امروز:
شنبه 1 مهر 1396
بازدید :
1216
ارشاد القلوب الي الصواب
مؤلّف:
حسن بن ابي الحسن ديلمي (قرن نهم)
زندگي نامه:
تاريخ ولادت ديلمي به طور دقيق مشخص نيست، اما به طور حتم مي توان گفت كه او از علماي قرن نهم هجري قمري بوده است. سيد محسن امين وفات او را در سال 841 هـ .ق ذكر كرده است. با بهره گيري از كلمات بزرگان علم پيرامون ديلمي، صفات زير را مي توان براي او نام برد:
عارف بيداردل، محدّث كامل، از بزرگان فقه و حديث و مغازي و سيره، از حيث اعتماد و وثاقت همين بس كه علامه مجلسي از كتاب هاي گران سنگ اعلام الدين و ارشاد القلوب ديلمي در بحار روايت نقل كرده و به آنها اعتماد كامل كرده است.
مرحوم ديلمي در بين علما از جايگاه والايي برخوردار بوده و كتاب هاي او مورد اعتماد همه علما و بزرگان علم و ادب و معرفت بوده است.
تأليفات:
غرر الاخبار و درر الآثار، ارشاد القلوب الي الصواب، اعلام الدين في صفات المؤمنين، اربعون حديثاً.[1]
معرفي اجمالي كتاب:
موضوع كتاب در مواعظ با استفاده از قرآن و سنت و ذكر فضائل اميرالمؤمنين علي و ائمه ـ عليهم السلام ـ و ذكر روايات آنها مي باشد.
اين كتاب كه در يك مجلد چاپ شده، در اصل دو جزء بوده كه جزء اول كتاب در حكمت ها و مواعظ قرآن و سنت است و جزء دوم در فضائل اميرالمؤمنين و اولاد طاهرين آن حضرت ـ عليهم السلام ـ مي باشد.
مصنف در مقدمه كتاب مي فرمايد: «چون ديدم سلطان شهوت و غضب بر مردم تسلط يافته و مردم مشغول به خود شده اند و آخرت را فراموش كرده اند، اين كتاب را نوشتم و آن را «ارشاد القلوب الي الصواب» نام نهادم تا هر كس به آن عمل كند از عذاب اليم الهي در امان بماند».
ديلمي در كتاب خود روايات را به طور مستقيم از پيامبر و ائمه ـ عليهم السلام ـ نقل كرده و دليل كار خود را شهرت داشتن اين روايات در كتب روايي ذكر مي كند. ولي با اين حال كسي روايات كتاب را مرسله ندانسته و تمام روايات آن را مسند مي دانند. از آن جا كه مؤلف روايات را بدون سند ذكر كرده، كاملاً مشهود است كه قصد ديلمي تأليف كتاب روايي نبوده، بلكه فقط قصد بيدار كردن خفتگان و غفلت زدگان را با ذكر مواعظ معصومين ـ عليهم السلام ـ داشته است.
مؤلف ابتدا مواعظي گرانبها از قرآن كريم نقل كرده، پس از آن مواعظ پيامبر و ائمه ـ عليهم السلام ـ را آورده سپس ابواب كتاب را آغاز نموده است. عناوين باب ها طوري تنظيم شده كه بيشترين اثر تذكاري و موعظه اي و اخلاقي را براي خواننده كتاب به دنبال داشته باشد.
در جزء اول ابتدا بحث موعظه سپس ذمّ دنيا و دنياگرايي و امراض قلبي و رذائل اخلاقي را مطرح كرده و پس از آن به بحث توبه، خوف، رجاء و صفات حسنه از قبيل شكر، يقين و ساير موارد به طور مفصل پرداخته و در لابه لاي فصول، بحث هايي با عنوان مواعظ يا احاديثي از اميرالمؤمنين علي ـ عليه السلام ـ و احاديث منتخبه را آورده است.
در جزء دوم كتاب كه در چاپ حاضر با جزء اول در يك مجلد چاپ شده است بحث مبسوطي در فضائل و مناقب اهل بيت ـ عليهم السلام ـ مانند انتساب تمام علوم به اميرالمؤمنين علي ـ عليه السلام ـ ، فضائل آن حضرت، فضائل حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ ، شجاعت و جنگ هاي مولاي متقيان، كلمات آن حضرت، مناظرات و احتجاج هاي حضرت با علماي اديان مختلف، فضل امت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر ساير امت ها، فضايل ساير ائمه ـ عليهم السلام ـ و معجزات و كرامات قبر شريف حضرت اميرالمؤمنين ـ عليه السلام ـ در نجف اشرف و ذكر جريانات تاريخي مستند پيرامون آن مي باشد. ديلمي از اين مباحث استفاده اخلاقي كرده و از آنجايي كه خود اهل سير و سلوك و اهل عمل بوده و كلامي گيرا و نفسي گرم داشته كه مطالعه كننده تحت تأثير آن قرار مي گيرد.
سيد محسن امين و بعضي از علماي صاحب تراجم، با توجه به بعضي مستندات چنين استنباط كرده اند كه جزء دوم كتاب از ديلمي نيست و بعداً ملحق به كتاب او شده است و شواهدي نيز آورده اند كه نام كتاب با موضوع جزء دوم كتاب و با جزء اول هيچ تناسبي ندارد.
البته اين نظر مورد تأييد بسياري از علما واقع نشده است.[2] حق اين است كه تمام كتاب نوشته ديلمي بوده و جزء دوّم را به جهت ذكر فضائل و مناقب ائمه و تأثير آن بر نفوس و استفاده اخلاقي از آنها به رشته تحرير درآورده است.
وضعيت نشر:
اين كتاب در يك مجلد به همت انتشارات رضي در سال 1412 هـ .ق به چاپ رسيده است. همچنين اين کتاب تاکنون دو بار به فارسي ترجمه شده است که از جمله آنها به قلم سيد هدابه الله مسترحمي مي باشد که جلد اول اين کتاب را ترجمه کرده است.

[1] - مقدمه كتاب ارشاد القلوب ؛ اعيان الشيعه ج 1، ص 537.
[2] - اعيان الشيعه.
حافظ فرزانه- مرکز مطالعات و پژوهش هاي فرهنگي حوزه علميه
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :