امروز:
دوشنبه 3 مهر 1396
بازدید :
3037
مسند احمد بن حنبل
احمد بن حنبل كه از نظر نسب از مردم مرو خراسان به شمار مي رود، در سال 164 هجري در بغداد به دنيا آمد. و در سال 341 در همين شهر چشم از جهان فرو بست[1]. او تحصيل خود را در اين شهر دنبال كرد و براي فراگيري دانش بيشتر به شهرهاي مختلف ؛ هم چون مدينه، بصره، كوفه و.... مسافرت نمود و از درس اساتيد و مشايخ حديث ؛ هم چون وكيع، سفيان بن عيينيه، هشيم بن بشير، قاضي ابويوسف، شافعي و..... بهره جست[2]. احمد بن حنبل بنيان گذار فقه حنبلي و يكي از امامان چهارگانه فقه اهل سنت است. او بنا به نقل ابن نديم، 13 كتاب به رشته تحرير در آورد كه المسند و العلل مهم ترين آنها به شمار مي روند[3].
او به خاطر اعتقاد به قديم بودن قرآن، از سوي مأمون و به ويژه معتصم عباسي متحمّل تازيانه و زندان شد، اما پس از حاكميت متوكل و پايان بخشيدن به حاكميت علمي معتزله، از جايگاه احترام آميز ويژه اي برخوردار شد و عقايد و فقه او به سرعت انتشار يافت[4].
با توجه به اين كه در اواخر سده دوم، گرايش ويژه اي به مسند نويسي در ميان محدثان پديدار شد و كساني ؛ هم چون سليمان بن جارود طيالسي (م 204) ؛ عبيدالله بن موسي (م 213) ؛ عثمان بن ابي شيبه (م 239) ؛ به مسند نويسي روي آوردند، احمد بن حنبل با توجه به گستردگي رواياتي كه به آنها دست يافته بود، اقدام به تدوين مسند نمود.
او روايات مسند را از ميان هفتصد و پنجاه هزار روايت انتخاب كرد و پيوسته به نوشتن و گردآوري آنها در برگه هايي كه حكم چركنويس داشت اقدام كرد. سپس به خاطر احساس پايان يافتن عمر آنها را بر فرزندان و نزديكان خود خواند و پيش از پالايش و ويرايش آنها از دنيا رفت. آنگاه فرزندش عبدالله و نيز شاگردش قطيعي رواياتي بر آن افزودند و مسند به صورت كنوني درآمد[5].
شمار روايات مسند بر اساس چاپ هاي اخير انجام شده 27718 (بر اساس چاپ دار الفكر) يا 27519 (بر اساس چاپ دار الحديث) است.
المسند الاحمد فيما يتعلق بمسند احمد از ابن جزري و عقود الزبرجد علي مسند الامام احمد از سيوطي از شرح هاي مسند ابن حنبل اند[6].
مسند ابن حنبل در بوته نقد
به رغم آن كه احمد بن حنبل از اعتبار مسند خود دفاع كرده و گفته است: من اين كتاب را به عنوان راهنماي مسلمانان تدوين كردم كه اگر مردم در سنتي از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم اختلاف كردند به آن مراجعه كنند و اگر در آن نيافتند، باطلش انگارند[7]. اما بر اين كتاب نقدهايي وارد شده است، از جمله:
1. كتاب مسند در زمان حيات مؤلف و با نظارت خود او تكميل و تنقيح نشد، فزوني هايي كه توسط فرزند او عبدالله و نيز شاگردش ابوبكر قطيعي انجام گرفته، شاهد آن است. اين امر از اتقان كتاب مي كاهد، به ويژه آن كه گفته اند در زياداتِ قطيعي احاديثِ موضوع نيز راه يافته است[8].
2. از آنجا كه احمد بن حنبل خود تصريح مي كند كه ما به عكس روايات حلال و حرام (احكام) در روايات فضائل تسامح مي كنيم و در صحت سند سخت گيري روا نمي داريم[9]، از اعتبار اين دست از روايات كاسته مي شود ؛ زيرا همين تسامح عملاً به انعكاس روايات مجعول مي انجامد.
بر اين اساس شماري از صاحب نظران همچون زين الدين عراقي بر وجود روايات ضعيف در مسند احمد بن حنبل و تا حدودي روايات مجعول پاي فشرده اند[10].
محمد ابوريّه پس از نقل ديدگاه هاي صاحب نظران درباره مسند چنين آورده است: اينها نقطه نظرات عالمان نامداري بوده كه ذكر آنها را درباره مسند احمد مناسب ديدم و همين مقدار براي معرفي مسند و ارزش و اعتبار آن بسنده است و نشان مي دهد، به عكس آنچه مشهور است، مسند جزء منابعي است كه نمي توان به آن اعتماد يا استدلال كرد و حكم آن بسان ساير مسانيد است[11].

[1] - سير اعلام النبلاء، ج 11، ص 180.
[2] - ذهبي شمار زيادي از اساتيد او را نام برده است. ر. ك: همان، ص 180 ـ 181.
[3] - الفهرست، ص 285 ؛ الاعلام، ج 1، ص 203.
[4] - سير اعلام النبلاء، ج 11، ص 232 ؛ تاريخ الاسلام، ج 18، ص 16.
[5] - مسند نويسي، ص 333 و 334 به نقل از ابن جزري و سفاريني.
[6] - براي تفصيل بيشتر ر. ك: مسند نويسي، ص 350 و 351.
[7] - اضواء علي السنه المحمديه، ص 345 ؛ خصايص المسند، ص 21.
[8] - ر. ك: مسند نويسي، ص 334 و 335.
[9] - اضواء علي السنه المحمديه، ص 344.
[10] - تدريب الراوي، ج 1، ص 171 ؛ القول المسدّد، ص 3 و 4.
[11] - اضواء علي السنه المحمديه، ص 347.
علي نصيري- آشنايي با علوم حديث، ص 140
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :