امروز:
جمعه 31 شهريور 1396
بازدید :
2261
بناء بر قبور و تبرک آنها
چرا شيعيان بر روي قبور انبياء، ائمّه، مسجد و بارگاه مي سازند و آن را با طلا و نقره مزين مي نمايند؟
از جمله مسائلي است كه وهابي ها بر آن حساسيت شديدي دارند، ساختن بناء بر روي قبور انبياء و ائمّه - عليهم السلام - را حرام شمرده و آراستن آن را جايز نمي دانند.
ابن تيميه در اين باره مي نويسد: «مساجدي كه بر روي قبور (انبياء و صالحين) بنا گرديده است، نماز خواندن در آن جايز نيست و ساختن بناء بر روي قبور حرام است.»[1]
و نيز «ابن قيم جوزي» مي گويد: «بناهائي كه روي قبور ساخته شده است عبادت در اين مكان براي غير خدا بوده و شرك است بنابراين بقاء آن از نظر اسلام حرام بوده و از بين بردن آن واجب است.[2]
شيعه با الهام از كتاب و سنت، ساختن بناء بر روي قبور انبياء و اولياء الهي و آراستن آن ها، را جايز و آن را نوعي تعظيم شعائر الهي و ابراز محبت و ارادت و مودت نسبت به «ذوي القربي» و مصداق ترفيع خانه هاي كه خداوند خواسته آن ها رفيع و با عظمت ساخته شوند. مي داند آيات و روايات فراواني در اين باره وارد شده است مانند:
1ـ آيه تعظيم شعائر الهي: (وَ مَنْ يُعْظم شَعَائِرَ اللهِ فَإِنَّها مِن تَقْوَي الْقُلُوبِ)[3] هر كس شعائر الهي را تعظيم و تكبير كند، آن نشانه ي تقواي دلها است. «شعائر» جمع «شعيره» به معني علامت و نشانه است. لكن مقصود از اين نشانه، نشانه ديني است. يكي از وظايف مهم مسلمانان بزرگداشت شعائر الهي است. بر طبق همين وظيفه است كه بين مسلمانان اعم از شيعه و سني، اهميت دادن، محترم شمردن و عظمت و شكوه بخشيدن به مساجد و امكان مقدسه مانند مسجد الحرام و مسجد النّبي حرم مطهر حضرت رسول اكرم ـ صلي الله عليه وآله ـ ، و امام اميرالمؤمنين(عليه السلام) در نجف اشرف و... يكي از شعائر محسوب مي گردد. به همين جهت مسلمانان در تمام كشورها و شهرهاي اسلامي، مساجد را به صورت مجلل و با شكوه و عظمت خاصي بنا مي كنند و هر كدام بر حسب فرهنگ، آداب و رسوم و بافت اجتماعي و سنتي خود، با استفاده از نقشه ها و معماري هاي خاصي به اين كار ادامه مي دهند. شاهد اين سخن مساجد رفيع و با عظمت و آراسته شده اي است كه در كشورهاي اسلامي به خصوص در كشورهاي عربي بالاخص در كشور عربستان سعودي (مركز وهابيت) به چشم مي خورند. از جمله گنبد سبز و زيباي قبر شريف پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه وآله ـ يكي از دليل قاطع بر جواز بناي مسجد و گنبد بر روي قبور انبياء و اولياء است.
بنابراين شيعيان به عنوان تعظيم شعائر الهي و حفظ آثار انبياء و اهل بيت پيامبر ـ صلي الله عليه وآله ـ و امامان معصوم - عليهم السلام - و تكريم از زحمات آنان و نقش واقعي و بسيار سازنده و مؤثر آن بزرگواران در هدايت بشريت بسوي خداوند و كمال و سعادت و بعنوان مناديان راستين توحيد، و الگو سازي براي آيندگان و انسان هاي موحد و مؤمن در تمام گيتي ـ بناها و مساجدي را بر روي قبور و سر مزار بزرگان دين مي سازند و هدف از اين كار جز مسائلي كه بالا گفته شد نيست. شيعيان (يعني پيروان واقعي پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه وآله ـ و امام اميرالمؤمنين(عليه السلام) و ديگر امامان معصوم - عليهم السلام - از خاندان پيامبر رحمت، مي باشند كه) پيش از گروههاي ديگر مسلمانان بر يگانگي و وحدانيت خداوند اعتقاد راسخ و شكست ناپذيري دارند، و از هرگونه شرك به خدا بيزارند و مشركين را مورد لعن قرار مي دهند و طبق بيان قرآن كريم شرك را ظلم عظيم مي دانند.
2ـ آيه ذوي القربي: (قُلْ لاَ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُربي)[4] اي پيامبر! به آنان بگو: در برابر انجام رسالت هيچ اجر و مزدي را از شما طلب نمي كنم، جز دوستي و محبت اهل بيتم.
به نظر شيعه بناي قبور اؤلياء و امامان - عليهم السلام - و ساختن مسجد و گنبد بر روي آن ها يا تعمير و آراستن و تطهير آن، نوعي ابراز محبت و ارادت و دوستي نسبت به «ذوي القربي» (اهل بيت پيامبر ـ صلي الله عليه وآله ـ )[5] است، و اين همان كاري است كه رسول گرامي اسلام ـ صلي الله عليه وآله ـ به عنوان اجر رسالت از مسلمانان تقاضا نموده اند.
3ـ مي توان بناي قبر و گنبد، آراستن و تميز نگه داشتن اين مكانها را يكي از مصاديق مصداق ترفيع خانه هايي دانست كه خداوند خواسته آن ها رفيع و با عظمت ساخته شوند. (فِي بُيُوت أَذِنَ اللهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيْهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَ الاَْصال)[6] (اين نور و مصباح) در خانه هائي قرار دارند كه خداوند اذن داده ديوارهاي آن را بالا برند، خانه هائي كه نام خدا در آن برده و صبح و شام در آن تسبيح گويند.»
انس بن مالك و بريده از رسول خدا ـ صلي الله عليه وآله ـ روايت كرده اند كه: وقتي رسول خدا ـ صلي الله عليه وآله ـ آيه (أَذِنَ اللهَ أَنْ تُرْفَعَ) را خواندند، مردي برخواست و پرسيد: يا رسول الله! اين كدام بيوت است؟ حضرت فرمود: بيوت انبياء. پس ابوبكر برخاست و گفت: يا رسول الله ! لابد يكي از اين بيتها بيت علي و فاطمه است؟ فرمود: بله، از بهترين آن بيوت است.[7]
در منابع اهل سنت، اگر چه مطالبي در مذمت اين كار بيان شده است ـ از جمله اين كه پيامبر اكرم - صلي الله عليه و آله - فرمود: «يَأتي عَلَي أُمُّتي زَمان يَتَباهُونَ بالمساجِدِ»[8]، يعني روزي مي آيد كه امت من مساجد را وسيله اي براي تفاخر خود قرار مي دهند. و از ابن عباس نقل شده كه: «لَتُزَ خرفُنَّها كما زَخْرَفَتِ اليَهُودُ و النَّصاري[9]» شما مسلمانان مساجد خود را همچون يهود و نصاري زينت خواهيد داد ـ ولي در بين فقهاي آنان عده ي زيادي قايل به جواز اين كار شده اند، به عنوان نمونه، ابو حنيفه مي گويد: «تزيين و نقش مساجد با آب طلا اشكالي ندارد[10]»، همچنين شيباني در «جامع الصغير[11]» و احمد العيني در «البنايه في شرح الهداية[12])» قائل به جواز هستند و ابن قدامه در «الشرح الكبير[13])» قائل به كراهت شده است، و نقل شده، اولين كسي كه مساجد را به اين طريق تزيين كرد وليد بن عبدالملك مروان بود، و صحابة در مقابل اين كار سكوت مي كردند[14].
پس روشن شد كه اولا: نمي توان به طور مطلق ادعاي حرمت كرد و ثانيا: بسياري از اهل سنت در اين كار پيش قدم بوده و قائل به جواز هستند.
و امّا هيچ دليلي بر رنگ كردن و تزيين مساجد و حرمت اين كار وجود ندارد و كسي قائل به عدم جواز نشده است. و از عبدالله بن عمر نقل شده: مسجدي كه در زمان پيامبر - صلي الله عليه و آله - ساخته شده بود، در زمان عثمان مورد بازسازي قرار گرفت به طوري كه ديوارها و ستون هاي آن منقوش و رنگ آميزي شده بود[15]. همچنين نقل شده كه عمر بن عبدالعزيز مسجد النبي را منقش كرد و هيچ كسي او را از اين كار منع نكرد[16].
بنابراين آراستن و تزيين و طهارت و پاكيزگي مساجد درحدي كه منزلت و شرافت آن ايجاب مي كند، كار حرام و قبيحي نمي باشد. خداوند مي فرمايد: «فِي بيوت أَذِنَ الله أَنْ تُرْفَعَ...[17]» خانه هايي (مساجد) كه خداوند اذن فرموده كه رفيع و با عظمت ساخته شود. سيوطي در ذيل اين آيه نقل مي كند كه: رسول خدا - صلي الله عليه و آله - به ما امر نموده كه در نزديكي خانه هاي خود مساجدي بسازيم و از صنايعي بديع در آن استفاده كنيم و آن را پاكيزه نگاه داريم[18]. همچنين ابن ابي حاتم از علماء قرن دوم هجري در ذيل آيه «ترفع» را به معناي «تعظم» (تعظيم شود) گرفته و در تفسير آيه مي گويد: «اذن الله في بنائها و رفعها و امر بعمارتها و تطهيرها[19]» يعني خداوند اذن داده به ساختن مساجد و تعظيم و بزرگداشت آن و امر كرده به آباداني و پاكيزه و طاهر نگاه داشتن آن. و ابن حجر عسقلاني از ابن منير نقل مي كند كه: «چون كه مردم خانه هاي خود را با عظمت و رفيع و محكم بناء مي كنند و آن را به شكل مطلوبي تزيين مي كنند، پس بايد چنين كاري در مساجد هم انجام شود تا اهانت و بي احترامي به آنها نباشد[20]». و موارد فراوان ديگر كه آوردن همه دلايل و مؤيدات در اين باره (جواز بناي مسجد بر روي قبور و آراستن مساجد در حدي كه ايجاب مي كند) در اين مختصر نمي گنجد و خود مقالات و كتاب مستقلي را مي طلبد.
نتيجه:
از دقت و توجه به آيات و روايات گذشته به روشني ثابت مي شود كه ساختن بارگاه و مسجد در كنار مزار شريفه اولياي الهي و تزيين و تطهير آنها ولو با طلا و نقره هيچ گونه اشكال شرعي ندارد. بلكه اين عمل جزء شعائر الهي، و نوعي مودت عملي به اهل بيت پيامبر - صلي الله عليه و آله - است. و هم چنين مصداق تکريم خانه هايي است كه خداوند خواسته آنها رفيع و با عظمت ساخته شوند.

[1]. المساجد المبنية علي قبور الانبياء و الصالحين لا تجوز الصلاة فيها، و بناؤها محرم. الجامع الفريد، (كتاب الزيارة، لابن تيميه)، ص 410، المسألة الرابعة.
[2]. المشاهد المنية علي القبر، الّتي تعبد من دون اللّه، و يشرك بأربابها مع اللّه، لا يحلّ إبقاؤها في الاسلام و يجب هدمها.
زاد المعاد في هدي خيرالعباد، ج 1، ص 1347.
[3]. حج/ 32.
[4]. شوري/ 23.
[5]. عن ابن عباس لمّا أنزل اللّه عزّوجلّ «قُل لا أسئَلُكُمْ عَليه أجراً إلاّ المودَّة في القربي...، قالوا: يا رَسُولَ اللّه، من هؤلاء الَّذين تودّهم؟ قالَ؛ علي و فاطمة و أبناؤهما.
ـ الجامع لاحكام القرآن، محمد بن احمد قرطبي، ذيل آيه 23، سوره شوري.
ـ المعجم الكبير، احمد طبراني، ج 3، ص 47.
ـ مجمع الزوائد و منبع الفوائد، ح 28941 و 62311.
ـ كتاب فضائل الصحابة، احمد بن حنبل، ج 2، ص 669، ح 1141.
ـ تفسير النَسفي، احمد بن محمود نسفي، ذيل آيه 23، سوره شوري.
[6]. نور/ 36.
[7]. الدرّ المنثور في التفسير بالأثور، ذيل آيه 36 سوره نور.
[8]. مسند أبي يعلي الموصلي، ج 5، ص 200.
[9]. الجامع الصحيح (صحيح البخاري)، ج 1 ص 114، كتاب الصلاة، باب 62.
[10]. قال أبو حنيفه: لاَبأسَ بِنَقش ا لمساجد بِماء الذَهب. قرطبي، الجامع لاحكام القرآن، ذيل آيه 36، سوره نور.
[11]. لاَ بأسَ بأن ينقش ا لمسجد بالجصّ، السّاج، وَ ماء الذَّهب، الجامع الصغير، ص 121.
[12]. البناية في شرح الهداية، ج 2، ص 562، كتاب الصلاة.
[13]. أبي عمر محمد بن احمد بن قدامه مقدسي، الشرح الكبير، ج 1، ص 208.
[14]. فتح الباري في شرح صحيح البخاري، ج1، ص540.
[15]. أنّ المسجد كانَ... في عهد رَسُول اللّه(ص) باللّبن و الجريد، و أعادَ عُمدهُ خشباً، ثُمّ غيّرهُ عثمان، فزاد فيه زيادة كثيرة، و بني جداره بالحجاره المنقوشة و القصّة، و جعل عمدهُ من حجارة منقوشة، و سقَّفَهُ بالسّاج. الجامع الصحيح (صحيح البخاري)، ج 1، ص 115، كتاب الصلاة، باب 62، ح 446.
[16]. الجامع لاحكام القرآن، ذيل آيه 36 سوره نور.
[17]. نور/36.
[18]. الدر المنثور في التفسير بالمأثور، ج6، ص203.
[19]. تفسير القرآن العظيم، ج8، ص2605.
[20]. فتح الباري في شرح صحيح البخاري، ج 1، ص 540.
اکبر اسدعليزاده- مركز مطالعات و پژوهش هاي فرهنگي حوزه علميه
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :