امروز:
جمعه 31 شهريور 1396
بازدید :
1572
فلسفه مرثيه و عزاداري
گريه و خنده از عوارض وجودي انسان است، كه بسياري از حالات روحي و دروني انسان در اين دو، بروز و ظهور پيدا مي كنند و فطرت انسان بر اين نهاده شده كه در هنگام از دست دادن محبوب، اندوهگين و در هنگام شادي آنها، خشنود مي شود.([1]) و غالباً اين اندوه و شادي باعث بروز گريه و خنده مي شوند و دين مبين اسلام كه قوانين آن با فطرت مطابق([2]) است; بر اين امر صحّه گذارده و پيامبر اكرم - صلي الله عليه وآله - و صحابه ايشان به خاطر از دست دادن عزيزان خود غمگين مي شدند و گريه مي كردند كه موارد متعددِ آن در متون شيعه و اهل سنت نقل شده، از جمله گريه پيامبر - صلي الله عليه وآله - براي پسرش ابراهيم([3]) يا براي فاطمه بنت اسد.([4])
حال اگر ما شيعيان در مصيبت ائمه اطهار - عليهم السلام - مرثيه، عزاداري و گريه مي كنيم به اين دليل است كه آنان محبوب ما هستند و تار و پود وجودمان، با عشق و محبّت آنان عجين شده و اين اظهار محبت در حقيقت اداء حق رسالت است چرا كه پيامبر - صلي الله عليه وآله - در ازاي رسالت و هدايت گري خويش، فقط مودتِ ذي القربي را طلب نموده: (قل لا اسئلكم عليه اجراً الا المودة في القربي) با توجه به اين كه خودِ اهل سنت گفته اند كه منظور از قربي فاطمه(عليها السلام)، علي- عليه السلام - و فرزندان اوست.([5]) و محبّ واقعي كسي است كه در شادي آنان مسرور و در مصيبت آنان اندوهگين باشد و اين اختصاص به زمان رسول اللّه - صلي الله عليه وآله - ندارد، بلكه براي تمام أزمنه و كل مسلمانان ثابت است و هر مسلماني در هر كجا و هر زمان موظّف به اداء حق رسالت است. و حتي در عزاي امام حسين- عليه السلام - به خاطر ضايع شدن اجر رسالت و جاري شدن ظلم و جور در حق اهل بيت - عليهم السلام - و ذوي القربي پيامبر - صلي الله عليه وآله - آسمان و زمين گريستند و اين مطلب را مفسرين شيعه و اهل سنّت در ذيل آيه (فما بكت عليهم السماء و الارض و ما كانوا منظرين) ذكر كرده اند.([6])
هم چنين از رسول گرامي اسلام - صلي الله عليه وآله - نقل شده: (الزموا مودتنا اهل البيت فانه من لقي اللّه و هو يحبّنا دخل الجنّة بشفاعتنا)([7]) «هميشه با مودت ما اهل بيت همراه باشيد، پس كسي كه در روز قيامت خداوند را ملاقات كند در حالي كه ما را دوست بدارد به واسطه شفاعت ما داخل بهشت خواهد شد.»
و به قول شافعي:
يا اهل بيت رسول اللّه حبكم
فرض من اللّه في القرآن أنزله([8])
نكته ديگر اينكه مرثيه و عزاداري در مصائب ائمه - عليهم السلام - در واقع يك حركت اجتماعي بر ضد ظلم و جور و احياء عدل و سنّت پيامبر - صلي الله عليه وآله - است چرا كه بني اميّه; كه به گفته خود اهل سنت، از طرف پيامبر - صلي الله عليه وآله -، شر الملوك ناميده شدند([9])و هم چنين بني عباس، با خيانت ها و ستم هايي كه در حق اهل بيت - عليهم السلام - روا داشتند اجر رسالت را ضايع نمودند و مسير اسلام را منحرف ساختند و عزاداري شيعيان در حقيقت اظهار برائت از ستمگران زمان و زنده كردن ارزشهاست و يكي از نمونه هاي بارز آن انقلاب اسلامي ايران است كه مردم با الهام از مكتب عاشورا و قيام امام حسين- عليه السلام - بر عليه حاكمان جور قيام نمودند و به ارزش هاي اسلامي جان تازه اي بخشيدند.
[1]- جعفر سبحاني، بحوث قرآنيه في توحيد و الشرك (مؤسسه امام صادق(عليه السلام)، 1419، چاپ اول) ص 140.
[2]- «فطرت اللّه التي فطر الناس عليها» قرآن كريم، سوره روم،آغŒه30.
[3]- صحيح مسلم (بيروت، دار احياء التراث العربي) ج 4، ص 1808، ح 2315.
ـ صحيح بخاري (بيروت، دار احياء التراث العربي) ج 2، ص 105.
[4]- حاكم نيشابوري، مستدرك علي الصحيحين (بيروت، دار المعرفة) ج 3، ص 108.
[5]- طبراني، معجم كبيره (بيروت، دار احياء التراث العربي، چاپ 2، 1404) ج 3، ص 47، ح 2641.
ـ فخر رازي، تفسير كبير (بيروت، دار احياء التراث العربي) ج 27، ص 166.
ـ نور الدين هيثمي، مجمع الزوائد (بيروت، دارالكتب العربي، چاپ سوم) ج 7، ص 103.
ـ زمخشري، كشاف (دارالكتب العربي) ج 4، ص 219.
[6]- تفسير قرطبي (بيروت، دار احياء التراث العربي) ج 16، ص 141.
ـ ابن كثير، تفسير القرآن العظيم (بيروت، دار المعرفة، 1402 هـ) ج 4، ص 142.
ـ طبري، جامع البيان في تفسير القرآن (بيروت، دارالمعرفة، 1407) ج 25، ص 74.
[7]- ابن حجر هيثمي، صواعق المحرقه، باب 11، فصل 1، مقصد 2، ص 173.
ـ معجم الزوائد، همان، ج 9، ص 172.
ـ طبراني، معجم الأوسط (رياض، مكتبة المعارف، چاپ اول، 1407 هـ) ج 3، ص 122، ح 2251.
[8]- قندوزي، حنفي، ينابيع المودة (دار الاسوة، چاپ اول، 1416) ج 3، ص 103.
[9]- صحيح ترمذي (بيروت، دار احياء التراث العربي) ج 4، ص 503، ح 2226.
مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :