امروز:
دوشنبه 3 مهر 1396
بازدید :
1470
تأليفات رجالي قرن يازدهم هجري
حسيني عاملي، سيّد محمّد (صاحب مدارك) (946 - 1009 ق) .
169. حاشية علي خلاصة الأقوال في علم الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 83 (ش 426) .
اين حاشيه بر خلاصه الأقوال علّامه حلّي (م 726 ق) آورده شده است.
سيّد محمّد حيدر، مؤلّف كتاب نجح أسباب الأدب در بعضي مواضع، از اين حاشيه مطالبي را نقل نموده است.
170. رجال السيد محمّد.
الذريعة، ج 10، ص 146.
اين كتاب، مشتمل بر فهرست اسامي رجالي است كه در رجال الطوسي توثيق شده اند. مؤلّف، اين اسامي را به ترتيب حروف الفبا تنظيم نموده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از اين كتاب كوچك را مشاهده كرده و نسخه برداري نموده است. ايشان در مصفّي المقال (ص 413) ، اين كتاب را با عنوان رجال صاحب المدارك فهرست نموده است.
سَكِيكي موسوي حسيني، سيّد نجم الدين (زنده در 1011 ق) .
171. رجال السيد نجم الدين.
الذريعة، ج 10، ص 155 (ش 280) .
به احتمال قوي اين كتاب، عنوان ديگري براي رسالة وجيزة في الرجال از همين مؤلّف است كه به نسخه اي از كتاب خلاصة الأقوال علّامه حلّي (م 726 ق) و با خطّ خود مؤلّف، ملحق شده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از اين رساله را مشاهده كرده و نشاني داده است.
عاملي، حسن بن زين الدين (صاحب معالم) (959 - 1011 ق) .
172. ترتيب مشيخة (كتاب) من لا يحضره الفقيه.
الذريعة، ج 4، ص 68 (ش 283) .
مؤلّف، پس از نوشتن تمام متن كتاب من لا يحضره الفقيه، اقدام به نوشتن مشيخه آن به عين همان صفحات نموده و سپس فهرستي از اسامي مشيخه را بر اساس ترتيب حروف الفبا تنظيم نموده است.
صاحب الذريعة، نسخه هاي متعددي از اين كتاب را در كتاب خانه هاي مختلف مشاهده كرده و نشاني داده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
173. التحرير الطاووسي، تحقيق: فاضل جواهري، قم: مكتبة آية اللَّه العظمي المرعشي النجفي، 1411 ق، 749 ص، اوّل/ تحقيق: سيّد محمّد حسن ترحيني، بيروت: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 1408ق، 352 ص.
اين اثر از كتاب حلّ الإشكال في معرفة الرجال ابن طاووس (م 673 ق) (كه مشتمل بر اصول رجالي شيعه، شامل رجال النجاشي، الفهرست و الرجال شيخ طوسي، رجال الضعفاء ابن غضايري و رجال الكشّي بوده) اخذ شده است.
در اين استخراج، تنها بر كتاب اختيار معرفة الرجال كشّي اكتفا شده است؛ زيرا اصل بقيه كتاب ها، بجز كتاب ابن غضايري موجودند. از آن جا كه در كتاب اختيار معرفة الرجال، اخبار متعارض موجود است كه مؤلّف آن، به وجه جمع آنها اشاره نكرده است و همچنين داراي باب بندي هم نبوده، لذا ابن طاووس اقدام بر باب بندي و بررسي اخبار از حيث متن، سند و انضمام فوايدي بر كتاب الاختيار نموده است مرحوم شيخ حسن فرزند شهيد ثاني مشهور به صاحب معالم نيز بر همين اساس، اين قسمت را از بقيه كتاب حلّ الإشكال جدا كرده است و بر آن، نام التحرير الطاووسي را گذاشته است.
در بيان قدح و مدح بر راوي ها، علاوه بر كتاب هاي پنجگانه اي كه در حل الإشكال بيان شد، از كتاب هاي رجالي ديگري مانند رجال البرقي و معالم العلماء استفاده شده است.
مقدمه محقّق در بيان زندگي نامه سيّد احمد بن طاووس و حسن بن زين الدين عاملي و روش تحقيق در كتاب آمده است.
محقّق در تعليقه هاي خود بر كتاب، مطالب ذيل را متعرّض شده است: ذكر مصادر به همراه متن شرح حال ها و ضبط اسامي، همراه با اشاره به تحريف هايي كه واقع شده اند؛
ذكر احوال رجال در طريق و سندهاي روايت هايي كه سيّد بن طاووس يا شيخ حسن بن زين الدين در صحّت آنها طعن و يا شكّي وارد كرده اند؛
همچنين، اسامي اشخاصي را كه بر آنها طعن وارد شده و بر اسامي آنها تصريح نشده است، با ذكر شرح حال مختصر و بيان قدح يا مدحي كه در مورد آنها وارد شده، آورده و الفاظ مشكل در كتاب را شرح داده است. محقّق كتاب به اختلاف نسخ با اضافه كردن عبارات در داخل متن كتاب و قرار دادن آنها در داخل پرانتز، اشاره كرده است و در مواردي كه مؤلّف، طريقي را ضعيف شمرده، علّت آن را بيان مي نمايد.
شايان ذكر است كه در چاپ ديگر با تحقيق سيّد محمّد حسن ترحيني، تنها به تحقيق متن كتاب و مصدريابي اكتفا شده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 110) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ حسن بن زين الدين فهرست نموده است.
174. منتقي الجمان، تصحيح و تعليق: علي اكبر غفّاري. قم: مؤسسة النشر الإسلامي (التابعة) لجماعة المدرسين، 1362ش، 3ج، اوّل/ جاويد، 2 ج.
مقدّمه كتاب، دربردارنده شرح خصوصيات كتاب و بيان انگيزه مؤلّف در تأليف آن است.
مؤلّف در مقدّمه، دوازده فايده در درايه و رجال بيان كرده است كه فهرست اين فوايد دوازده گانه عبارت اند از:
معناي اقسام چهارگانه حديث؛
تذكيه و عدم تذكيه راوي به شهادت يك عادل؛
روش هاي اسناد كتب اربعه؛
مشايخ اجازه مؤلّف؛
اسناد مشيخه شيخ طوسي در تهذيب الأحكام؛
تمييز مشتركات؛
اسناد مضمره؛
دلالت كثرت روايت اجلّا بر وثاقت؛
تعويض اسناد يا عدول از سند روايت به سند اعلي ؛
«عدة» در كلام كليني؛
«محمّد بن اسماعيل» در اوّل اسناد الكافي.
متن كتاب، مشتمل بر دسته بندي روايات كتب اربعه حديثي از حيث اعتبار سند از «كتاب الطهارة» تا «كتاب الصوم و الاعتكاف» و شرح اسناد و متن اين روايات است.
اين روايات در سه دسته «صحيح در نزد جميع علما» با رمز «صحي»، «مشهور به صحيح» با رمز «صحر» و «حسن» با رمز «ن» تقسيم شده اند و پس از ذكر عنوان «قلت»، مباحث مختلف در ارتباط با متن و سند رواياتي كه از نظر مؤلّف نياز به بررسي دارند، مورد بحث قرار مي گيرد. مباحث مطرح شده در كتاب عبارت اند از: بيان نوع سند، تمييز مشتركات، مضمرات، ارجاع ضمير، تعليق در اسناد، تحويل در اسناد، خبر موقوف، اصطلاحات، تحريفات و ويژگي هاي كتب اربعه حديثي.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 16، ص 338، ح 1567) ، اين فوايد رجالي را به طور مستقل در ذيل عنوان الفوائد الرجالية فهرست نموده است.
175. تعليقات علي خلاصة الأقوال.
رياض العلماء، ج 1 (ص 232) .
اين تعليقه بر كتاب خلاصة الأقوال علّامه حلّي (م 726 ق) آورده شده است.
محقّق تهراني در مصفّي المقال (ص 124) به اين تعليقه اشاره كرده است.
تستري (/ شوشتري) ، نور اللَّه (955 - 1019 ق) .
176. حواشي خلاصة الأقوال.
الذريعة، ج 7، ص 97 (ش 500) .
اين كتاب، مشتمل بر حاشيه ها و تعليقه هايي است كه شهيد نور اللَّه شوشتري بر كتاب خلاصة الأقوال علّامه حلّي (م 726 ق) آورده است.
محقّق تهراني در مصفّي المقال (ص 486) اين حاشيه را با عنوان تعليقة علي الخلاصة فهرست نموده است.
كاشاني، مؤمن (زنده در 1020 ق) .
177. رجال المولي مؤمن الكاشاني.
الذريعة، ج 10، ص 151 (ش 274) .
اسامي رجال موجود در كتاب بر اساس حروف الفبا، تنظيم و مورد بحث واقع شده اند.
محقّق تهراني، نسخه اي از اين كتاب را مشاهده كرده و نشاني داده است.
تستري (/ شوشتري) ، عبد اللَّه (م 1021 ق) .
178. حاشية علي رجال ابن داوود.
الذريعة، ج 6، ص 87 (ش 454) .
اين حاشيه بر كتاب رجال ابن داوود تقي الدين حسن بن علي بن داوود حلّي (647 - 707 ق) آورده شده است. مؤلّف، اين حاشيه را بر نسخه اي از اين كتابْ نوشته است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 1، ص 87، ش 456) ، اين حاشيه را با عنوان حاشية علي رجال تلميذ المحقّق الحلّي آورده است.
اين حاشيه بر يكي از نسخه هاي كتاب رجال تلميذ المحقّق الحلّي با رمز «ع. آه -سلّمه اللَّه تعالي -» نوشته شده است.
محقّق تهراني مي گويد گمان مي كنم كه اين حاشيه، متعلّق به عبد اللَّه شوشتري باشد.
وي در مصفّي المقال (ص 243) و الذريعة، دو حاشيه از مرحوم عبد اللَّه بن حسين شوشتري با عنوان هاي حاشية علي رجال تلميذ المحقّق الحلّي و حاشية علي رجال ابن داوود، فهرست نموده است؛ امّا احتمالاً اين دو عنوان، شامل يك حاشيه اند؛ زير ابن داوود، از شاگردان محقّق حلّي بوده است.
جزايري، عبد النبي (م 1021 ق) .
179. حاوي الأقوال في معرفة الرجال، تحقيق: مؤسسة الهداية لإحياء التراث، قم: رياض ناصري، 1418 ق، 4 ج، اوّل.
كتاب مشتمل بر مطالب زير است:
مقدمه مؤلّف در معرّفي كتاب و ذكر چند فايده رجالي كه عبارت اند از:
تعريف، موضوع و هدف از علم رجال؛
اصطلاحات جرح و تعديل؛
تعارض جرح و تعديل؛
شرايط حصول عدالت در راوي؛
شرايط قبول قول راوي در صورت عدول از عدل به فسق و بالعكس؛
تمييز مشتركات؛
فرقه هاي شيعه؛
بررسي كنيه بعضي از ائمه عليهم السلام؛
معناي كتاب، اصل و توثيقات ابن غضايري.
متن كتاب، شامل چهار فصل و يك خاتمه است كه عبارت اند از:
فصل اوّل، رجال صحيح؛
فصل دوم، رجال حسن؛
فصل سوم، رجال موثّق؛
فصل چهارم، رجال ضعيف.
در هر فصل، پس از ذكر اسامي هر يك از راويان حديث، شرح حال هر شخص با ذكر مصدر مورد مراجعه بيان شده است.
در هر فصل، اسامي بر اساس حروف الفبا تنظيم شده اند، به صورتي كه اسامي هم شكل در يك باب، و اسامي مختلف، تحت عنوان «باب الآحاد» گردآوري شده اند.
خاتمه كتاب، مشتمل بر چند فايده رجالي است كه عبارت اند از:
اسامي راوياني كه مشهور به كنيه و يا لقب اند؛
بررسي مباحث مطرح شده در مورد بعضي از راويان؛
توحيد مختلفات؛
«عدّة» در نزد كليني شيخ طوسي در الكافي و الفهرست؛
توقيعات؛
تاريخ ولادت پيامبرصلي الله عليه وآله، وائمه معصوم عليهم السلام؛
طريق و مشيخه شيخ طوسي در دو كتاب التهذيب و الاستبصار؛
اصحاب اجماع؛
انساب به قبايل.@#@
مقدمه محقّق در زندگي نامه مصنّف و معرّفي خاندان جزايري است.
محقّق در ذيل شرح حال ها، نشاني مصادر مورد مراجعه مؤلّف را مشخّص كرده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 130) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ عبد النبي فهرست نموده است.
تفرشي، سيّد امير فيض اللَّه (م 1025 ق) .
180. رجال التفرشي.
الذريعة، ج 10، ص 100 (ش 210) .
مرحوم سيّد نعمة اللَّه جزايري در كتاب المقامات، در شرح حال اين مؤلّف آورده است كه ايشان، داراي كتابي رجالي شبيه به نقد الرجال سيّد مير مصطفي تفرشي (زنده 1044ق) است كه به زودي بيان خواهد شد.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 140) ، اين كتاب را با عنوان رجال الأمير فيض اللَّه فهرست نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
استر آبادي، ميرزا محمّد (م 1028 ق) .
181. منهج المقال في تحقيق أحوال الرجال، سنگي.
اين كتاب كه به رجال الكبير شهرت دارد، مشتمل بر مقدّمه، متن و خاتمه است. مؤلّف در مقدّمه اي بسيار مختصر، روش كلّي خود را در تأليف كتاب، به همراه رموزي براي هر يك از معصومان عليهم السلام و مصادر خود، بيان داشته است.
متن كتاب، در بردارنده شرح حال رجال حديث با استناد به كلمات علماي متقدّم و متأخّر شيعه و اهل سنّت است. در ذيل نام بسياري از راويان، نام مصدر مورد مراجعه در اخذ مطالب، به همراه توثيق، تضعيف، ضبط بعضي از اسامي، فهرست تأليف ها، تاريخ زندگي، طريق هاي ذكر شده، شامل: راوي و مروي عنه و رواياتي كه از معصومان عليهم السلام در خصوص اين شخص وارد شده، آورده شده است.
اسامي بر اساس ترتيب حروف الفبا تنظيم شده اند.
خاتمه كتاب، شامل چند فايده رجالي است و بعضي از اصطلاحات موجود در اسناد كتاب هاي حديثي، شرح حال بعضي از نوّاب خاص در زمان غيبت صغري ، اسامي و شرح حال مختصر مدّعيان نيابت امام زمان (عج) ، اسامي و شرح حال اشخاصي كه صاحب توقيع بوده اند، آورده شده است.
در پايان، طريق شيخ طوسي و شيخ صدوق در مشيخه به هر يك از مشايخ اين دو مؤلّف كه در صدر اسناد كتاب هاي التهذيب، الاستبصار و كتاب من لا يحضره الفقيه آمده، بيان شده است.
همچنين روايات نقل شده از رجال الكشّي كه در بيان جريان ها و مذاهب مختلف به طور عام وارد شده اند و طُرُق علّامه به شيخ طوسي و شيخ صدوق، ابو عمرو كشّي و احمد بن عبّاس نجاشي آورده شده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 141، ذيل ش 260) ، اين كتاب را با عنوان الرجال الكبير و نيز با عنوان هاي رجال السيد الميرزا محمّد و الوجيز الكبير (ج 10، ص 145 و ج 25، ص 42، ش 216) فهرست نموده است.
حاشيه هاي مختلفي بر اين كتاب نوشته شده كه عبارت اند از:
حاشيه مؤلّف (ميرزا محمّد استر آبادي) (م 1028 ق) .
حاشيه محمّد بن حسن عاملي شامي (محمّد سبط) (م 1030 ق) .
حاشيه ابو الحسن ابو عبد اللَّه (زنده در 1051 ق) ، با عنوان رجال المولي أبي الحسن.
حاشيه نعمة اللَّه نصيري شيرازي (زنده در 1051 ق) .
حاشيه علي اصغر شامي عاملي (ق 11) .
حاشيه عناية اللَّه قهپايي (م ق 11) .
حاشيه ميرزا عبد اللَّه افندي (م ح 1130 ق) .
حاشيه سيّد عبد اللَّه جزايري شوشتري (م 1173 ق) .
حاشيه نصير الدين رشتي (م 1270 ق) با عنوان كتاب الرجال.
حاشيه علي حكيم نجفي (م 1300 ق) .
حاشيه احمد بن صالح بحراني قطيفي (م 1315 ق) .
حاشيه شرف الدين علي بن محمّد مرعشي تبريزي (م 1316 ق) .
حاشيه ميرزا محمّد علي مدرس چهار دهي نجفي (م 1334 ق) .
حاشيه سيّد محمّد علم الهدي كابلي (م 1368 ق) .
حاشيه فضل اللَّه زنجاني (م 1370 ق) .
حاشيه سيّد حسين طباطبايي بروجردي (م 1380 ق) .
مرحوم محمّد باقر وحيد بهبهاني (م 1206 ق) در شرح اين كتاب، تعليقه هايي به همراه پنج فايده رجالي تأليف نموده است كه تعليقه هاي وي، مشهور به التعليقة البهبهانية و حاشية علي منهج المقال است، فوايد پنجگانه اين تعليقه در ابتداي اين كتاب، آمده است.
در حاشيه و تكميل اين كتاب، محمّد جعفر خراساني اصفهاني (زنده در 1151 ق) ، كتاب إكليل المنهج، و ابو علي محمّد بن إسماعيل مازندراني (م 1216 ق) در شرح و تكميل اين كتاب، منتهي المقال را تأليف نموده است.
182. حاشية علي منهج المقال في علم الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 226 (ش 1270) .
اين حاشيه بر كتاب منهج المقال همين مؤلّف با رمز «منه ره» آورده شده است.
183. تلخيص المقال في معرفة الرجال، سنگي.
اين كتاب كه به رجال الوسيط هم شهرت دارد، در واقع، خلاصه اي از كتاب منهج المقال همين مؤلّف است، به اين ترتيب كه مؤلّف، به دليل حجم زياد كتاب منهج المقال، اقدام بر تلخيص آن نموده است. ايشان در اين كتاب، از بيان بعضي از اسامي و مطالب در شرح حال رجال، اجتناب نموده است و در بيان مطالب، همان مطالب و الفاظ موجود در كتاب منهج المقال را آورده است.
در اين نسخه، قبل از شروع كتاب، متن الوجيزة ي شيخ بهايي در علم درايه، آورده شده است.
خاتمه كتاب، شامل چند فايده رجالي و در بردارنده اسامي اشخاصي است كه مشهور به كنيه اند. همچنين شامل مطالب زير است:
«ابو جعفر»، كه «سعد بن عبد اللَّه» راوي از وي باشد؛
«عدّة» در اسناد كتاب هاي شيخ صدوق و شيخ كليني؛
مباحثي در مورد بعضي از راويان حديث؛
شرح حال امام زمان (عج) به همراه اسامي نايبان ايشان؛
توثيق صاحبان توقيع؛
مذمومان در نزد شيخ طوسي؛
صحّت طريق شيخ طوسي و شيخ صدوق در مشيخه كتاب هاي التهذيب، الاستبصار و كتاب من لا يحضره الفقيه؛
طُرُق علّامه حلّي به شيخ طوسي، شيخ صدوق، ابو عمرو كشّي و احمد بن عبّاس نجاشي.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 4، ص 420، ش 1852) ، اين كتاب را با عنوان تلخيص الأقوال في معرفة الرجال و نيز با عنوان الرجال الوسيط (ج 1، ص 158) فهرست نموده است.
بر اين كتاب، حواشي اي زده شده كه عبارت اند از:
حاشيه مؤلّف، يعني ميرزا محمّد بن ابراهيم استر آبادي.
حاشيه محمّد مقيم شجاعي شريف شيرازي (زنده در 1028 ق) .
حاشيه محمّد بن حسن بن زين الدين عاملي (محمّد سِبط) (980 - 1030 ق) .
حاشيه محمّد جعفر فارس آبادي (زنده در 1047 ق) .
حاشيه نعمة اللَّه بن قوام الدين محمّد نصيري شيرازي (زنده در 1051 ق) .
حاشيه عبد اللَّه بن صالح سماهيجي (م 1135 ق) .
حاشيه محمّد بن هاشم تقوي لكهنوي (م 1323 ق) .
حاشيه سيّد حسن بن هادي صدر الدين عاملي اصفهاني كاظمي (1272 - 1354 ق) .
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
184. توضيح المقال.
الذريعة، ج 4، ص 498 (ش 2233) .
مؤلّف در اين كتاب، شرح حال راوياني را كه نص بر توثيق آنها وارد شده، بيان نموده است و از بيان شرح حال راويان مهمل، اجتناب نموده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 25، ص 42) ، اين كتاب را با عنوان الوجيز و نيز با عنوان هاي الرجال الوجيز (ج 10، ص 158) و الرجال الصغير (ج 10، ص 121) فهرست نموده است.
ايشان در موارد مختلف متذكّر مي شود كه به اين كتاب دسترسي پيدا نكرده است؛ ليكن در الذريعة (ج 10، ص 121) و در كتاب مصفّي المقال (ص 430) بيان مي نمايد كه در فهرس الخزانة الرضوية و فهرس كتب الحاج سيّد علي الايرواني في تبريز، نام اين كتاب آورده شده و با عنوان توضيح المقال معرّفي شده است.
اين كتاب، كوچك ترين تأليف از سه كتاب رجالي ميرزا محمّد استر آبادي است و به همين دليل، به رجال الصغير مشهور شده است. دو كتاب ديگر اين مؤلّف، عبارت اند از: منهج المقال، مشهور به رجال الكبير و تلخيص الأقوال، مشهور به رجال الوسيط.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
185. حاشية علي تلخيص الأقوال.
الذريعة، ج 6، ص 48 (ش 236) .
اين حاشيه بر تلخيص الأقوال، معروف به رجال الوسيط تأليف همين مؤلّف، آورده شده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از كتاب كه اين حاشيه را در برداشته است، مشاهده كرده و نشاني داده است.
بحراني، سيّد ماجد بن هاشم (م 1028 ق) .
186. حاشية علي خلاصة الأقوال في علم الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 83 (ش 424) .
اين حاشيه بر كتاب خلاصة الأقوال علّامه حلّي نوشته شده است و مرحوم شيخ سليمان ماحوزي در رساله خود در تاريخ علماء البحرين به آن اشاره نموده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 142) ، اين كتاب را با عنوان رجال السيد ماجد، فهرست نموده است.
شجاعي شيرازي، محمّد مقيم (زنده در 1028 ق) .
187. حاشية علي تلخيص الأقوال.
الذريعة، ج 6، ص 48 (ش 238) .
مؤلّف، اين حاشيه را بر تلخيص الأقوال، معروف به رجال الوسيط ميرزا محمّد استرآبادي آورده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از اين كتاب را كه داراي اين حاشيه است، مشاهده كرده و نشاني داده است. ايشان در الذريعة (ج 10، ص 151) ، اين كتاب را با عنوان رجال المولي محمّد مقيم هم فهرست نموده است.
عاملي شامي، محمّد بن حسن بن زين الدين (محمّد سبط) (980 - 1030 ق) .
188. إستقصاء الاعتبار في شرح الاستبصار، تحقيق: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، قم: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، 1419 ق، 4 ج، اوّل.
اين كتاب، در شرح الاستبصار شيخ طوسي نوشته شده است.
در مقدّمه اين شرح، دوازده فايده رجالي در خبر واحد و تعارض بين اخبار، نظير دوازده فايده رجالي موجود در مقدمه كتاب منتقي الجمان، تأليف پدر همين مؤلّف آورده شده است.@#@
پس از بيان مقدّمه، مؤلّف احاديث كتاب الاستبصار از اوّل كتاب طهارت تا آخر كتاب الصلوة را شرح داده است، به اين ترتيب كه در مرحله اوّل، مطالبي كه در مورد سند هر حديث و احوال راويان آن سند مطرح است، آمده و سپس متن احاديث، مورد بحث قرار گرفته اند.
محقّق در مقدمه خود بر كتاب، شرح حال مؤلّف و ويژگي هاي اين كتاب و روش تحقيق در آن را بيان داشته است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 13، ص 87، ذيل ش 272) ، اين شرح را با عنوان شرح الاستبصار هم فهرست نموده است.
189. حاشية علي تلخيص الأقوال.
الذريعة، ج 6، ص 48 (ش 237) .
اين حاشيه، بر كتاب تلخيص الأقوال، معروف به رجال الوسيط ميرزا محمّد بن ابراهيم استرآبادي است.
محقّق تهراني، نسخه هايي از اين كتاب كه اين حاشيه را در برداشته، مشاهده كرده و نشاني داده است.
190. حاشية علي خلاصة الأقوال.
الذريعة، ج 6، ص 83 (ذيل ش 424) .
اين حاشيه بر كتاب خلاصة الأقوال علّامه حلّي نوشته شده است و بنابر نقل محقّق تهراني، شيخ مساعد بن بديع، در كتاب هاي رجالي خود، از اين كتابْ نقل قول هايي دارد.
191. حاشية علي منهج المقال في علم الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 226 (ش 1269) .
اين حاشيه بر كتاب منهج المقال محمّد استر آبادي نوشته شده و در فهرست تصانيف مؤلّف ذكر شده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 144) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ أبي جعفر محمّد هم فهرست نموده است.
192. رسالة في تزكية الراوي.
مصفّي المقال في مصنّفي علم الرجال، ص 401.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
عاملي، بهاء الدين محمّد (شيخ بهايي) (953 - 1031 ق) .
193. ترجمة محمّد بن اسماعيل.
الذريعة، ج 4، ص 163 (ش 804) .
مؤلّف اين كتاب را در معرّفي «محمّد بن اسماعيل» كه در اوّل بعضي از اسناد كتاب الكافي - كه مرحوم كليني بدون واسطه از وي روايت نقل كرده - تأليف نموده است. ايشان اشاره كرده كه محمّد بن اسماعيل، نام نُه نفر است و در نهايت، محمّد بن اسماعيل بَرمَكي را ترجيح مي دهد.
محقّق تهراني، نسخه هايي از اين كتاب را مشاهده كرده و نشاني داده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
194. حاشية علي فهرس الشيخ منتجب الدين.
الذريعة، ج 6، ص 168 (ش 913) .
اين كتاب، حاشيه اي بر كتاب الفهرست منتجب الدين بن بابويه رازي (م بعد از 585 ق) است. صاحب الذريعة نقل مي نمايد كه صاحب كتاب رياض العلماء در مواضع مختلفي در كتاب خود، از اين حاشيه نقل قول نموده است.
195. حاشية علي رجال النجاشي.
الذريعة، ج 6، ص 88 (ش 459) .
اين حاشيه بر كتاب رجال النجاشي آورده شده است.
شيخ عبد النبي كاظمي در اوايل تكملة نقد الرجال، مي گويد كه اين حاشيه را با خطّ مرحوم شيخ بهايي بر نسخه اي از كتاب رجال النجاشي مشاهده نموده و سپس همه آنها را جمع آوري و تدوين كرده است.
196. حاشية علي خلاصة الأقوال في علم الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 83 (ش 425) .
اين حاشيه بر كتاب خلاصة الأقوال علّامه حلّي (م 726ق) نوشته شده است.
محقّق تهراني، به نقل قول هايي از اين حاشيه، نشاني داده است، ايشان در الذريعة (ج 10، ص 144) ، اين كتاب و كتاب حاشية علي رجال النجاشي را با عنوان رجال الشيخ بهاء الدين محمّد، فهرست نموده است.
197. طبقات الرواة.
الذريعة، ج 15، ص 149 (ش 984) .
مؤلّف در اين كتاب، طبقه راويان حديث از مشايخ ثلاثه تا معصومان عليهم السلام را مشخّص نموده است، به اين ترتيب كه در پايان صفحه با نام يكي از مشايخ ثلاثه كه مؤلّف كتب اربعه است، سند را شروع نموده و سپس ترتيب اسامي راويان به طرف بالا با حرف «عن» به يكديگر ارتباط داده شده اند و در نهايت، در بالاي صفحه، نام معصومي كه روايت از ايشان نقل شده، مشخّص شده است.
مؤلّف با اين روش، سعي در مشخّص نمودن طبقه راويان مي نمايد.
محقّق تهراني، نسخه اي از اين كتاب را مشاهده كرده و نشاني داده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
198. الفوائد الرجالية.
الذريعة، ج 16، ص 339 (ش 1572) .
مرحوم مامقاني، تمام اين كتاب را در كتاب رجال خود، درج نموده است.
محقّق تهراني به نسخه اي از اين كتاب، نشاني داده است.
علامي، محمّد داوود (زنده در 1034 ق) .
199. المجموعة الرجالية.
الذريعة، ج 20، ص 82 (ش 2011) .
اين كتاب، مشتمل بر كتاب الفهرست شيخ طوسي و ايضاح الاشتباه علّامه حلّي و قسمت دوم از كتاب خلاصة الأقوال علّامه است كه در بردارنده فهرست اسامي راويان ضعيف و كساني است كه قول آنها رد شده و يا در قبول قول آنها توقّف كرده اند.
در نهايت، مختصري از «باب الكُني» از كتاب توضيح المقال، مشهور به رجال الصغير ميرزا محمّد استر آبادي آورده شده است.
مؤلّف به اين مجموعه رجالي، چند فايده رجالي اضافه نموده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از اين كتاب را مشاهده كرده و نشاني داده است. ايشان در الذريعة (ج 10، ص 115، ش 238) ، اين مجموعه را با عنوان رجال الشيخ محمّد داوود العلامي فهرست نموده است.
كشميري، شمس الدين محمّد (زنده در 1040 ق) .
200. حواشي و تعليقات علي رجال ابن داوود.
مصفّي المقال في مصنّفي علم الرجال، ص 196
مؤلّف اين حاشيه را بر كتاب رجال ابن داوود، تأليف ابن داوود حلّي (م 707 ق) آورده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از اين حاشيه را مشاهده كرده و نشاني داده است. ايشان در الذريعة (ج 10، ص 119، ش 245) اين كتاب را با عنوان رجال المولي شمس الدين محمّد الكشميري فهرست نموده است.
استر آبادي، مير محمّد باقر (ميرداماد) (م 1041 ق) .
201. التعليقة علي اختيار معرفة الرجال.
عنوان روي جلد: اختيار معرفة الرجال، تحقيق: سيد مهدي رجايي، قم: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، 1404 ق، 2 ج.
اين كتاب، مشتمل بر مطالب زير است:
تعليقه بر كتاب اختيار معرفة الرجال، معروف به رجال الكشّي، با ذكر بحث هاي رجالي، فلسفي و بررسي الفاظ و لغت هاي احاديث.
تعليقه تا شماره 885 (ابراهيم بن محمّد بن عبّاس) را شامل است و از آن جا تا آخر كتاب، بدون تعليقه و بر اساس نسخه تصحيح شده حسن مصطفوي در چاپ تك جلدي آورده شده است.
كتاب، داراي مقدمه تحقيق تفصيلي و فهرست هاي مختلف است.
صاحب الذريعة از اين تعليقه با عنوان حاشية علي رجال الكشّي و صاحب رياض العلماء، از آن با عنوان شرح اختيار الرجال نام مي برند.
مؤلّف در اين تعليقه از فاضل بيرجندي نقل قول هايي را آورده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 6، ص 87) ، اين تعليقه را با عنوان حاشية علي رجال الكشّي و در مصفّي المقال (ص 91) با عنوان الحواشي علي اختيار الرجال فهرست نموده است.
202. الرواشح السماوية في شرح الأحاديث الإماميّة. قم: منشورات مكتبة آية اللَّه العظمي المرعشي النجفي، 1405 ق، 217 ص.
كتاب به عنوان مقدّمه اي بر شرح كتاب الكافي است كه مؤلّف، قصد تأليف آن را داشته و تنها مقداري از آن را نوشته است.
مقدمه اين كتاب، در بردارنده بعضي از خصايص عقل و بيان فرق بين رسول، نبي و محدّث است.
متن كتاب، داراي 39 «راشحه» است كه شامل مطالبي در علم درايه و رجال هستند. بعضي از عنوان هاي مورد بحث در كتاب عبارت اند از: اقسام حديث، طبقات اصحاب اجماع، شرح حال راوياني كه مورد اختلاف اند، جرح و تعديل، مجهول اصطلاحي و لغوي، بيان معاني بعضي از الفاظ، تعداد اصول و مصنّفان آنها و... .
مؤلّف در مورد هر يك از عناوين ذكر شده، اقوال علما و ديدگاه خود را مطرح مي نمايد.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 98، ش 201) ، اين كتاب را با عنوان رجال سيّد مير محمّد باقر الداماد فهرست نموده است.
جزايري مشرفي، محمود بن حسام الدين (زنده در 1042 ق) .
203. ترتيب رجال الكشّي.
مستدرك الذريعة، ج 26، ص 188 (ش 393) .
محقّق تهراني آورده است كه مرحوم طريحي در الضياء اللامع، اين كتاب را در فهرست آثار اين مؤلّف آورده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 148، ش 274) اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ محمود بن حسام الدين المشرفي فهرست نموده است.
حسيني تفرشي، سيّد ميرمصطفي (زنده در 1044 ق) .
204. نقد الرجال، تحقيق: عبد الغفار، قم: انتشارات الرسول المصطفي صلي الله عليه وآله، 427 ص/ مؤسسة آل البيت عليهم السلام، 1418 ق، 5 ج.
اين كتاب، مشتمل بر فهرستي از اسامي 6604 نفر از رجال است كه بر اساس ترتيب حروف الفبا تنظيم شده و در وصف هر شخصيت، عبارت علماي رجال به همراه مدح يا ذم و يا مهمل بودن وي بيان شده است.
خاتمه كتاب، شامل چند فايده رجالي است كه عبارت اند از:
اسامي ائمه عليهم السلام و تاريخ زندگي آنان، به همراه تعيين مراد از القاب مشهور بعضي از ائمه عليهم السلام؛
شرح مشيخه شيخ طوسي و شيخ صدوق؛
طريق مصنّف به كتاب هاي روايي.
مرحوم عبد النبي كاظمي (م 1256 ق) ، در تكميل اين كتاب، تكملة نقد الرجال را تأليف نموده است.
بر اين كتاب، حاشيه هايي نوشته شده كه عبارت اند از:
حاشيه محمّد تقي مجلسي (م 1070 ق) .
حاشيه عناية اللَّه قهپايي (ق 11) .
حاشيه سيّد نعمة اللَّه جزايري (م 1112 ق) .
حاشيه سيّد عبد اللَّه جزايري شوشتري (م 1173 ق) .@#@
حاشيه محمّد علي بهبهاني كرمانشاهي (م 1216 ق) .
حاشيه ميرزا نصراللَّه حسيني (زنده در 1239 ق) با عنوان رجال الميرزا نصر اللَّه.
حاشيه حسين حسيني خراساني (م 1258 ق) .
حاشيه محمّد جعفر شريعتمدار استرآبادي (م 1263 ق) .
حاشيه سيّد محمّد شفيع محدث جزايري شوشتري (م 1274 ق) .
حاشيه سيّد شفيع بن محمّد بن عبد الكريم جزايري (م - ق 13) با عنوان رجال السيد شفيع.
حاشيه علي بن محمّد جعفر شريعتمدار استر آبادي (م 1315 ق) با عنوان المبدء والمآل.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 101 ذيل ش 210) ، اين كتاب را با عنوان رجال التفرشي و نيز با عنوان رجال السيد مير مصطفي (ج 10، ص 151) فهرست نموده است.
فارسي آباده اي، محمّد جعفر (زنده در 1047 ق) .
205. حواشي علي تلخيص الأقوال.
الذريعة، ج 7، ص 96 (ش 491) .
مؤلّف، اين حاشيه را بر كتاب تلخيص الأقوال في معرفة الرجال، مشهور به رجال الوسيط ميرزا محمّد استر آبادي (م 1028 ق) آورده است و در نهايت، در ذيل عنوان «عدّة من أصحابنا»، فهرست اسامي اشخاصي را كه نجاشي از آنها روايت نقل نموده، آورده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از كتاب تلخيص المقال را كه مشتمل بر حاشيه اين مؤلّف است، مشاهده كرده و نشاني داده است. ايشان در الذريعة (ج 10، ص 103، ش 222) ، اين حاشيه را با عنوان رجال المولي محمّد جعفر الآباده اي هم فهرست نموده است.
جامعي حويزي، عبد اللطيف (م 1050 ق) .
206. رجال الشيخ عبد اللطيف جامعي.
الذريعة، ج 10، ص 128 (ش 253) .
مؤلّف در كتاب خود، بر رجال موجود در اسناد كتب اربعه حديثي اكتفا نموده است و كتاب را بر اساس ترتيب منهج المقال، مشهور به رجال الكبير ميرزا محمّد استر آبادي تنظيم نموده است.
در بيان توثيق و جرح و بيان احوال رجال موجود در كتاب، از كتاب هاي رجال الكشّي، رجال النجاشي، رجال الطوسي و خلاصة الأقوال علّامه حلّي استفاده شده است.
مؤلّف كتاب به دليل ضرورت بيان طبقات راويان، آنها را در شش طبقه دسته بندي نموده است كه عبارت اند از:
طبقه اوّل: شيخ مفيد (م 413 ق) ،
طبقه دوم: شيخ صدوق (م 381 ق) ،
طبقه سوم: مرحوم كليني (م 329 ق) ،
طبقه چهارم: سعد بن عبد اللَّه (م 301) ،
طبقه پنجم: احمد بن محمّد بن عيسي،
طبقه ششم: ابن ابي عمير (م 217) .
مؤلّف، غالباً به طبقه راوي با استناد به روايت وي از امام عليه السلام و يا با استناد به يكي از راويان مشهور از طبقه جلوتر و يا طبقه قبل از راوي اشاره نموده است.
محقّق تهراني اشاره مي كند كه اين كتاب، داراي حجم كم و فوايد بسيار است و مؤلّف آن را مانند مقدّمه اي بر كتاب خود به نام جامع الأخبار في إيضاح الاستبصار آورده است. ايشان در الذريعة (ج 15، ص 149) ، اين كتاب را با عنوان طبقات الرواة فهرست نموده است. وي نسخه هاي متعددي از اين كتاب را مشاهده كرده و نشاني داده است.
مرحوم حسن بن محمّد قاسم دلبزي (م ق 13) بر اين كتاب، تعليقات و حواشي اي آورده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
تفرشي، مراد بن عليخان (965 - 1051 ق) .
207. التعليقة السجادية.
الذريعة، ج 4، ص 223 (ش 1122) .
اين كتاب، شرح و حاشيه اي بر كتاب من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق است. مؤلّف پس از بيان شرح كتاب من لا يحضر، اقدام بر شرح مشيخه آن در بيان احوال رجال موجود در اين مشيخه نموده است. ايشان نقل قول هايي از كتاب تلخيص الأقوال ميرزا محمّد استر آبادي و كتاب نقد الرجال سيّد مير مصطفي تفرشي آورده است.
مؤلّف، پس از شرح مشيخه، فهرستي از اسامي رجال ذكر شده در مشيخه را كه بر اساس حروف الفبا تنظيم شده، بيان داشته است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 149) ، اين كتاب را با عنوان رجال المولي مراد التفرشي فهرست نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
ابو الحسن بن عبد اللَّه (زنده در 1051 ق) .
208. رجال المولي أبي الحسن.
الذريعة، ج 10، ص 92 (ش 173) .
اين كتاب، مشتمل بر تعليقاتي است كه مؤلّف بر كتاب منهج المقال داشته و به همراه بعضي از حواشي مرحوم عناية اللَّه قهپايي آورده است. مؤلّف در آخر نسخه، چند فايده رجالي را اضافه نموده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از كتاب منهج المقال را كه مشتمل بر اين حاشيه بوده است، مشاهده كرده و نشاني داده است.
نصيري شيرازي، نعمة اللَّه (زنده در 1051 ق) .
209. حاشية علي منهج المقال في علم الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 226 (ش 1271) .
اين حاشيه بر كتاب منهج المقال، مشهور به رجال الكبير ميرزا محمّد استر آبادي آورده شده است.
محقّق تهراني، بر نسخه اي از كتاب منهج المقال، حاشيه اي با رمز «ن - ع - أيده اللَّه» مشاهده نموده و احتمال داده است كه اين حاشيه، نوشته مرحوم نعمة اللَّه نصيري شيرازي باشد.
ايشان در الذريعة (ج 10، ص 156) ، اين كتاب را با عنوان رجال المولي نعمة اللَّه فهرست نموده است.
210. حاشية علي تلخيص الأقوال.
الذريعة، ج 6، ص 48 (ش 239) .
اين حاشيه بر كتاب تلخيص الأقوال، مشهور به رجال الوسيط ميرزا محمّد استر آبادي آورده شده است.
محقّق تهراني اين شرح را با خطّ مؤلّف بر يكي از نسخه هاي كتاب تلخيص الأقوال، مشاهده نموده است.
يزدي، عبد الحي بن محمّد (زنده در 1055 ق) .
211. ترتيب مشيخة (كتاب) من لا يحضره الفقيه.
الذريعة، ج 10، ص 124 (ش 251) .
اين كتاب، مشتمل بر ترتيب و تنظيم اسامي راوياني است كه طريق آنها در مشيخه كتاب من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق آورده شده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 124، ش 251) ، اين كتاب را با عنوان رجال المولي عبد الحي هم فهرست نموده است. ايشان نسخه اي از اين كتاب را مشاهده كرده و در مصفّي المقال (ص 224) آن را نشاني داده است.
مجلسي اصفهاني، محمّد تقي (1003 - 1070 ق) .
212. حاشية علي نقد الرجال.
چاپ شده در ضمن نقد الرجال. قم: انتشارات الرسول المصطفي صلي الله عليه وآله، 427 ص / مؤسسة آل البيت عليهم السلام 1418ق، 5 ج.
اين حاشيه بر كتاب نقد الرجال تأليف سيّد مير مصطفي تفرشي (م 1044 ق) آورده شده است و در زيرنويس آن، اين حواشي چاپ شده است.
ميرزا حيدر علي در اجازة الكبيرة ي خود، شرح حال شيخ بهايي را از اين حاشيه نقل كرده است.
213. شرح مشيخة الفقيه (روضة المتقين) ، تحقيق: سيّد حسين موسوي كرماني و علي پناه اشتهاردي، قم: بنياد فرهنگ اسلامي حاج محمّد حسين كوشانپور، 1399ق، ج 14، 584 ص.
اين كتاب، شرحي بر مشيخه كتاب من لا يحضره الفقيه است. مؤلّف در ابتدا بحثي را درباره احاديث صحيح، مطرح نموده و سپس شرح حال هر يك از رجال موجود در طُرُق مشيخه كتاب من لا يحضر الفقيه را مورد بحث قرار داده است.
در ذيل عنوان هر راوي، علاوه بر شرح حال او، توثيق، تضعيف، مذهب، اقوال علماي رجال در مورد او و مصادر مورد مراجعه به همراه اعتبار و ارزش طريق آن راوي مطرح شده است.
اسامي راويان، بر اساس حروف الفبا تنظيم شده است.
پس از بيان شرح حال راويان مشيخه كتاب من لا يحضره الفقيه در ذيل عنوان شرح رجال الفقيه، مؤلّف، اسامي بسياري از راويان موجود در اين كتاب و محدّثان و علماي رجال از زمان شيخ طوسي و نجاشي تا اصحاب امير المؤمنين عليه السلام را در دوازده طبقه آورده است. اسامي بر اساس حروف الفبا تنظيم شده و در ذيل هر عنوان، مشخّص شده كه وي از صحابيان كدام يك از معصومان عليهم السلام است و به اين ترتيب، طبقه وي مشخّص شده است.
همچنين توثيق و تضعيف راوي و مروي عنه، تمييز مشتركات و فوايد رجالي با ذكر مصدر مورد مراجعه مشخص شده است. شارح، اين قسمت را به منظور عدم احتياج رجوع به كتاب هاي ديگر، تنظيم نموده است.
در اين قسمت، طبقات راويان حديث از زمان شيخ طوسي تا راويان و اصحاب امير مؤمنان علي عليه السلام در دوازده طبقه قرار گرفته اند. علاوه بر آن، مباحثي چند از فوايد رجالي از قبيل تمييز مشتركات، ضبط طبقات و فوايدي ديگر، مورد بحث واقع شده است.
شايان ذكر است كه شرح مشيخه كتاب من لا يحضره الفقيه محمّد تقي مجلسي، به عنوان جلد چهاردهم از كتاب روضة المتّقين ايشان چاپ شده است.
محقّق تهراني در كتاب الذريعة (ج 13، ص 64 و ج 11، ص 290) اين شرح را در ذيل دو عنوان ديگر به نام هاي شرح الأحاديث و الروضة البهية، فهرست نموده و متذكّر مي شود كه اينها اسامي تاريخي اين كتاب اند. همچنين ايشان در الذريعة (ج 10، ص 101 و ج 15، ص 148) قسمت «شرح رجال الفقيه»، از اين كتاب را با عنوان هاي رجال المولي محمّد تقي المجلسي و طبقات الرواة، فهرست نموده است.
مجلسي، عزيز اللَّه (1025 - 1074 ق) .
214. ترتيب خلاصة الأقوال.
الذريعة، ج 4، ص 65 (ش 272) .
محقّق تهراني مصدر مورد مراجعه در معرّفي اين كتاب را اجازة الكبيرة ي ميرزا حيدر علي، نوه مؤلّف، بيان داشته است.
ايشان در الذريعة (ج 10، ص 130) ، اين كتاب را با عنوان رجال المولي عزيز اللَّه فهرست نموده است.
لاهيجي اشكوري، محمّد بن علي (زنده در 1077 ق) .
215. خير الرجال.
الذريعة، ج 7، ص 282 (ش 1388) .
اين كتاب، در شرح حال رجال اسانيد كتاب من لا يحضره الفقيه، تأليف شده است.@#@ در مرحله اوّل، مصنّف چند فايده رجالي را مطرح و مورد بحث قرار مي دهد كه عبارت اند از:
اصطلاح متأخّران در اقسام حديث؛
الفاظ مدح؛
فهرست اسامي كساني كه تأليفاتي در رجال داشته اند؛
بررسي ملل و نحل ذكر شده در متن كتاب؛
تاريخ حيات معصومان عليهم السلام.
ذكر فهرستي از اسامي رجال كه بر اساس حروف الفبا تنظيم شده اند، به همراه ذكر مواضع اين اسامي.
متن كتاب، در بيان شرح حال رجال اسانيد كتاب من لا يحضره الفقيه است كه بر اساس ترتيب ابواب كتاب، تنظيم شده اند، به اين ترتيب كه در مرحله اوّل، شرح حال يازده نفر از رجال موجود در ديباچه كتاب، مورد بحث واقع شده و سپس نُه نفر از رجال موجود در «باب المياه»، مورد بحث واقع شده اند و به همين ترتيب، رجال موجود در ابواب مختلف كتاب، به ترتيب باب، مورد بحث و شرح واقع شده اند.
شيخ محمّد طه نجف، مؤلّف اتقان المقال، از اين اثر در كتاب خود، نقل قول كرده است.
محقّق تهراني، نسخه هاي متعدّدي از اين كتاب را در كتاب خانه هاي مختلف، مشاهده كرده و نشاني داده است.
ايشان در الذريعة (ج 10، ص 146) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ محمّد بن الملا شيخ علي اللاهيجي و نيز با عنوان رجال من لا يحضره الفقيه (ج 10، ص 151) فهرست كرده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
بصري، احمد بن عبد الرضا (1020 - 1085ق)
216. فائق المقال في الحديث و الرجال. تحقيق: غلامحسين قيصريه ها، قم: مؤسسة دار الحديث الثقافة، 1412ق، 390ص، اوّل.
اين كتاب در دو بخش درايه و رجال تنظيم شده است. بخش اوّل در علم درايه و دربردارنده 26 فصل از مباحث مختلف اين علم است.
بخش دوم در علم رجال و شامل ده فصل است كه عناوين هر فصل عبارت اند از:
فصل اوّل در فهرست اسامي راوياني است كه به روايات آنها اعتماد مي شود. در بيان توثيق و مدح اين راويان به رجال النجاشي، رجال الكشّي، رجال الطوسي، الفهرست و خلاصة الأقوال استناد شده است.
فصل دوم: فوايد علّامه حلّي در خلاصة الأقوال؛
فصل سوم: فهرست انساب؛
فصل چهارم: مشتركان در نام؛
فصل پنجم: مشتركان در نام و نام پدر؛
فصل ششم: مشتركان در كنيه؛
فصل هفتم: مشتركان در نَسَب؛
فصل هشتم: مشتركان در لقب؛
فصل نهم: فهرست بعضي از اسامي متشابه؛
فصل دهم: شامل چهار فايده رجالي كه عبارت اند از:
فايده اوّل: كلام بعضي از بزرگان در كيفيت اسناد در كتب قديمي؛
فايده دوم: مذمومان، به روايت شيخ طوسي؛
فايده سوم: توقيع امام حسن عسكري عليه السلام به شيخ مفيد و ردّ كتاب از ناحيه مقدسه بر شيخ مفيد؛
فايده چهارم: طُرُق مؤلّف.
مقدمه تحقيق، شامل شرح حال مختصري از مؤلّف و ويژگي هاي كتاب است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 16، ص 91، ش 34) اين كتاب را با عنوان فائق المقال في علم الحديث و الرجال فهرست نموده است.
طُرَيحي، فخر الدين (979 - 1085 ق) .
217. ترتيب خلاصة الأقوال.
الذريعة، ج 4، ص 65 (ش 273) .
مرحوم محمّد باقر خوانساري در روضات الجنات (ج 5، ص 352) ، در شرح حال اين مؤلّف، نام اين كتاب را در فهرست آثار وي آورده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
218. ترتيب مشيخة (كتاب) من لا يحضره الفقيه.
الذريعة، ج 4، ص 69 (ش 284) .
مصنّف، اسامي و كنيه هاي مشهور در كتاب من لا يحضره الفقيه را بر اساس حروف الفبا تنظيم نموده است. ايشان اين كتاب را در ملحقات كتاب جامع المقال آورده است.
محقّق تهراني، كتاب خانه هايي را كه داراي اين كتاب هستند، معرّفي نموده است.
219. جامع المقال فيما يتعلق بأحوال الحديث و الرجال، تحقيق: محمّد كاظم طريحي، تهران: كتابفروشي جعفري تبريزي (بوذرجمهري) ، 260 ص.
كتاب مشتمل بر مطالب زير است:
مقدمه مؤلّف در علم رجال؛
متن كتاب، شامل دوازده باب است. در باب اوّل تا يازدهم، مباحثي در مورد احاديث، مطرح شده است و در باب دوازدهم، دوازده فايده رجالي مطرح شده كه عبارت اند از:
تمييز مشتركات در اسامي؛
تمييز مشتركات در القاب و انساب؛
تعريف صحابيان و تابعيان؛
تعريف طبقات راويان؛
معرّفي برادرهايي كه راوي بوده اند؛
اصحاب اجماع؛
مستثنيات ابن وليد؛
اشخاص كثير الرواية؛
معناي «عدّة» در اسناد روايت ها؛
مشيخه شيخ طوسي در التهذيب و الاستبصار؛
القاب و كنيه هاي پيامبرصلي الله عليه وآله و ائمه معصوم عليهم السلام؛
تاريخ ولادت و وفات پيامبرصلي الله عليه وآله و ائمه معصوم عليهم السلام؛
خاتمه كتاب نيز مشتمل بر مطالب زير است:
بيان تعداد احاديث كتب اربعه؛
بيان تاريخ وفات بعضي از مشايخ محدّث متقدّم؛
بيان مشايخ مؤلّفان كتب اربعه؛
بعضي از توقيعاتي كه در حقّ بعضي از مشايخ محدّث وارد شده است.
در مورد باب دوازدهم اين كتاب، شرحي به نام مشتركات كاظمي توسط محمّد امين كاظمي (م ق 12) نوشته شده است.
مرحوم عبد الحسين طُريحي (م 1295 ق) ، كتاب متقن المقال في تلخيص جامع المقال را در تلخيص اين كتاب، تأليف نموده است.
گفتني است كه اين كتاب، به دليل معروفيت مبحث مشتركات آن، به مشتركات الطريحي مشهور شده است.
محقّق تهراني در الذريعة اين كتاب را با عنوان هاي رجال الطُرَيحي (ج 10، ص 122) و رجال الشيخ فخر الدين الطريحي (ج 10، ص 138) و مشتركات جامع المقال (ج 21، ص 40، ش 3856) فهرست نموده است.
220. رسالة في أسانيد التهذيب و بيان محتملاتها و ما يتعلّق بها.
الذريعة، ج 11، ص 64 (ش 395) .
221. ضوابط الأسماء واللّواحق، تحقيق: محمّد كاظم طريحي، مطبعة الحيدري، 1375 ق، 94 ص.
كتاب در مورد ضبط اسامي، انساب و القاب راويان حديثي است كه در ضبط نام آنها اشتباه روي داده و يا اختلاف وجود دارد.
كتاب در سه قِسم تنظيم شده است كه عبارت اند از:
اسامي، انساب و القاب، و در هر قسم، اسامي بر اساس ترتيب حروف الفبا تنظيم شده اند.
مقدمه محقّق، در بيان ويژگي هاي اين كتاب و زندگي نامه مؤلّف است.
رُوَيدَشتي اصفهاني، حميده بنت محمّد شريف (م 1087 ق) .
222. حاشية علي الاستبصار.
الذريعة، ج 6، ص 18 (ش 53) .
مؤلّف در حاشيه اش بر الاستبصار شيخ طوسي، در بيان احوال رجال و در اسناد احاديث، مطالبي را آورده است.
ميرزا عبد اللَّه اصفهاني در رياض العلماء (ج 5، ص 404) ، در ضمن بيان شرح حال اين مؤلّف، اشاره مي نمايد كه نسخه اي از الاستبصار را به همراه اين شرح، مشاهده نموده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 114، ش 236) ، اين كتاب را با عنوان رجال حميدة فهرست نموده است.
حسيني اردبيلي، محمّد طاهر (زنده در 1091 ق) .
223. رجال السيد محمّد طاهر.
الذريعة، ج 10، ص 122 (ذيل ش 247) .
اين كتاب، يك جزء از اجزاي كتاب الشجرة المباركة ي همين مؤلّف را تشكيل مي دهد كه در مورد شناخت و معرّفي اسناد احاديث از حيث صحّت و ضعف و امور مهم ديگر، تأليف شده است.
مؤلّف در بيان اسامي هر يك از معصومان عليهم السلام، از حروف رمز استفاده نموده است. همچنين در بيان احوال هر يك از راويان صحيح، موثّق، حسن، ضعيف و مجهول، و يا در بيان اين كه اين راوي به طور مستقيم و يا با واسطه از معصوم عليه السلام روايت نقل كرده، حروف رمزي را به كار برده است.
در آخر، ايشان تمام مشيخه كتاب من لا يحضره الفقيه را با همين روش آورده است و كتاب را با بيان چند فايده رجالي به پايان رسانيده است.
مرحوم ميرزا حسين نوري طبرسي در تعليقة علي توضيح المقال كه به منظور تكميل اسامي مؤلّفان رجال موجود در كتاب توضيح المقال ملّا علي كني تأليف نموده است، از اين كتاب استفاده نموده و در بيان خصوصيات آن، توضيحاتي را بيان داشته است.
محقّق تهراني، نسخه اي از اين كتاب را مشاهده كرده است.
استر آبادي، محمّد علي بن احمد (1010 - 1094 ق) .
224. المشتركات في الرجال.
الذريعة، ج 21، ص 40 (ش 3857) .
در كتاب هاي تكملة نقد الرجال و روضات الجنات، در شرح حال عناية اللَّه قهپايي، به نام اين كتاب اشاره شده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 134) ، اين كتاب را با عنوان رجال المولي محمّد علي هم فهرست نموده است.
حويزي، فرج اللَّه بن محمّد (1031 - 1100 ق) .
225. ايجاز المقال في معرفة الرجال.
الذريعة، ج 2، ص 487 (ش 1909) .
اين كتاب، در چهار جلد تأليف شده است و هم اكنون، تنها جلدهاي سوم و چهارم در دسترس اند.
جلد اوّل تا سوم، مشتمل بر فهرست اسامي رجال، به همراه ضبط اسامي و شرح حال آنهاست كه در دو قسمت، شامل رجال شيعه و اهل سنّت تنظيم شده است. مؤلّف، همچنين شرح حال علماي قبل از خود و هم عصر خويش را بيان نموده است.
جلد سوم كتاب، شامل حرف «ميم» تا آخر حرف «ياء» است و جلد چهارم، به عنوان خاتمه كتاب، در بردارنده چند فصل و فوايد رجالي است.
فصل هاي مختلف كتاب، در بردارنده مباحثي در كنيه ها، القاب، بررسي معنا و مفهوم اصطلاحاتي است كه در كتاب هاي رجالي آمده است. برخي از اين اصطلاحات عبارت اند از تعبير: «ثقة، ثقة»، «مذاهبهم مضطربة»، «ليس بذاك»، «لابأس به»، «قريب الأمر»، «ضعيف»، «مختلط»، «مضطرب»، «يروي عن الضعفاء»، «يضع الحديث»، «وعليه اللعنة» و «انّه ليس بشي ء».
سپس چند فايده رجالي مطرح شده است كه عبارت اند از:
فهرست تأليف هاي شيعه كه از كتاب هاي رجال النجاشي و الفهرست شيخ طوسي تهيه شده اند؛
معرّفي بعضي از مشاهير رجالي كه اغلب از عامه اند؛
معرّفي بعضي از بزرگان صحابيان و تابعيان و تابعيانِ تابعيان.@#@
در آخر كتاب، چند اجازه مشهور آورده شده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 140) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ فرج اللَّه هم فهرست نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
ابرز حسيني حلّي، سيّد حسين (ق 11) .
226. زبدة الأقوال في خلاصة الرجال. (1)
مؤلّف، تنها ثقات امامي مذهب و غير امامي و ممدوحاني را كه امامي مذهب باشند، را در اين تأليف گرد آورده است و اسامي مشترك را مشخّص كرده است.
همچنين طبقات راويان، توثيق، تصحيف و احياناً ردّ قدح از راوي و تاريخ تولّد و وفات را در مورد راويان ذكر كرده است.
در شرح حال هر يك از راويان، امام يا اماماني كه راوي با ايشان معاصر بوده، ذكر شده اند؛ امّا در صورتي كه رواي از غير معصوم روايت دارد، تنها در مواردي كه در تمييز راوي به نام استاد او نياز باشد، تذكّر داده است.
همچنين راوياني كه به صراحت توثيق و يا مدح نشده اند، بلكه به صورت ضمني يا اشاره اي مدح شده اند نيز به عنوان ممدوح، آورده شده است.
بر اين اساس، نام كساني كه در رجال النجاشي و الفهرست شيخ طوسي در بين مصنفان شيعه آمده و تصنيف يا تصنيفاتي از آنها گزارش شده است و تضعيف هم نشده اند، به ممدوحان ملحق شده است.
مؤلّف بر اين مطلب استدلال كرده كه منصف بودن، خود نشانه عالم بودن است؛ چه آن كه هر مصنّفي عالم است و عكس آن صادق نيست و بديهي است كه عالم بودن، خود يك مدح شمرده مي شود. مؤلّف در اين كتاب، به صراحت از منابع و مصادر نام مي برد و از رمزهاي آنها استفاده نمي كند.
كتاب به عدد حروف الفبا در 28 فصل و يك فصل در كنيه ها و نسب و القاب، سامان يافته و در هر فصل، اسامي شبيه در باب مستقل قرار گرفته است و افراد همنام در يك باب ذكر شده اند.
خاتمه كتاب، مشتمل بر ده فايده است كه عبارت اند از:
1 - «عدة» در الكافي كليني؛
2 - مراد از ابو جعفر و ابو القاسم در اسناد التهذيب؛
3 - تنبيهات ابن داوود در رجالش؛
4 - وكلاي ممدوح و مذموم هر امام؛
5 - روايات بيان شده در سفراي ممدوح در حال غيبت؛
6 - مذموماني كه ادّعاي باب بودن براي امام عصر (عج) را داشته اند؛
7 - ثقاتي كه از طرف سفرا، داراي توقيع اند؛
8 - طُرُق شيخ طوسي و شيخ صدوق؛
9 - روايات مستخرج از رجال الكشّي در اقوام، فرق و مذاهب؛
10 - طرق علّامه حلّي به شيخ طوسي، صدوق، كشّي و نجاشي.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 12، ص 19، ش 121) ، اين كتاب را با همين عنوان و نيز با عنوان رجال ابن الأبرز (ج 10، ص 83، ذيل ش 147) فهرست نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
افشار، خداويردي (ق 11) .
227. زبدة الرجال.
الذريعة، ج 12، ص 27 (ش 153) .
اين كتاب، مشتمل بر هفت هزار بيت است كه در بردارنده فهرستي از اسامي رجال است. اسامي رجال مجهول، در اين فهرستْ آورده نشده اند و تنها به ذكر راويان ممدوح و ثقه، اكتفا شده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 97) ، اين كتاب را با عنوان رجال الأفشاري و نيز با عنوان رجال المولي خداويردي الأفشار (ج 10، ص 115) ، فهرست نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
امير نجم الدين (ق 11) .
228. رجال الأمير نجم الدين.
الذريعة، ج 10، ص 156 (ش 281) .
اين كتاب، مشتمل بر تعليقاتي است كه مؤلّف بر حاشيه كتاب رجال النجاشي آورده است.
تبنيني عاملي، محمّد بن علي (ق 11) .
229. جامع الأقوال في علم الرجال.
الذريعة، ج 5، ص 42 (ش 173) .
اين كتاب، مشتمل بر بيان شرح حال راويان حديث، با استناد و مراجعه به كتاب هاي رجال است. اسامي بر اساس ترتيب حروف الفبا، در 28 باب تنظيم شده اند و در هر باب، چند فصل آورده شده است. در خاتمه نيز چند فايده رجالي مطرح شده است.
در اين كتاب، نقل قول هايي از شيخ حسن (صاحب معالم) و سيّد امير فيض اللَّه تفرشي و شيخ حسين تبنيني (مشهور به ابن سودون) بيان شده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 146) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ محمّد بن علي التبنيني فهرست نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
شاگرد شهيد ثاني (ق 11) .
230. رجال تلميذ الشهيد الثاني.
الذريعة، ج 10، ص 102 (ش 216) .
محقّق تهراني مي گويد كه نسخه اي از اين كتاب را در كتاب خانه مرحوم نوري - كه بر حاشيه كتاب توضيح المقال ملّا علي كني نوشته شده بوده - مشاهده نموده است.
شاگرد شيخ بهايي و عبد النبي جزايري (ق 11) .
231. رجال تلميذ الشيخ البهائي والشيخ عبد النبي الجزائري.
الذريعة، ج 10، ص 102 (ش 213) .
اين كتاب، مشتمل بر شرح حال رجال و راويان حديث، به همراه بيان نقل قول هايي از كتاب هاي معروف رجال و شخصيت هاي معروف در اين علم است.
از جمله، ايشان به سخنان شيخ عبد النبي جزايري (م 1021 ق) و شيخ بهايي (م 1030 ق) استناد نموده است. از سخنان مؤلّف در شرح حال بعضي از راويان مشخّص مي شود كه كتاب، بعد از وفات عبد النبي جزايري و قبل از وفات شيخ بهايي تأليف شده است.
جزايري، حسام الدين (ق 11) .
232. ترتيب اختيار الرجال للكشي.
الذريعة، ج 10، ص 109 (ضمن ش 227) .
مرحوم ابو محمّد حسن صدر الدين در مختلف الرجال، نام اين كتاب را در فهرست آثار اين مؤلّف آورده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 148، ضمن ش 274) و نيز در مستدرك الذريعة (ج 26، ص 188، ش 939) كتابي را با همين عنوان به نقل از كتاب الضياء اللامع طُرَيحي، به فرزند اين مؤلّف، يعني محمود بن حسام الدين مشرفي جزايري نسبت داده است.
محقّق تهراني در الذريعة (ج 10، ص 109، ش 227) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ حسام الدين هم فهرست نموده است.
حويزي، مساعد بن بديع (ق 11) .
233. حاشية علي خلاصة الأقوال في علم الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 83 (ش 427) .
اين حاشيه بر كتاب خلاصة الأقوال علّامه حلّي نوشته شده است. در آخر كتاب، چند فايده رجالي مطرح شده است.
محقّق تهراني، نسخه اي از كتاب را كه مشتمل بر اين حاشيه است، نشاني داده است. ايشان در الذريعة (ج 10، ص 150، ش 272) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ مساعد هم فهرست نموده است.
خادم انصاري، محمّد تقي (ق 11) .
234. ترتيب رجال النجاشي.
الذريعة، ج 4، ص 70 (ش 287) .
نويسنده، اسامي موجود در كتاب رجال النجاشي را بدون آن كه در آنها تصرّفي بنمايد، بر اساس حروف الفبا تنظيم نموده و در آخر، كنيه ها را فهرست كرده است.
محقّق تهراني، نسخه هاي متعددي از اين كتاب را در كتاب خانه هاي مختلف مشاهده كرده و نشاني داده است. ايشان در الذريعة (ج 10، ش 101) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ محمّد تقي الأنصاري فهرست نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
ساوجي، نظام الدين محمّد بن حسين (ق 11) .
235. نظام الأقوال في معرفة الرجال.
الذريعة، ج 24، ص 191 (ش 995) .
اين كتاب، مشتمل بر مقدّمه و دو بخش و يك خاتمه است.
در مقدمه كتاب، مؤلّف بعضي از اصطلاحات موجود در كتاب خود را مشخّص نموده و طريق خود را در اين كتاب، مورد بحث قرار داده است.
بخش اوّل و دوم كتاب، در بردارنده اسامي راويان چهار كتاب اصلي حديثي شيعه، يعني الكافي، كتاب من لا يحضره الفقيه، الاستبصار و التهذيب است. البته اين اسامي، شامل راوياني است كه در مورد آنها تعبيرهايي همچون ثقه، عالم و فاضل به كار برده شده است، و يا راوياني كه از شخصي روايت دارند و يا ديگري از آنها روايت نقل كرده است.
خاتمه كتاب، مشتمل بر دوازده فايده رجالي است.
محقّق تهراني، نسخه هايي از اين كتاب را مشاهده كرده و نشاني داده است.
ايشان در الذريعة (ج 10، ص 144) ، اين كتاب را با عنوان رجال الشيخ نظام الدين محمّد و نيز با عنوان رجال نظام الدين الساوجي (ج 10، ص 156) فهرست نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
شامي عاملي، علي اصغر (ق 11) .
236. تعليقات علي الرجال الكبير.
مصفّي المقال في مصنّفي علم الرجال، ص 326.
اين تعليقه بر كتاب منهج المقال، معروف به رجال الكبير ميرزا محمّد استر آبادي آورده شده است.
عبد اللَّه (ق 11) .
237. رجال شيخ عبد اللَّه.
رياض العلماء، ج 3 (ص 252) .
ميرزا عبد اللَّه افندي در كتاب رياض العلماء، اين كتاب را در شرح حال «عبد اللَّه»، نام برده است و خود ايشان اشاره كرده است كه از عصر حيات اين مؤلّف، آگاه نيست و ظاهر آن است كه از متأخّران است و در نهايت، احتمال مي دهد كه منظور از وي همان عبد اللَّه بن حسين شوشتري باشد؛ امّا محقّق تهراني، اين احتمال را با ادّله اي كه ذكر مي نمايد، رد كرده است. وي در الذريعة (ج 10، ص 126، ش 252) اين كتاب را فهرست نموده است.
قهپايي، عناية اللَّه (ق 11) .
238. ترتيب رجال شيخ الطايفة.
الذريعة، ج 4، ص 65 (ش 276) .
مؤلّف به وجود اين كتاب، در اوّل كتاب خود به نام مجمع الرجال، اشاره نموده است.
239. ترتيب رجال الكشّي.
الذريعة، ج 4، ص 66 (ش 280) .
مؤلّف كتاب، اسامي موجود در كتاب رجال الكشّي را كه داراي شرح حال مستقل اند و يا نام آنها در ضمن شرح حال ديگران آورده شده است، بر اساس ترتيب حروف الفبا تنظيم نموده و مؤلّف بر نسخه خودش حاشيه هايي با رمز «ع» آورده است.@#@
محقّق تهراني، كتاب خانه هايي را كه داراي اين كتاب هستند، معرّفي نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
240. ترتيب رجال النجاشي.
الذريعة، ج 4، ص 70 (ش 289) .
مؤلّف، اسامي موجود در رجال النجاشي را كه داراي شرح حال مستقل اند و يا نام آنها در ضمن شرح حال ديگران آورده شده است، به همراه حاشيه هايي با رمز «ع» و بر اساس حروف الفبا تنظيم نموده است.
محقّق تهراني، كتاب خانه هايي را كه داراي اين كتاب هستند، معرّفي نموده است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
241. ترتيب فهرست الشيخ.
الذريعة، ج 4، ص 66 (ش 278) .
محقّق تهراني، مصدر مورد مراجعه در معرّفي اين كتاب را مقدّمه كتاب مجمع الرجال بيان داشته است.
نسخه هاي خطّي اين كتاب، در كتاب خانه هاي ايران موجود است.
242. حاشية علي رجال الكشّي.
مصفّي المقال في مصنّفي علم الرجال، ص 344.
محقّق تهراني آورده است كه مرحوم نوري، اين حاشيه را مشاهده كرده و ذكر نموده است.
243. حاشية علي رجال النجاشي.
مصفّي المقال في مصنّفي علم الرجال، ص 344.
محقّق تهراني در مصفّي المقال، ضمن معرّفي اين حاشيه، متذكّر مي شود كه مرحوم نوري، اين حاشيه را مشاهده نموده و در تعليقه خود بر منتهي المقال، آن را ذكر كرده است.
244. حاشية علي منهج المقال في علم الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 226 (ش 1268) .
اين حاشيه بر منهج المقال ميرزا محمّد استر آبادي آورده شده است.
محقّق تهراني، نسخه هاي متعددي از اين كتاب را در كتاب خانه هاي مختلف، مشاهده كرده و نشاني داده است.
245. حاشية علي نقد الرجال.
الذريعة، ج 6، ص 228 (ش 1280) .
اين حاشيه بر نقد الرجال سيّد مير مصطفي تفرشي نوشته شده است.
ملّا علي كني در توضيح المقال آورده است كه حاشيه قهپايي را بر كتاب نقد الرجال، مشاهده كرده است؛ ليكن صاحب رياض العلماء ترديد كرده است كه اين حاشيه، نوشته مرحوم قهپايي است يا شيخ عبد النبي جزايري، صاحب الحاوي.
246. مجمع الرجال، قم: مؤسسه اسماعيليان، 1364 ش، 7 جزء در 3 ج، دوم.
مؤلّف در مقدّمه، شيوه تأليف و مقدمات كتاب هاي مورد مراجعه خود را آورده است.
متن كتاب، شامل نقل اقوال كتاب هاي پنجگانه اصلي در علم رجال است كه به دنبال نام هر شخص، متن عبارت هر كتاب در مورد وي آورده شده است.
منابع كتاب عبارت اند از: رجال الكشّي، رجال الطوسي، رجال النجاشي، الفهرست طوسي و رجال ابن غضائري كه هر يك با رمز در ابتداي اسامي مشخّص شده اند.
همچنين در برابر هر عنوان، نام امامي كه اين شخص از اصحاب ايشان به حساب مي آيد، با حروف رمز مشخّص شده است.
در آخر جزء هفتم كتاب، دوازده فايده رجالي آورده شده است كه مشتمل بر مباحث زير است:
1. تاريخ زندگي و محل دفن معصومان عليهم السلام؛
2. سفراي امام زمان (عج) در زمان غيبت صغري؛
3. اسامي اشخاصي كه امام زمان (عج) را مشاهده كرده اند و يا صاحب توقيع بوده اند؛ همچنين اسامي بعضي از وكلاي ايشان آورده شده است؛
4. بيان كنيه ها و القاب معصومان عليهم السلام؛
5. اقسام حديث؛
6. حكم راوياني كه مخالف با مذهب اماميه اند؛
7. مراد از «عدّة» در الكافي؛
8. اختلاف مباني در عدالت؛
9 - 11. تميير برخي از راويان مشترك؛
12. بررسي مشيخه التهذيب.
مؤلّف كتاب، بر اين اثر خود، حاشيه اي با رمز «ع» نوشته است و محقّق تهراني در مصفّي المقال (ص 344) آن را با عنوان حاشية علي مجمع الرجال و در الذريعة (ج 10، ص 138) ، اين كتاب را با عنوان رجال المولي عناية اللَّه القهپائي و نيز با عنوان مجمع المقال في علم الرجال (ج 20، ص 46) فهرست نموده است.
شاگرد عناية اللَّه قهپايي (ق 11) .
247. رجال تمليذ المولي عناية اللَّه القهپائي.
الذريعة، ج 10، ص 102 (ش 217) .
محقّق تهراني اظهار مي دارد كه شخص ثقه اي براي ايشان نقل نموده كه اين كتاب در تهران موجود است و داراي حجم زيادي است.
قهپايي، مير سراج الدين قاسم (ق 11) .
248. تعليقات في الرجال.
مصفّي المقال في مصنّفي علم الرجال، ص 368.
محقّق تهراني، اين تعليقه را در فهرست كتاب هاي قاسم طباطبايي قهپايي آورده است و متذكّر مي شود كه مرحوم محمّد علي بن احمد استر آبادي در كتاب مشتركات الرجال خود، از اين تعليقه نقل هايي را بيان داشته است.
ايشان در الذريعة (ج 10، ص 140، ش 260) اين تعليقه را با عنوان رجال المير سراج الدين قاسم فهرست نموده است.
نجفي، محمّد بن جابر بن عباس (ق 11) .
249. ترجمة محمّد بن اسماعيل (المبدوّة في بعض أسانيد الكافي) .
الذريعة، ج 4، ص 163 (ش 803) .
محقّق تهراني، نسخه اي از اين كتاب را مشاهده كرده و نشاني داده است.
250. رجال الشيخ محمّد بن جابر.
الذريعة، ج 10، ص 143 (ذيل ش 268) .
محقّق تهراني، نسخه اي از اين كتاب را مشاهده كرده و نشاني داده است. ايشان در كتاب مصفّي المقال (ص 397) ، گفته كه اين مؤلّف، صاحب اثري به نام كتاب في أسماء الرجال است و منظور ايشان، همين كتاب است.
رسول طلائيان - مأخذشناسي رجال شيعه، ص 85
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :