امروز:
دوشنبه 4 بهمن 1395
بازدید :
1182
آيه مباهله
در ابتدا لازم است به نكاتي اشاره شود:
1ـ معناي لغوي مباهله: در اصل از مادة «بهل» بر وزن «اهل» به معناي رها كردن است. به همين جهت هنگامي كه حيوان را، به حال خود واگذارند، و پستان آن را براي جلوگيري از نوشيدن نوزادش در كيسه قرار ندهند به آن حيوان «باهل» مي‌گويند و «ابتهال» در دعا به معناي تضرع و واگذاري كار بر خدا است و گاه اين واژه را به معناي «هلاكت و لعن و دوري از خدا» معني كرده‌اند، آن نيز به خاطر رها كردن و واگذار نمودن بنده به جاي خويش و خروج از سايه لطف خدا است[1].
2ـ حقيقت مباهله: مباهله به معني نفرين كردن دو نفر به همديگر است، به اين ترتيب كه وقتي استدلالات منطقي در مسئلة ديني سودي نداشت، در يك جا جمع مي‌شوند، و به درگاه خدا تضرع و از او مي‌خواهند كه دروغگو را رسوا سازد و مجازات كند.[2]
3ـ ترجمة آيه مباهله: «هر گاه بعد از علم و دانش كه درباره مسيح به تو رسيده، كساني با تو به بحث و ستيز برخيزند، به آنها بگو: بياييد ما فرزندان خود را دعوت مي‌كنيم شما هم فرزندان خود را، ما زنان خويش را فرا مي‌خوانيم شما هم، زنان خويش را، ما از نفوس خويش دعوت مي‌كنيم، شما هم از نفوس خود، آنگاه مباهله مي‌كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار مي‌دهيم.»[3]
بعد از اين مقدمه، به اين مطلب اشاره مي شود كه مباهله چه ارتباطي با امام علي ـ عليه السّلام ـ و فرزندان او دارد؟
1ـ ابوالفرج اصفهاني، مي‌گويد، كه گروهي از نصاراي نجران كه در ميانشان اسقف آنان و عاقب و ابوحبش و سيد و قيس، و عبدالمرح و... بودند به مدينه آمدند، ابتداء به بيت المدارس يهود... و بعد همراه يهوديان به نزد پيامبر اكرم - صلي الله عليه وآله - آمدند، و سئوالاتي از حضرت نمودند، و بعد از شنيدن پاسخ دست از لجاجت برنداشتند، تا اينكه آية مباهله نازل شد و بعد از خواندن آيه و پيشنهاد مباهله، اسقف نجرانيان گفت: اين منصفانه است. پيامبر فرمودند: فردا با يكديگر مباهله مي‌كنيم. يهوديان از مباهله منصرف شدند، و مسيحيان هم بين خود گفتگوهاي زيادي نمودند. عده‌اي گفتند: ما مي‌دانيم حق با اوست مباهله نكنيم و الا هلاك مي‌شويم. «عاقب» و «سيد» كه اسقف نجرانيان بودند، گفتند: اگر محمد با اصحابش براي مباهله آمدند، يقيناً پيامبر نيست ولي اگر با خانواده‌اش آمد، تحقيقاً پيامبر است. فرداي آن روز بعد از اذان صبح حضرت براي مباهله آماده شد. حضرت علي- عليه السلام - را در سمت راست خود امام حسن- عليه السلام - را در سمت چپ خود، و امام حسين- عليه السلام - را در سمت راست علي و حضرت فاطمه- سلام الله عليها - را در عقب سر خود قرار داد، عاقب وقتي چنين ديد به سيد گفت:
با محمد مباهله نكن. چون اگر اين كار را انجام بدهي نه ما نجات مي‌يابيم و نه اعقاب ما.[4] زمخشري اضافه مي‌كند كه حضرت خود و همراهان (علي و حسنين و فاطمه - عليهم السلام-) زير كسايي قرار گرفتند. سپس فرمود: «يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت» خداوند اراده فرموده است تا پليدي را از شما اهلبيت ببرد.[5]
اما قسمت دوم شبهه: اولاً فرزندان حضرت علي - عليه السلام - به عنوان فرزند پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ و خود حضرت علي - عليه السلام - بمنزلة جان پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ خوانده شده است. در روايات عامه معني شده كه يعني اطاعت حضرت علي ـ عليه السّلام ـ اطاعت از پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ است جدايي از حضرت علي ـ عليه السّلام ـ جدايي از پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ مي‌باشد و پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: تو از مني، و من از تو، و علي بمنزله سر من مي‌باشد، نسبت به تنم.[6] آيا اين عظمت كمي است؟ آنهم با لفظ جمع «ابنائنا» و «انفسنا» كه دلالت بر عظمت آنها دارد. و ثانياً در مقابل يهوديت و مسيحيت از مردان، سه نفر انتخاب شد، كه نشان مي‌دهد، بهترين انسانها و عزيزترين افراد در نزد پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ بايد باشند. چون پاي مكتب و آبروي اسلام در بين بود آيا اين فضيلت نيست؟
زمخشري مي‌گويد: آيه، دلالت بر بلند مرتبگي و قرب منزلت اصحاب كساء دارد... در پايان مي‌گويد: «وفيه دليل لاشيء اقوي منه علي فضل اصحاب الكساء عليهم اسلام» در ترتيب آيه و بيان آن دليلي بر برتري اصحاب كسأ وجود دارد، كه چيزي قويتر و بالاتر از آن نداريم.[7] گذشته از اين كساني كه در مباهله شركت مي‌كنند، بايد به حقانيت راه خود يقين كامل داشته باشند و استجابت دعاي خود را يقيني بدانند و اين مستجاب الدعوة بودن، مقام بلندي است كه جز مقربان درگاه خداوند بدان نمي‌رسند. و فخررازي از محمود حمصي از علماي شيعه چنين نقل مي‌كند كه او با استفاده از اين آيه اثبات مي‌كرد كه حضرت علي ـ عليه السّلام ـ بعد از پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ از همه انبياء وحي، افضل است... چون آيه مي‌گويد: حضرت علي ـ عليه السّلام ـ به منزلة نفس و شخص حضرت محمد - صلي الله عليه وآله - است به يقين عين او نيست ولي در تمام جهات (بجز مقام نبوت...) در جهات ديگر همانند او است. از سوي ديگر مي‌دانيم پيامبر از همة انبياء افضل بود پس حضرت علي ـ عليه السّلام ـ نيز مي‌بايد افضل باشد، و سپس اضافه مي‌كرد كه پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: هر كس مي‌خواهد آدم را در مقام علميش و نوح را در طاعتش، و ابراهيم را در دوستي و مقام خليل اللهي‌اش، و موسي را در هيبتش و عيسي را در صفوتش ببيند، به حضرت علي نگاه كند.در حقيقت اين حديث مي‌گويد: آنچه خوبان به طور جداگانه داشته‌اند او تنها و يكجا دارد.[8]
نتيجه اينكه؛ آيه شريفه مباهله بنا به نقل فريقين در شأن امام علي،حضرت فاطمه و فرزندانش- عليهم السلام- نازل شده و بيانگر فضيلت بسيار بزرگي از سوي خداوند متعال براي آنها است.

[1] - ر.ك: حسين، راغب اصفهاني، المفردات في غريب القران، (دفتر نشر الكتاب، دوم، 1404) ص 63 و رك: آيت الله مكارم شيرازي با همكاري جمعي از دانشمندان، پيام قرآن (قم، انتشارات نسل جوان، دوم، 1374) ج9، ص 242 و رك: محمود زمخشري، الكشاف، (بيروت دارالكتاب العربي، سوم، 1407) ج1، ص 368.
[2] - پيام قرآن (پيشين) ج9، ص 242.
[3] - آل عمران/61.
[4] - ر.ك: ابوالفرج اصفهاني، الاغاني (بيروت، دارالكتب العلميه، 1412 ق) ج12، ص 6-10 و ر.ك: عبيدالله حاكم حكاني، شواهد التنزيل بقواعد التفضيل (بيروت، مؤسسه الاعلمي، 1392 هـ) ج1، حديث 174.
[5] - الكشاف (پيشين) ج1، ص 369.
[6] - متقي هندي، كنز العمال (بيروت، مؤسسه الرساله، پنجم، 1405 هـ) ج11، ص 599 و 603 و 614.
[7] - الكشاف (پيشين) ج1، ص 370 مدارك زيادي براي حديث فوق نقل شده است كه به بعضي از آنها اشاره مي‌شود:
1ـ مسلم بن حجاج، نيشابوري، صاحب «صحيح» معروف كه از كتب شش گانه مورد اعتماد اهل سنت است (عصر، چاپ محمدعلي جيح) ج7، ص 120. 2ـ احمدبن حنبلي (چاپ مصر) ج1، ص 185. 3ـ طبري، تفسير طبري و مصر، ميمنيه) ج3، ص 192. 4ـ حاكم، مستدرك (ركن حيدرآباد) ج3، ص 150. 5ـ حافظ ابونعيم اصفهاني، دلائل النبوه (چاپ حيدرآباد) ص 297. 6ـ واحدي نيشابوري اسباب النزول، (مصر، چاپ الهنديه) ص 74. 7ـ فخررازي، تفسير كبير، (مصر چاپ البهيه) ج8، ص 85. 8ـ ابن اثير، جامع الاصول، (مصر، طبع سنه المحمديه) ج9، ص 470، و ابن جوزي قاضي بيضاوي طنطاوي، براي اطلاع بيشتر شود به المراجعات ص 128-126 و الغدير علامه اميني، ج7، ص 129-124 و كتاب فاطمه زهرا نامبرده (انتشارات استقلال) ص70 و پيام قرآن (پيشين) ج9، ص 244-248. حاكم نيشابوري، ‌معرفه علوم الحديث (هند ركن) مطبعه مجلس دائره المعارف العنمانيه 1385) نوع17، ص 63.
[8] - پيام قرآن (پيشين) ج9، ص 251 با تلخيص كه كتاب مذكور نقل نموده است از تفسير كبير فخررازي، ج8، ص 81.
مركز مطالعات و پژوهش هاي فرهنگي حوزه علميه
مطالب مرتبط :
نام ونام خانوادگی:
جنسیت :
سن :
تحصیلات :
مذهب :
کشور :
استان :
شهر :
پست الکترونیک :
متن سوال :