طالب است. پس حضرت به نماز و روزه مستحبي که در اين روز وارد شده است اشاره کرد.[5]
محمد بن ابي نصر بزنطي مي گويد: نزد امام رضا ـ عليه السلام ـ بودم، صحبت از روز غدير خم شد که بعضي از حاضرين آن را منکر شدند. امام رضا ـ عليه السلام ـ فرمود: پدرم از پدران خود نقل فرمود: همانا روز غدير در آسمان ها مشهورتر از روي زمين است... و گفت: اي پسر ابو نصر، هر کجا باشي سعي کن روز غدير خود را به زيارت قبر امير المومنين علي ـ عليه السلام ـ برسان.[6]
عمار بن حريز عبدي مي گويد: روز 18 ذي الحجه محضر امام صادق وارد شدم که حضرت روزه بودند به من فرمودند اين روز روز بزرگي است که خداوند حرمتش را بر مومنين بزرگ داشته و دين را بر آنها کامل نموده و نعمت را بر مردم تمام کرده است. اين روز روز عيد و شادي و سرور است و روزه اش معادل روزه شصت سال ثواب دارد.[7]
با توجه به روايات گفته شده و دهها روايت ديگر با همين مضامين معلوم مي شود که مسلمين و ائمه ـ عليهم السلام ـ اين روز را به عنوان عيد مي شناختند ولي وضعيت سياسي ـ اجتماعي تا دوره آل بويه طوري بوده که برگزاري مراسم علني در اين روز امکان نداشت. و با فراهم آمدن شرايط برگزاري مراسم در دوره حکومت معزالدوله ديلمي، شيعيان در اين روز به صورت علني جشن و سرور نمودند و اين بدان معني نيست که شيعيان و مسلمين در اين تاريخ اين روز را عيد قرار داده باشند.
روز سيزده رجب. روزي است که اولين ايمان آورنده به دين و آئين محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در بهترين نقطه از کره زمين يعني داخل کعبه معظمه چشم به جهان گشود. و روزي است که در اسلام به عنوان اولين روز از روزهاي سفيد (ايّام البيض) است که روزه و نماز و دعا در اين روزها سفارش اکيد شده است.[8] و اين همه سفارش و تأکيد اشاره به برتري چنين روزي دارد و اين نه تنها اختصاص به شيعه ندارد بلکه همه مسلمين حرمت اين ماه و اين روز را نگه مي دارند.
اينکه گفته شده ناصر الدين شاه قاجار اين روز را به عنوان جشن و تعطيلي بر تشيع اضافه کرد. در پاسخ به چنين توهمّي بايد گفت اين گونه نيست که تا دوره ناصر الدين شاه در اين روز شيعيان جشن و سرور نمي کردند بلکه شيعيان در طول تاريخ به احترام امام علي ـ عليه السلام ـ در ايام جانشيني (عيد غدير) و ولادت آن حضرت(13 رجب) به جشن و سرور و شادي مي پرداختند و نيز از برکات اين روز و اعمال آن استفاده مي نمودند و در همان دوره آل بويه که شيعيان از آزادي نسبي برخوردار شدند. روز 13 رجب را نيز نيکو داشتند. و چون ناصر الدين شاه نيز خود را شيعه علي ـ عليه السلام ـ مي دانست به پاس حرمت آن حضرت در اين روز زمينه را فراهم کرد که شيعيان از اين روز بهتر استفاده کنند و اگر اعتراض به تعطيلي اين روز است که روزهاي تعطيل را بيشتر مي کند. مي توان از روزهاي که تعطيل شدنش لزومي ندارد کاست. و اين روز را به پاس امام علي ـ عليه السلام ـ و به پاس اولين روز از «ايام البيض» به عبادت و راز و نياز با خداي خويش مشغول شد.
سيزده رجب از جمله ايامي است که ائمه در اين روز شاد مي شوند و شيعيان هم به تبع آن حضرات شادي مي کنند. از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل است که فرمود: «خداي تبارک و تعالي از مخلوقات زمين ما (اهلبيت) را اختيار کرد و براي شيعيان ما را برگزيد که ما را ياري مي کنند و در شادي ما شاد مي شوند، در غم و اندوه ما غمگين هستند. اموال و جان هايشان را در راه ما مي بخشند».[9]
سال روز تولد امام علي ـ عليه السلام ـ از مصاديق شادي اهلبيت ـ عليهم السلام ـ مي باشد. بنابراين شيعه هم به تبع شادي اهلبيت ـ عليهم السلام ـ شادي مي کند.

[1] . خطيب بغدادي، احمد بن علي، تاريخ بغداد، بيروت: دارالکتب العلميه، 1417ق، ج8، ص284.
[2] . صدوق، محمد بن علي، من لا يحضره الفقيه، قم؛ جامعه مدرسين قم، 1404ق. ج2، ص90.
[3] . مفيد، محمد بن نعمان، الاشراف، بيروت، دارالمفيد، 1414ق، ص28.
[4] . ابن شهر آشوب، مناقب آل ابي طالب، نجف: مکتبه حيدري، 1376ش، ج2، ص226.
[5] . صدوق، خصال، قم، جامعه مدرسين، (بي تا)، ص264.
[6] . طوسي، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، بيروت، موسسه فقه الشيعه، 1411ق، ص737.
[7] . همان.
[8] . سيد بن طاووس. علي بن موسي. اقبال الاعمال، مکتب الاعلام الاسلامي، 1416ق، ج3، ص230.
[9] . شيخ صدوق، خصال، پيشين، ص635.
قهرمان کرمي
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :