امروز:
پنج شنبه 10 فروردين 1396
بازدید :
1611
آشنايي با علم درايه
تعريف مصطلح الحديث
نخست بايد دانست كه از دانش مصطلح الحديث با عناوين ديگر، همچون دراية الحديث، اصول الحديث و قواعد الحديث ياد مي شود. به نظر مي رسد كه اطلاق مصطلح الحديث در اين دانش به خاطر تبييني است كه از اصطلاحات حديثي در اين دانش انجام گرفته، بخش عمده‎اي ازمسائلِ آن را در بر مي‎گيرد.
«درايه» در لغت به معناي علم و اطلاع است كه به نوع خاصي از علم؛ يعني دانشي كه مسبوق به شك است،[1] يا دانش از روي دقت و توجه اطلاق مي‎شود.[2] چنان كه در آية (ما كنت تدري ما الكتاب و لا الايمان)[3] تو نمي‎دانستي كتاب چيست و ايمان (كدام است؟)»- درايه به همين معنا به كار رفته است. و اطلاق دراية الحديث بر اين علم بدين جهت است كه در اين دانش تنها به نقل و روايات حديث توجه نمي‎شود، بلكه از متن، مقبول يا مردود بودن آن در كنار سند بحث مي‎شود. استاد شانه‎چي دراية الحديث را مرادف فقه الحديث دانسته، آن را دانش فهم لغات و مداليل احاديث معرفي كرده است[4]. گرچه واژة دراية خاطر معناي لغوي و نيز كاربردش در برخي روايات همان مفهوم فقه الحديث؛ يعني دانش فهم مداليل روايات را به دست مي دهد، اما كاربرد اصطلاحي آن از آغاز تا كنون برابر با مصطلح الحديث است كه دانشي است در عرض دانش فقه الحديث. در روايتي از امام صادق ـ عليه السّلام ـ چنين آمده است: «حديث تدريه خير من ألف ترويه؛ فهم معناي يك حديث، بهتر از نقل و روايت هزار حديث است»[5].
قابل ذكر است عنواني كه استاد شانه‎چي براي كتاب خود برگزيده؛ يعني دراية الحديث با آنچه ايشان مّدعي شده ناسازگار است؛ زيرا در اين كتاب تماماً مباحث مصطلح الحديث آمده است. و اطلاق اصول الحديث بر اين دانش بدان جهت است كه در آن از قوانين برخورد با سند و متن روايات سخن به ميان مي آيد؛ مثلاً پذيرفته بودن روايات صحيح و مردود بودن روايات ضعيف از جمله دست آوردهاي اين دانش است كه به منزلة قوانيني براي چگونگي برخورد با روايات فقهي و شيوة استنباط عمل مي كند. اطلاق قواعد الحديث نيز ناظر به همين نكته است. بهترين شاهد براي اثبات متعارف بودن چهار اصطلاح: مصطلح الحديث، دراية الحديث و قواعد الحديث عناويني است كه پديدآوردندگان آثار صحيحي براي كتاب هاي خود كه موضوع آنها يكي‌ است، برگزيده‎اند. به عنوان مثال بزرگاني هم چون شهيد ثاني نام كتاب خود را، «الرعاية في علم الدراية[6]، شيخ بهاءالدين عاملي «الوجيزةفي علم الدراية» و علامه مامقاني «مقباس الهداية في علم الدراية» ناميده و استاد شانه‎چي براي كتاب خود عنوان «دراية الحديث» را برگزيده است. در اين كتابها از عنوان «دارية الحديث» استفاده شده است.
دكتر صبحي صالح نام كتابش را «علوم الحديث و مصطلحه» گذاشته و مقصود از مصطلح الحديث در كتاب او همين دانش است. ابن دقيق (م702 هـ ) كتاب خود را «الاقتراح في بيان الاصطلاح»، شمس الدين ذهبي (م673هـ ) كتاب خود را «الموقطه في علم مصطلح الحديث» ناميده و ابن حجر عسقلاني (م 852) عنوان «نخبة الفكر في مصطلح الحديث اهل الاثر» را براي كتاب خود برگزيده است. در اين آثار عنوان: «مصطلح الحديث» به كار رفته است.

[1] .تلخيص مقباس الهداية، 8.
[2] . اصول الحديث و احكامه، ص 14.
[3] . سورة شوري، آية 52.
[4] . علم الحديث، ص 2.
[5] . بحار الانوار، ج2، ص 184؛ معاني الاخبار، ص 2.
[6] . آية الله سبحاني معتقد است نام اين كتاب: « البداية في علم الدراية» مي‎باشد. ر.ك: اصول الحديث و احكامه، ص 12.
علي نصيري- حديث شناسي،ج2، ص 15
مطالب مرتبط :
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیک :
متن نظر :