امروز:
سه شنبه 28 شهريور 1396
بازدید :
1623
آشنايي با معجم هاي قرآني

گذشت زمان افزايش تجربيات محققان و پژوهشگران, وسعت دامنه تحقيق و تلاش, لزوم بررسى هاى گوناگون, و فرصتهاى اندك, برخى از هوشمندان آگاه به زمان را بر آن داشت تا شيوه ها و راههاى ديگرى نيز براى دستيابى به حقايق متون عرضه كنند و در اين راستا و در جهت رسيدن به اين هدف والا, كتابهاى كليدى, و فهرستهائى نگاشته شد كه بدانها نام (معجم )يا (فرهنگ )مى شود نهاد. اين كارها بيشتر بر اساس (واژه ها )و تكيه بر مصدر هر واژه اى پى نهاده شده است. و از اين طريق, رسيدن به اخبار و آثار يك موضوع را بگونه اى شگفت سهل و آسان نموده است.
كسانى كه در انديشه دستيابى به عمق فرهنگ اسلامى هستند, و در سر شوق سير و سياحت و تدبر در معارف بلند آيات قرآنى و گلستان هاى پربار نبوى و علوى را دارند, مى دانند كه خود , گاهى براى دست يافتن به متن يك آيه يا روايت, ساعتها وقت صرف مى كردند,وبازهم به مقصودنمى رسيدند محققان در زمينه قرآن كارهاى ارجمندى را سامان بخشيده اند. اينك به بعضى از كارهاى انجام شده پيرامون قرآن اشاره مى گردد.
1. المرشد الى آيات القرآن الكريم (محمد فارس بركات )
فرهنگى است واژه اى براساس لغات قرآن كريم, كه از راه مصدر هر لغتى به آيه مورد نظر مى توان رسيد. اين كتاب در دو جلد ضخيم ودر1245/ صفحه در دمشق منتشر شده است اين كتاب در فراگيرى تمامى آيات قرآن دقيق و در عرضه تمامى واژه ها اثرى ارجمند است.
 2. المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكريم (محمد فواد عبدالباقى )
كتابى است بسيار مشهور, و اثرى است فنى و جالب و سودمند. براى دست يافتن به آيات قرآن آثارى با عنوان (كشف الايات )پيشتر از اين كتاب تدوين شده بود.
 3. معجم الفاظ القرآن الكريم:
لغتنامه اى است براى قرآن از گروهى از محققان و مفسران مصرى ولى عملا اثر بسيار ارزشمندى است مولفان ابتداء كلمه را آورده اند, و آنگاه شكلهاى گوناگون استعمال شده آنرا ذكر مى كنند, سپس لغت را معنا مى كنند و آنگاه, يكايك موارد استعمال آن در قرآن و نيز تعداد استعمال شده آنرا به تفصيل آورده و توضيحات لازم را بيان مى كنند. اين كتاب در دو جلد در بيروت چاپ شد و اخيرا در ايران افست شده است.
 4. فهارس القرآن: (دكتر محمود راميار. )
الف. فهرست الفاظ: اين فهرست كه بكوشش و تلاش مرحوم دكتر راميار سامان يافته است. بر اساس هيئت كلمه است. يعنى كسى كه مى خواهد ( تتقون )را در قرآن بيابد لازم نيست, در حرف (و او )و در ماده (وقى )بجويد, بلكه در حرف (ت )خواهد يافت. و در ترتيب كلمات, حرف اول و دوم و سوم رعايت شده است بنابراين , (احس )مقدم بر (احصى )است و... اين فهرست براى كسانى كه آشنائى كامل با ادبيات عرب ندارند, اثرى كار آمد و بسيار مفيد است.
 ب. فهرست مطالب: مرحوم راميار, فهرست مطالبى نيز ترتيب داده اند در 33 فصل كه داراى بيش از 1500/ موضوع مختلف است. وى در مقدمه خود بر اين نوشتار در صفحه 163 چنين مى گويد: فهرستهاى موضوعى ديگرى نيز از قرآن كريم منتشر شده كه هريك بجاى خود واجد ارزش خاص , ولى در عين حال فاقد جامعيت و كمال لازم بود. بدينجهت سعى شد تا حد مقدور فهرست كاملى هم از مطالب قرآن تهيه و ضميمه فهرست الفاظ شود, در اين فهرست از كار گذشتگان و حتى متاخران با مراجعه به تفسيرها و كتب ديگر بهره ها گرفته شده و با توجه به نظرات صائب دانشمندان و شان نزول آيات و ساير نكات, كوشش شد تاجائيكه مقدور است, فهرست جامع و دقيقى به دست داده شود.
اين دو فهرست همراه قرآن كريم با ترجمه آقاى معزى و نيز جداگانه و مستقل منتشر شده است.
 5. الجامع لمواضيع آيات القرآن الكريم (محمد فارس بركات).
 اين كتاب داراى 24 فصل و حدود 432/ , موضوع است. وى در مقدمه كتاب مى گويد:
 من تفسير اين كثير و ديگر تفاسير قديم و جديد را به دقت بررسى كردم , و پس از تفحص كامل اين (فهرست)را نگاشتم.
اين كتاب در سال 1378/ در دمشق چاپ شده است و اينك در قم بطريق افست منتشر شده است. اين كتاب با نواقصى كه دارد از آثارموجود دراين زمينه بهتر وتحقيقى تر است.
6. تفصيل الايات القرآن الكريم: (ژول لابوم).
اين كتاب موضوعات قرآن را به هيجده باب تقسيم بندى كرده, و آيات مربوط به هر موضوعى را در ذيل فرعى از آن باب گرد آورده است. (لابوم )عربى نمى دانست و براى كار موضوع بندى از ترجمه فرانسوى قرآن كمك جسته است, و از اين روى , داراى اشتباهات زيادى است , با اينهمه تلاش وى بجاى خود خالى از ارزش و فايده نيست , اين كتاب به ضميمه استدراك آن به ترجمه محمد فواد عبدالباقى , با عنوان ياد شده منتشر شده است , و در ايران نيز همراه با ترجمه فارسى آن نشر يافت.
 7. طبقات آيات (خليل صبرى).
اين كتاب در 26 فصل و در 1102/ صفحه, آيات قرآن بر اساس موضوعات تدوين كرده است. در هر موضوع آيه كاملا نقل مى گردد و ترجمه آيات در ذيل آورده مى شود.
 8. المرشد للاقتباس من قرآن الكريم (محمد احمد مرجان).
كتابى است كوچك داراى 12 باب و 120/ فصل با مقدمه اى از فريد و جدى در 104 صفحه كه در قاهره منتشر شده است.
 9. دليل مباحث القرآن المجيد (محمد عربى , عزوزى ).
فهرستى است موضوعى در 36 فصل تنظيم يافته است, اين عناوين كلى به عناوين جزئى تقسيم مى شوند و آيات دلالت كننده به آنها , فقط با اسم سوره و شماره آيات نشان داده مى شود. اين كتاب در 255 صفحه , از سوى منشورات دارالاضواء )بصورت افست منتشر شده است.
 در مجموعه فهرستهاى قرآن كريم, معجم لفظى آن (المعجم المفهرس ... ), كتابى است سودمند و موفق و فنى , و اما در فهرست هاى موضوعى هيچكدام از اينها وافى به مقصود نيست. گرچه هر كدام از آنها داراى ارزش و كار بردى شايسته هستند, مسلم جاى يك فهرست موضوعى دقيق و گسترده اى خالى است, و كارى است بسيار ضرورى و لازم. براى اين كار بايد لجنه اى از عالمان و محققان و مفسران آشنا به علوم اسلامى فراهم آيد, و معجمى عظيم پى نهاده شود, اميد است اين كار لازم و ارجمند در پرتو تابشهاى حركت آفرين اسلام عزيز در جمهورى اسلامى پاگيرد.
البته لازم است كه يادآورى شود, استاد ارجمند جناب آقاى هاشمى رفسنجانى در زمينه فهرست موضوعى قرآن كار طاقت فرسايى را انجام داده اند اميد است كه زودتر تمام شده و  در جامعه عرضه گردد.

مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :