امروز:
پنج شنبه 1 تير 1396
بازدید :
575
صله رحم چيست؟ رحم به چه كساني گفته مي شود براي اينكه خانوادة ها به اهميت صلة رحم پي ببرند، چه راهكارهايي را پيشنهاد مي كنيد؟

الف) تعريف صله رحم:
«صله» از «وصل» به معناي اتصال و پيوستگي است و در مقولات معنوي «به عمل و رفتاري كه قرابت و پيوند ميان افراد ايجاد مي كند يا تحكيم مي بخشد اطلاق مي شود».[1] خداوند درباره صله ارحام چنين مي فرمايد: «واتقوا الله الذي تساءلون به و الارحام انّ الله كان عليكم رقيباً؛[2] و از خداي بپرهيزيد كه (همگي به عظمت او معترفيد و) ... نيز از (قطع رابطه با) خويشاوندان خود پرهيز كنيد زيرا خداوند مراقب شما است». و روايات فراواني هم حتي توصيه به صله رحم با كساني مي كند كه با ما قطع رابطه كرده اند از جمله: «صلوا ارحام من قطعكم؛ با ارحامي كه با شما قطع رابطه كرده اند صله رحم كنيد».
صله رحم از آن دسته واجباتي است كه در آن مصلحت نهفته است و به گونه اي كه هر كسي خود بايد به آن بپردازد، و اينگونه نيست كه با انجام دادن آن توسط يك نفر، از ديگران ساقط شود، به عبارت ديگر از واجبات كفايي به حساب نمي آيد.


ب) موارد صله رحم:
اينكه صله رحم با چه كساني واجب است و موارد صله رحم چيست از مباحثي است كه توجه به آن مهم است. در اينكه مصداق صله رحم چيست بايد به عرف مراجعه كرد، گرچه در شرع و روايات هم مواردي براي آن ذكر شده است ولي از آن جا كه شرايط زماني و مكاني جوامع، اوضاع و احوال محيط و اشخاص متفاوت است شرع مرجعيت عرف را همچون ساير موارد به ميان كشيده است.[3] اينگونه نيست كه صله رحم فقط با رفت و آمد و ديد و بازديد تحقق پيدا كند بلكه اين راه يكي از موارد تحقق صله رحم مي باشد: تلفن زدن، احوالپرسي كردن، مكاتبه، فرستادن هديه، انفاق مال به اقوام و ... مي تواند از مصداق هاي صله رحم باشد. البته بايد ديد كه رحم چه انتظاري از ما دارد، مثلاً اگر از ما انتظار دارد كه به ديدن او برويم و اين كار براي ما مقدور است بايد آن را انجام داد، ولي اگر با يك تلفن زدن انتظار او برآورده مي شود، صله رحم به جا آورده شده است. پس مصداق هاي صله رحم مي تواند با توجه به عرف و انتظارات طرفين از همديگر تغيير كند. به عنوان مثال:
«يكي از بارزترين مصاديق صله افراد ثروتمند در برابر ارحام فقيرشان كمك مالي و تأمين نيازهاي مادي ايشان مي باشد (علاوه بر ديد و بازديد) و به طور قطع، سركشي مستمر ايشان هر چند عرفاً از مصاديق صله محسوب مي شود، اما آن ها را از وظيفه ديني شان يعني اداي صله مطلوب (كمك مالي) برئ الذمه نمي سازد»[4].


ج) به چه كساني رحم مي گويند؟
مطلب ديگري كه توجه به آن ضروري است اين است كه صله رحم با چه كساني واجب است؟ در اين مسأله اختلاف نظرهاي فراواني ميان مفسّران و فقها وجود دارد، ولي آنچه كه قطعي است اين است كه: خويشاوندان سببي (كه از طريق ازدواج با انسان خويشاوند مي شود) به اتفاق آراء علماء، جزء ارحام و خويشاوندان شمرده نمي شود كه صله ايشان طبق وظيفه ديني واجب و قطع آن حرام باشد.[5] ولي دربارة خويشاوندان نسبي هم مصاديق رحم متفاوت ذكر شده است. لذا جهت اطلاع از حكم شرعي آن مي توانيد به مرجع تقليد خود رجوع كنيد. آنچه كه دربارة مصاديق ارحام ذكر شده عبارت است از:
1. كساني كه بي واسطه (مثل برادران، خواهران) و يا با واسطه (مثل نوه ها و عموزاده ها) به يك رحم واحد منتسب باشند.
2. كساني كه به سبب قرابت نسبي و طبق ملاك‌هاي شرعي از ازدواج با همديگر ممنوع شده اند، در اين صورت پسر عموها، دختر عموها و دختر عمه ها و ... از دايره حكم خارج مي شوند.
3. ارحام همه اقاربي است كه از ناحيه پدر و مادر به فرد منتسب باشند. اين قول به خاطر دلايلي نزد بزرگان بيشتر پذيرفته شده است گرچه نمي توان دليل قطعي بر آن اقامه كرد.[6]
ولي آنچه به نظر مي رسد كه صله آنها از واجبات است، همان محارم انسان باشند، چرا كه اين افراد در هر صورت جزء رحم به حساب مي آيند.
خلاصه كلام تا بدين جا اين است كه وجوب صله رحم با هر خويشاوندي واجب نيست و صله رحم هم فقط با رفت و آمد نمي باشد بلكه از راه هاي ديگري هم مي توان آن را به جا آورد و وظيفه شرعي خود را در اين خصوص انجام داد.
راه كارهايي كه مي تواند صلة رحم را براي خانواده جا بيندازد:
1- اصلاح و تغيير نگرش
برخي خانواده ها حتماً دلايلي براي قطع رحم دارند و يا نگرش خاصي به مسأله صله رحم دارند. ابتدا بايد دليل كار آنها را جستجو كرده و به تغيير نگرش آنها دست زد و يا از كساني كه ممكن است بر پدر و مادر ها در اين زمينه تأثير گذار باشند كمك گرفت.
منافع دنيوي و معنوي صله رحم و مضرات دنيوي و معنوي قطع رحم را از ديدگاه آيات و روايات برايشان بازگو شود كه: زيادي عمر، به تأخير افتادن اجل، زيادي رزق، زيادي مال، زيادي نعمت، رفع فقر، سلامتي، ايجاد عطوفت ميان خويشان، جلب حمايت خويشان، امكان بهره مندي از امكانات اقوام، اندوهناك شدن دشمنان، آرامش رواني، مصونيت از گناه، تزكيه اعمال، پالايش روح، نيكويي اخلاق، تقويت دين و ... از مزاياي صله رحم است و ضايع كردن امر خدا، كفران نعمت، نقض عهد الهي، فساد در زمين، اجابت نشدن دعا، پذيرفته نشدن صدقات و كاهش عمر، ابتلاء به فقر، از دست دادن ايمان، ابتلاء به حزن و اندوه، از دست دادن مقبوليت اجتماعي و ... از ضررهاي قطع رحم مي باشد.[7]
دلايل قطع رحم ممكن است به جهاتي باشد كه با تغيير در نگرش و بر طرف كردن آن شرايط مي توان به تقويت صله رحم پرداخت. البته اين كار نياز به تلاش زمان، گفتگوي با والدين به شكل فردي و گروهي و تحريك كردن عواطف آنها نسبت به اقوام خود و بيان فوائد و ضررهاي آن و رفع اختلاف ها دارد.
2. برطرف ساختن موانع ارتباط ميان خويشاوندان  
2-1. تقويت اعتقادات مذهبي:
كم رنگ شدن ارزش هاي اخلاقي و ديني و پر رنگ شدن رسوم فرهنگي غلط و غربي از عمده‌ترين دلايل ضعف پيوندهاي اجتماعي در جوامع به اصطلاح متمدن امروز قلمداد مي شود. با تقويت اعتقادات مذهبي و ديني و طرد آداب و رسوم غلط فرهنگي در خانواده مي توان در جهت مطلوب بهره جست.
2-2. کم کردن هزينه های ميهمانی ها:
برپايي ميهماني‌هاي پر هزينه، دادن هديه به هر بهانه و ... موجب شده تا برخي افراد به دليل ضعف مالي و به دليل روحيات شخصي مثل بخل و ... از درگير شدن در اين ارتباطات و تحمّل تبعات قهري آن خودداري كنند. اختلاف طبقات اجتماعي و شكاف اقتصادي، سياسي، فرهنگي و ... باعث شده كه خانواده‌ها از سطح يكساني برخوردار نباشند، كه اينها از عوامل ضعف ارتباط به شمار مي روند. با تغيير در برخي از اين خرج و برج ها، مي توان افراد را به صله رحم ترغيب نمود و مي توان حداقل مي توان تا رفع آن بينش ها، به ديد و بازديدهاي كوتاه مدت اقدام كرد.
2-3. تنظيم روابط:
از آنجا كه امروزه به خاطر زندگي شهري و اجتماعي پيچيده و ... ، ناهنجاري‌هاي زيادي گريبانگير خانواده‌ها شده است، كه البته بي مبالاتي و كم توجهي برخي خانواده ها نيز بدان دامن زده است، در اين ميان برخي والدين براي مصون ماندن خود و خانواده، بهترين راه را قطع ارتباط مي دانند. البته بايد اذعان كرد كه براي پيشگيري و مصون ماندن از اين انحرافات، لازم است كه در رفت و آمد خيلي دقيق و حساب شده اقدام كرد.

معرفي منبع جهت مطالعه بيشتر:
1. تحليلي اجتماعي از صله رحم، سيدحسين شرف الدين، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، 1378.

پي نوشت ها:
[1]. شرف الدين، سيدحسين، تحليلي اجتماعي از صله رحم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، 1378، ص27.
[2]. نساء/1.
[3]. تحليلي اجتماعي از صله رحم، به نقل از بحارالانوار، ص 44.
[4]. همان، ص 53.
[5]. همان، ص54.
[6]. همان.
[7]. رجوع كنيد به فصل چهارم.

مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :