امروز:
يکشنبه 2 مهر 1396
بازدید :
1727
آسيب شناسي زيارت
با توجه به آيات و روايات وارد شده از پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ و ائمه اطهار ـ عليهم السّلام ـ به اهميت و فوايد زيارت پي مي‌بريم. ولي اين نكته را بايد در نظر داشته باشيم كه در حين زيارت از كارهايي بايد پرهيز كرد چرا كه موانع كمال و قبولي زيارت هستند و حتي انجام بعضي از اين كارها اثرات منفي به همراه دارد. در اينجا به بعضي از اين موارد اشاره مي‌نمائيم:
1) زائر بايد در هنگام زيارت از هر عملي كه بوي شرك به خدا يا عبادت صاحب قبر را دارد بپرهيزد. لذا در روايات ائمه اطهار ـ عليهم السّلام ـ مي‌خوانيم كه از اين گونه اعمال نهي مي‌كردند. مثلاً زراره مي‌گويد: از امام باقر ـ عليه السّلام ـ درباره‌ي نماز خواندن بين قبور سئوال كردم. حضرت فرمود: ميان قبور نماز بخوان لكن قبور را به عنوان قبله قرار نده، به درستي كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ از اين عمل نهي كردند و فرمودند: قبر مرا قبله و محل سجده قرار ندهيد خداوند كساني را كه قبور انبيائشان را محل سجده قرار دادند لعن كرده است و در جايي ديگر امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمودند: گرد قبر طواف نكن.»[1]
انجام اين اعمال بهانه‌اي به دست مخالفان شيعه مي‌دهد و آنها اين اعمال را حمل به پرستش قبر نموده و شيعه را محكوم مي‌كنند. لذا اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ از انجام اين اعمال و هر عملي كه بوي شرك مي‌دهد نهي كرده‌اند.
2) زائر بايد به اين نكته توجه داشته باشد كه زيارت پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ و ائمه اطهار ـ عليهم السّلام ـ در اين اماكن به خاطر دفن اين بزرگواران در اين مكانها است و اينان زنده هستند و نزد پروردگارشان روزي مي‌خورند و كلام زائر را مي‌شنوند و جواب سلام او را مي‌دهند. لذا زائر بايد با معرفت و شناخت به اين معارف، پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ و ائمه ـ عليهم السّلام ـ را زيارت كند و آنان را دوست بدارد و احترام كند و امر آنان را اطاعت كند و به سيره‌ي آنان در زندگي اقتدا كند و اين گونه نباشد كه اين زيارت، يك ديدار خشك و بي‌روح باشد كه گويا افرادي مرده را تقديس و زيارت مي‌كند.[2]
3) توجه به توحيد افعالي: نكته مهم ديگري را كه بايد در نظر داشته باشيم اين است كه زيارت و توسل و شفاعت و تبرك قبر مزد و ثواب دارد و داراي فوايد زيادي است، لكن بايد بدانيم كه اين بزرگواران هر چه دارند و در هر چه تأثير مي‌گذارند به اذن خداست و خودشان به صورت استقلالي، قدرتي ندارند، زائر بايد در حين زيارت اين نكته را مورد توجه قرار دهد و آنان را واسطه‌ي فيض خداوند بداند و جداي از خدا نبيند. علامه طباطبايي در اين باره مي‌فرمايد:
< ثبوت تأثر و اثر پذيري و اثر گذاشتن در عالم از غير خدا، اعم از مادي يا غير مادي ضروري است و راهي براي انكار آن وجود ندارد و خدا در كلام خود كليه‌ي انواع تأثير را به غير خود هم نسبت داده است و اساساً نفي مطلق تأثير از غير خدا مستلزم ابطال قانون عمومي علت و معلول خواهد بود. آنچه در زمينه‌ي تأثير در عالم از غير خدا نفي شده، استطال در تأثير است كه هيچ كس منكر آن نيست.[3]
4) توجه زياد به تجارت و متاع دنيوي: در سفر زيارتي مهمترين هدف زائر بايد زيارت به خاطر خدا و با حضور قلب باشد و زائر در تمام طول سفر هم و غم و همت خود را براي كسب فيوضات معنوي و جلب توجه خدا و معصومين ـ عليهم السّلام ـ مبذول نمايد. و مسائل ديگر از جمله تهيه سوغاتي براي بستگان و گردش و تفريح در حاشيه زيارت بايد قرار گيرند.
زيارت خانه‌ي خدا هم سفر است، هم حج و براي مسلمين منافع مادي و اجتماعي دارد هم آگاهي بخش و وحدت آفرين است هم دشمن شكن و دوست نواز است. سازندگي حج بسيار است و نقش تربيتي و اجتماعي و سياسي آن بس عظيم و كارساز. و نخستين گام حج با سفر آغاز مي‌شود و سر فصل زيارت حج خانه‌ي خدا است.
در عين حال بايد هوشيار بود كه اين سفر الهي و زيارت پر بركت كه بر هر مسلمان توانمند و مستطيع، فرض و واجب است از محتوا تهي و از اثر خالي نگردد. كه اين گونه حج، حج دوره‌ي آخر الزمان است. در حديث است كه: «در آخر الزمان، مسافرت و بيرون رفتن مردم براي حج به چهار گروه بيشتر اختصاص پيدا مي‌كند؛ حكمرانان، براي تفريح و گردش، ثروتمندان براي تجارت و داد و ستد، فقرا براي گدايي و.. قاريان براي سمعه و ريا...» در هر صورت، دريغ است كه اين سفر، به هدف‌هايي دنيايي و محاسبات سود پرستانه اختصاص يابد و از محتوا و بعد عارفانه و عاشقانه تهي گردد چرا كه مكه، ضيافتگاه ملكوتي و معنوي خدا، و حاجي مهمان پروردگار و خداوندِ با رحمت و مغفرت است. و حيف كه اين ميهماني كه زمينه‌ساز اكرام خدا و پذيرايي با غفران الهي است در حد سفري تفريحي و گردشي پوچ، و رفت و‌آمدي تاجرانه درآيد كه صاحب خانه كريم و بزرگ است و مهمان را هدفي والا و نيتي در خور عظمت «رب البيت» شايسته است.[4]
5) زائر نبايد به ظواهر و شكل‌هاو ساختمانها و در ديوار و نور و رواق بنگرد و از عظمت معنويت معصومين كه در اين زيارتگاه‌ها آرميده‌اند غافل شود. چون آنچه باعث تقدس اين اماكن مي‌شود نور صاحب قبر است كه در آنجا آرميده است لذا زائر بايد توجه خود را به صاحب قبر متمركز كند و مشغول صحبت و راز و نياز با صاحب قبر باشد و بداند كه او صدايش را مي‌شنود و تمام مشكلاتش را مي‌تواند حل كند و به اذن خدا قدرت تصرف در زندگي دنيوي و اخروي ما را دارد اگر شناخت و معرفت انسان نسبت به خدا و رسول ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ و ائمه اطهار ـ عليهم السّلام ـ بالا رود از اين آسيب در امان است و وقتي وارد حرم مطهر مي‌شود تمام حواسش متوجه صاحب قبر خواهد شد و توجهي به غير ندارد.[5]
6) زيارتگاه‌ها بايد محيطي پاك، معنوي و يادآور صداقت و كمال و باز دارنده از گناهها و رذايل و زنده كننده‌ ارزش‌هاي اسلامي باشد. بسياري از افراد براي فرار از گناه و بدي به زيارتگاهها پناه مي‌برند تا در معنويت آنجا حال روحاني پيدا كنند و توبه كنند. حال اگر آنجا نيز آلوده به گناه باشد معنويت شايسته را از دست مي‌دهد و ممكن است زائر به جاي زيارت گناه كند.[6]
7) معمولاً كساني كه قصد زيارت دارند مخصوصاً زيارت خانه‌ خدا قبل و بعد از سفر زيارتي خوشحال و شاد هستند و مراسمي مي‌گيرند و دوستان و نزديكان را دعوت مي‌كنند نكته‌اي كه در اينجا قابل ملاحظه است اين است كه اين شادي نبايد از حد و مرز حدود خداوند تجاوز كند و كار به رقص و پايكوبي و پخش موسيقي مبتذل بكشد كه در اين صورت زائر هدف از زيارت را فراموش كرده است و به ظاهر آن توجه كرده است اين سفرش نه تنها باعث ثواب نمي‌شود بلكه باعث گناه شده است و زيارتش اثر واقعي خود را از دست مي‌دهد.

[1] . دور اهل بيت في بنا الجماعة الصالحة، ج2، ص208.
[2] . همان.
[3] . ترجمه الميزان، ج10، ص449.
[4] . زيارت، ص33.
[5] . همان، ص168.
[6] . همان، ص168، جواد محدثي.
جواد محدثي- برگرفته از كتاب زيارت، ص32
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :