امروز:
دوشنبه 27 دي 1395
بازدید :
1148
جمع آوري حديث
باري آنچه مسلم است جمع حديث رسما، از قرن دوم هجري شروع شده باين شرح كه:
عمر بن عبد العزيز باين فكر افتاد حديث را جمع كند.در موطأ نقل مي كند كه بابوبكر بن محمد حزمي نوشت حديث را جمع كن كه مي ترسم علم علماء نابود شود[1] .سيوطي اين سخن را در تنوير الحوالك از موطأ و نيز از تاريخ اصفهان (ابو نعيم اصفهاني) نقل مي كند.منتهي ابو نعيم، اينسان مي نويسد: كتب عمر بن عبد العزيز الي الافاق: انظروا حديث رسول الله فاجمعوه.اين شخص قاضي مدينه در زمان سليمان بن عبد الملك و عمر بن عبد العزيز بوده و چون خلافت عمر از سال 99 تا سال 101 ه است، قهرا ضبط احاديث در آغاز قرن دوم هجري خواهد بود از ابن عبد البر نقل شده: هنگامي كه عمر بن عبد العزيز درگذشت ابوبكر نامبرده كتبي در حديث نگاشته بود (تنوير الحوالك سيوطي ص 5)
ولي از اين مجموعه اثري نيست و ممكن است بواسطه كوتاهي دوران خلافت عمر بن عبد العزيز (دو سال و 5 ماه) اينكار بآخر نرسيده باشد.
ذهبي در حوادث سال 143 مي گويد: در اين سال بود كه در مكه و مدينه علماء شروع بتدوين حديث نمودند.
بعضي[2] نوشته اند اول كسيكه بامر ابن عبد العزيز جمع احاديث نمود ابن شهاب زهري (محمد بن مسلم) عالم حجاز و شام بوده است ابو نعيم مي نويسد.عمر بن عبد العزيز بتمام نقاط دستور كتابت و ضبط احاديث را صادر نمود [3]
اينكار كه قبلا توسط مكتب حضرت باقر (ع) (57ـ 104) و بدستور آن جناب در ميان شاگردان امام متداول شده بود، با بخشنامه خليفه تعميم يافت.و در حوزه هاي درس حديث كم كم نوشتن و كتابت مرسوم گرديد.
و جمعي از پيشوايان علمي آن عصر خود بجمع و تدوين حديث پرداختند و در نتيجه در بلاد اسلامي بآن دانش معروف شدند از اين جماعت: ابن جريج متوفي 150 هجري (تقريب ابن حجر) و دول الاسلام يا 149 (آداب اللغة) در مكه.كه از تفسير ابن جريج نسخه عتيقي در كتابخانه سيد بن طاووس، علي بن موسي موجود بوده است كه وي در كتاب سعد السعود خود از آن نام ميبرد نسخه سعد السعود در كتابخانه آستانقدس رضوي مشهد موجود است.
محمد بن اسحق متوفي 151 هجري در مدينة السلام (بغداد)
مالك بن انس متوفي 169 هجري در مدينه يا 179 (تقريب التهذيب) سعيد بن ابي عروبه [4] متوفي 156 هجري در بصره.
حماد بن سلمه (ابو سلمه) متوفي 176 هجري در بصره.
ربيع بن صبيح [5] متوفي 160 هجري در بصره.
سعيد بن ابي عوانه متوفي 156 هجري در بصره.
سفيان ثوري متوفي 161 هجري در كوفه.
اوزاعي متوفي 156 هجري در شام.
معمر متوفي 175 هجري در يمن.
ابن مبارك متوفي 181 هجري در خراسان.
ليث بن سعد متوفي 175 هجري در مصر.
زياد البكائي متوفي 183 هجري در كوفه.
ابن عياش متوفي 193 هجري در كوفه.
سفيان بن عيينه متوفي 198 هجري در مكه.
و هشيم در واسط و جرير بن عبد الحميد در ري، اشتهار داشتند[6] گرچه سال وفات ابن جريج از ديگران پيشتر است ولي بتصريح ابن حجر (در شرح صحيح بخاري) ربيع بن صبيح اقدم جامعين حديث است.ابو طالب مكي در قوت القلوب گويد اين مؤلفات پس از سالهاي 120 يا 130 نوشته شده.
ذهبي در حوادث سال 143 ه نوشته: در اين زمان علماي اسلامي شروع بتدوين حديث و فقه و تفسير نمودند.
بعضي گفته اند اقدام اين كتب، كتاب ابن جريج در آثار و تفاسير است و سپس كتاب معمر بن راشد صنعاني است كه در آن سنن را مبوبا آورده و از آن پس موطأ مالك
اينك نام بزرگان تابعين كه بكثرت حديث و فتوي مشهورند: سعيد بن مسيب، قاسم بن محمد بن ابي بكر، عروة بن زبير، خارجة بن زيد بن ثابت، ابو سلمة بن عبد الرحمن بن عوف، عبيد الله بن عتبة بن مسعود، سليمان بن يسار هلالي، علقمه، ابان بن عثمان، ابا عثمان نهدي، مسروق، حسن بصري (مفتي بصره) ، عطاء (مفتي كوفه) ، كه هفت نفر اول علاوه بر مرجعيت در حديث، مقام قضاوت و افتاء داشته و بفقهاء سبعة معروفند (تقريب و شرح آن، قواعد التحديث ص 74) .
جمع ديگري نيز به حديث اشتغال داشتند كه وفاتشان از سال دويست هجري متأخر است.
از اينانند: الامام الشافعي متوفي 204 در مصر واحدي 207 در بغداد، ابن نافع صنعاني 211 در يمن، عبد الله بن عبد الحكيم 214 در مصر، عبد الله بن مسلمه 221 در بصره، كاتب واقدي 230 در بغداد، يحيي بن معين 233 در مدينه.

[1] . انظر ما كان من حديث رسول الله (ص) او سنته فاكتبه فاني خفت دروس العلم و ذهاب العلماء نيز در موطأ باب اكتتاب العلم (ص 330 چاپ المجلس الاعلي للشؤن الاسلاميه ـ قاهره (ارشاد الساري في شرح صحيح البخاري ص 6 ج 1.طبقات ابن سعد 2/134، تنوير الحوالك سيوطي ص 6 و ابو نعيم اصفهاني در تاريخ اصفهان و ابن عبد البر مالكي بنقل سيوطي از آندو) .
[2] . ابن حجر در فتح الباري في شرح صحيح البخاري.
[3] . ارشاد الساري.
[4] . مكني به (ابي النظر العدوي) .
[5] . علامه قاسمي (در قواعد التحديث ص 70) از قول ابن حجر نقل كرده كه ربيع بن صبيح اول كسي است كه حديث را جمع كرد.ولي چنانكه مي‏بينيم فوت ابن جريج و محمد بن اسحق و اوزاعي و سعيد بن ابي عروبه از وي پيشتر است.
[6] . تنوير الحوالك ص 5.
كاظم مدير شانچي - علم الحديث، ص 29
مطالب مرتبط :
نام ونام خانوادگی:
جنسیت :
سن :
تحصیلات :
مذهب :
کشور :
استان :
شهر :
پست الکترونیک :
متن سوال :