امروز:
پنج شنبه 30 شهريور 1396
بازدید :
666
در احاديث آمده كه خوشا به حال كسي كه عيوب خود، او را از پرداختن به عيوب ديگران باز دارد با توجه به اين كه برطرف ساختن برخي و بلكه اكثر عيوب از انسان مشكل و وقت گير است آيا اين امر با وظيفه امر به معروف و نهي از منكر منافاتي ندارد و آيا انسان بايد تا رسيدن به آن مرحله از اين وظيفه صرف نظر كند؟

 درپاسخ به این سئوال به توضيح غيبت و عيب پوشي و شرايط امر به معروف و خودسازي مي‎پردازيم.
1. عيب پوشي و معناي آن
عيب جوئي و غيبت از ديگران از صفات مذموم و ناپسند است كه در شرع مقدس اسلام حرام شمرده شده است و معناي غيبت و عيب جوئي از ديگران اين است كه انسان به بيان نقاط ضعف و معايب ديگران پيش افراد بپردازد؛ يعني اين كه عيب شخصي را نزد ديگران بيان كردن و افشا نمودن و بيان اين عيوب به طوري باشد كه اگر شخص غيبت شده بشنود ناراحت مي‎شود.[1]
عيب جوئي و غيبت از نظر قرآن و روايات و اجماع علما مذموم و حرام است.
قرآن كريم در اين زمينه مي‎فرمايد: «لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ»؛ غيبت يكديگر را روا مداريد، آيا احدي از شما دوست مي‎دارد كه گوشت برادر مردة خود را بخورد، البته از آن كراهت و نفرت داريد.[2]
پيامبر گرامي اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي‎فرمايد: «اي كساني كه به زبان ايمان آورده و قلبتان ايمان نياورده غيبت مسلمانان را نكنيد و از امور پنهان آنان جستجو نكنيد و عيب پوشي كنيد. كسي كه در صدد افشاي اسرار برادر ديني خود باشد در همين دنيا رسوا مي‎شود.[3]»
و در حديث ديگر پيامبر گرامي اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمود: «هر كه ظاهر كند و افشا كند عمل ناشايست كسي را، مثل آن است كه خود به جاي آورده است.[4]»
2. امر به معروف و نهي از منكر
امر به معروف و نهي از منكر، از ضروريات اسلام است و بر هر مسلماني واجب است كه اين را انجام دهد و در امر به معروف عدالت شرط نيست بلكه بر هر مسلماني لازم و واجب است كه اگر شرايط مهيا بود آن را انجام دهد. و اين امر به معروف با عيب جوئي فرق بسياري دارد و معناي امر به معروف، دعوت به خوبي ها و كارهاي نيكو و نهي كردن افراد از كارهاي زشت است. اين كار چون درحضور خود شخص انجام مي‎شود و به معناي افشاگري عيوب نيست و فرق بسياري با عيب جويي دارد.
در رابطه با امر به معروف قرآن كريم مي‎فرمايد: «وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛ بايد جماعتي از شما باشند كه دعوت به خير كنند، امر به معروف و نهي از منكر كنند و آنها همان رستگاران هستند.[5]»

مراحل و شرايط امر به معروف
امر به معروف شرايط و مراحلي دارد كه در اينجا به مراحل آن اشاره مي‎شود.
مرتبة اول
‌از دل آغاز مي‎شود و هر كس ارتكاب منكري، يا ترك معروفي را ديد، به مقتضاي ايمانش بايد در دل خود، از آن كار منزجر باشد. نخستين آثار انزجار و ناراحتي قلبي در چهره ظاهر مي‎شود، يعني مؤمن با ديدن عمل منكر و ترك معروف، در دل ناراحت مي‎شود و قيافه‎اش را درهم مي‎كشد و رويش را ترش مي‎كند.
مرتبة دوم
در مرحلة دوم، شخص مؤمن بايد با زبان، ناراحتي خود را از عامل منكر و تارك معروف آشكار كند و او را امر و نهي نمايد و يا نصيحت و موعظه كند و ارشاد نمايد.
مرتبة سوم
در مرحلة سوم شخص مؤمن، عملاً با قدرت و به طور فيزيكي (با وجود ساير شرايط) جلوي منكرات را مي‎گيرد و البته در زمان حكومت اسلامي اين مورد بايد با اجازه حاكم شرع باشد.[6]
3. خودسازي
انسان در مسير زندگي دنيا با زمينه‌هاي انحراف بي شماري مواجه است و اگر متوجه نباشد و خود را از نظرمعنوي آماده و مهذب نكرده باشد هر آينه احتمال سقوط و نابودي دارد و لذا علماي اخلاق با توجه به فرمايش معصومين ـ عليهم السّلام ـ هميشه متذكر اين نكته بوده و هستند كه انسان بايد از غفلت خارج شده و سعي كند عنان نفس را از دست ندهد؛ بلكه آن را تربيت كرده و در مسير سلوك الي الله قرار دهد و مهمترين قدم در مسير خودسازي را اطاعت اوامر الهي و دوستي خدا معرفي كرده‌اند، چون اگر كسي مطيع فرمان پروردگار خود بود و دوستدار الهي بود، سعي مي‌كند كه هميشه رضايت خداوند را به دست آورد و از نافرماني او پرهيز نمايد و در مسيري قرار گيرد كه خداوند دستور فرموده و از كارهايي كه نهي شده اجتناب نمايد. چون اگر كسي واقعاً دوستدار و عاشق خالق كائنات باشد هيچ موقع باعث عدم رضايت محبوب خود نمي‌شود.
قرآن كريم مي‌فرمايد: «قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ»؛ بگو اگر خدا را دوست داريد از من پيروي كنيد تا خدا شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد.[7]
و يكي از دستورات الهي امر به معروف و نهي از منكر است و باز انجام اين دستور بزرگ، در واقع پيروي و اطاعت حضرت حق صورت گرفته است و كسي كه مطيع حضرت حق باشد در مسير خودسازي قدم برداشته است.[8]
خلاصه اينكه عيب جوئي به قصد تخريب افراد پيش افراد ديگر انجام مي‎شود ولي امر به معروف به قصد اصلاح و ارشاد و راهنمايي در پيش خودِ ترك كنندة معروف و انجام دهندة منكر انجام مي‎شود تا زماني كه حتي يك منكر در جامعه باشد اين وظيفه بر همه واجب است. و ديگر اينكه امر به معروف و نهي از منكر نه تنها با خودسازي تعارضي ندارد، بلكه يكي از ابزارها  و راههاي خودسازي و اطاعت امر خداست.
يكي از شرايط امر به معروف و نهي از منكر اين است كه شخص آمر و ناهي خودش به آن كار مورد امر و نهي ملتزم باشد و اگر خودش به آن كار بي اعتنا بود چگونه مي تواند ديگران را از آن نهي يا به آن وادار كند؟ ما به اندازه هاي كه خود را ساخته ايم بايد سعي كنيم ديگران را هم با خود همراه و هم قدم كنيم؛ اما تا آن حد كه خود را نساخته ايم نبايد از ديگران هم توقع داشته باشمي و آنان را از امر و نهي كنيم؛ بنابراين ميان رفع عيوب خود و امر به معروف و نهي از منكر نوعي تلازم وجود دارد.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. مهدي نراقي، جامع السعادات (ترجمه سيد جلال الدين مجتبوي)، انتشارات حكمت، 1366.
2. رضا فرهاديان، مباني تعليم و تربيت در قرآن و احاديث، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، 1378.
3. محمد تقي مصباح يزدي، اخلاق در قرآن، ج 3، انتشارات مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، 1378.
ن:                   2802 l
 
4. مهدي فقيه ايماني، نقش زبان در سرنوشت انسان، انتشارات اسماعيليان، قم، 1375.
5. محسن قرائتي، امر به معروف و نهي از منكر، ستاد اقامه نماز.

پي نوشت ها:
[1] . فقيه ايماني، مهدي، نقش زبان در سرنوشت انسان، قم، انتشارات اسماعيليان، 1375.
[2] . حجرات/12.
[3] . مستدرك نوري، ج 2، ص 104.
[4] . كافي، ج2، ص356، ح2.
[5] . آل عمران/104.
[6] . مصباح يزدي، محمد تقي، اخلاق در قرآن، انتشارات مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني، 1378، ج 3.
[7] . آل عمران/31.
[8] . مصطفوي، فريده، روش خودسازي، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، 1380، ص 76 ـ 80.

مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :