امروز:
سه شنبه 25 مهر 1396
بازدید :
1519
پاسخ به سئوال پير
اصبغ بن نباته مي گويد: پس از جنگ صفين، امام علي ـ عليه السلام ـ به کوفه بازگشت و در مجلس عمومي نشست و اصحاب در محضرش بودند. ناگهان پيرمردي به پيش آمد و در جلو آن حضرت روي دو زانويش نشست. و پس از احوالپرسي، سئوال کرد:
«اي امير مؤمنان! آيا رفتن ما به جبهه صفين و سپس بازگشت ما بر اساس (قضا و قدر) خدا بود؟».
امام در پاسخ فرمود: سوگند به خداوندي که دانه را مي شکافد و جانها را مي آفريند، ما هيچ گامي بر نداشتيم و بر هيچ منزلي فرود نيامديم، مگر بر اساس «قضا و قدر» خدا.
پير مرد گفت: «بنابراين، رنجي که در اين راه بردم، بايد به حساب خدا بگذارم، و ديگر ثوابي نخواهم داشت؟».[1]
امام فرمود: «خاموش باش. قطعاً خداوند در اين سفر به شما پاداش بزرگي عطا کرده است، چه در رفتن به جبهه و چه در بازگشتن و شما در هيچ حالي مجبور نبوديد».
پيرمرد گفت: «چگونه چنين نبوديم، با اين که «قضا و قدر»، ما را به حرکت درآورد؟!»
امام فرمود: «ويحک، لعلک ظننت قضاء لازما و قدرا حاتما، و لو کان ذلک کذلک لبطل الثّواب و العقاب...؛ واي بر شما شايد تو مي پنداري که منظور از قضاء و قدر (حکم و اندازه گيري) اجباري است؟! اگر چنين باشد، ثواب و عقاب و وعده و وعيد الهي، باطل و بيهوده خواهد شد. خداوند متعال انسان را امر و مخيّر ساخته و نهي کرده و بر حذر داشته و تکاليف آساني بر دوش او گذارده است و هرگز تکليف سنگيني ننموده است، و در برابر کار کم، پاداش زيادي قرار داده و هيچگاه کسي از روي اجبار، او را نافرماني نکرده و اطاعت از روي اجبار نبوده و پيامبران و کتاب هاي آسماني را بيهوده نفرستاده است.
سپس امام اين قسمت از آيه 27 سوره ص را خواند: «ذلک ظنّ الذين کفروا فويل للّذين کفروا من النّار؛ اين عقيده، پندار کافران است، پس واي بر آنها از آتش دوزخ».[2]
پيرمرد پرسيد: پس منظور از «قضا و قدر» چيست؟
امام فرمود: قضا و قدر به معني امر و دستور خدا است. سپس اين آيه را خواند:
و قضي ربّک ان لا تعبدوا الاّ ايّاه؛ پروردگارت، فرمان داده که جز او را نپرستيد» (اسراء ـ 23) (بنابراين قضا و قدر، گاهي به معني حکم و امر است).
آن پيرمرد مطلب را دريافت و در حالي که شادمان بود برخاست و اشعاري در مدح امام ـ عليه السلام ـ خواند، و رفت.[3]

[1]. پيرمرد خيال کرد که «قضا و قدر» يعني قانون اجباري و جبر او، از اين رو اين سئوال را کرد.
[2]. نهج البلاغه، حکمت 78.
[3]. شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد، ج18، ص228 و شرح نهج خويي، ج21، ص117 به نقل از کتاب کافي ـ بايد توجه داشت که «قضا» به معني حکم و «قدر» به معني اندازه گيري است و به فرموده امام صادق ـ عليه السلام ـ نه جبر درست است و نه تفويض، بلکه «امر بين اين دو امر» درست است. به عبارت روشنتر نه ما مختار کامل هستيم و نه در کارها مجبوريم، بلکه در عين اختيار، اراده خداوند بر همه چيز حاکم است. در بعضي از روايات آمده: علي ـ عليه السلام ـ از کنار ديواري که در حال خراب شدن بود فاصله گرفت و به کنار ديوار ديگر آمد، اصبغ بن نباته عرض کرد: «آيا از قضاء خدا فرار مي کني؟». امام فرمود: «از قضاء خدا به سوي قدر خداوند فرار مي کنم» (توحيد صدوق، ص377).
محمد محمدي اشتهاردي - داستان هاي نهج البلاغه
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
*پست الکترونیک :
* متن نظر :