امروز:
پنج شنبه 27 مهر 1396
بازدید :
649
حقوق پدر و مادر چيست و اگر پدر و مادر هر دو خيرخواه فرزند باشند امر و دستور كداميك نسبت به فرزند مقدم است؟

1. وجوب اطاعت از پدر و مادر و احترام به آنها:
حق پدر و مادر از مسائلي است كه در قرآن مجيد و روايات، بسيار روي آن تكيه شده و كمتر موضوعي است كه اين قدر مورد تأكيد واقع شده باشد و در چهار مورد در قرآن بعد از توحيد و عبوديت خدا، احسان به والدين مطرح شده است.[1] در سوره نساء/36 مي فرمايد: «و اعبدوالله و لا تشركوا به شيئاً و باالوالدين احساناً...» و خدا را بپرستيد؛ و هيچ چيز را همتاي او قرار ندهيد؛ و به پدر و مادر نيكي كنيد. از تعبيرهاي مكرّر قرآن استفاده مي شود كه ميان اين دو ارتباط و پيوندي است و در حقيقت چنين است چون بزرگترين نعمت، نعمت هستي و حيات است كه در درجه اول از ناحيه خداست، و در مراحل بعد به پدر و مادر ارتباط دارد، زيرا كه فرزند بخشي از وجود پدر و مادر است، بنابراين ترك حقوق پدر و مادر همدوش شرك به خداست.[2]
و در سوره اسراء آيه 24 و 23 مي فرمايد: پروردگارت مقرر داشت كه جز او را نپرستيد و به پدر و مادر نيكي كنيد اگر يكي از آن دو يا هر دو نزد تو به پيري رسيدند، به آنها «اف» مگو و آنان را از خود مران و با آنان سنجيده و بزرگوارانه سخن بگو. و از روي مهرباني و لطف، بال تواضع خويش را براي آنان فرود آور و بگو: پروردگارا! بر آن دو رحمت آور، همان گونه كه مرا در كودكي تربيت كردند. درسوره لقمان، آيه 14و15نيز به اين مسأله مهم اشاره شده است.
و در احاديث، در مورد احسان به والدين بسيار سفارش شده و از آزردن آنها نكوهش به عمل آمده است:
1- پاداش نگاه رحمت به والدين، حج مقبول است.
2-  رضايت آن دو رضاي الهي و خشم آنان خشم خداست.
3- احسان به پدر و مادر عمر را طولاني مي كند و سبب مي شود كه فرزندان نيز به ما احسان كنند.
4- در احاديث آمده است: حتي اگر تو را زدند، تو «اف» نگو.
5- خيره نگاه مكن.
6- دست بلند مكن.
7- جلوتر از آنها راه نرو.
8- كاري مكن كه مردم به آنها دشنام دهند.
9- پيش از آنان منشين.
10-  پيش از آن كه آنان از تو چيزي بخواهند كمك كن.[3]
لذا هر كاري كه موجب آزار و اذيت پدر و مادر شود حرام است و فقها نيز به حرمت آن فتوا داده اند. حضرت امام خميني (ره) در اين باره مي فرمايد: سفري كه اسباب اذيت پدر و مادر باشد حرام است و انسان بايد در آن سفر نماز را تمام بخواند و روزه بگيرد.[4]
در اطاعت از پدر و مادر، تخلّف از هر كدام كه باعث آزار و اذيت وي شود جايز نيست و واجب است كه اطاعت شود. زيرا عدم ايذاء آنها در اطاعت موضوعيت دارد.
 2. ولايت پدر در برخي از موارد خاص
در برخي از موارد در فقه اسلامي ولايت پدر شرط است مانند اذن پدر درباره ازدواج دختر باكره كه بسياري از فقهاء واجب و يا احتياط واجب مي دانند.
در رساله امام خميني (ره) آمده است: «دختري كه به حد بلوغ رسيده رشيده است يعني مصلحت خود را تشخيص مي دهد، اگر بخواهد شوهر كند چنانچه باكره باشد بايد از پدر و يا جدّ پدري اجازه بگيرد و اجازه مادر و برادر شرط نيست»[5] در اين مورد فقط اذن پدر شرط است البته با رعايت مصلحت دختر و همچنين در مورد بچه قبل از سن بلوغ كه پدر ولايت دارد.
 3. عدم وجوب اطاعت پدر و مادر در برخي از موارد
اگر پدر و مادر پيشنهاد يا امر غير منطقي و يا خلاف شرع نمايند، بديهي است كه اطاعت آنها در هيچ يك از موارد لازم نيست. قرآن كريم مي فرمايد: «و ان جاهداك علي ان تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما و صاحبهما في الدنيا معروفاً....»[6] هرگاه آن دو تلاش كنند كه تو چيزي را همتاي من قرار دهي، كه از آن آگاهي نداري، از ايشان اطاعت مكن، ولي با آن دو، در دنيا بطرز شايسته اي رفتار كن...
پس هرگز نبايد رابطه انسان و پدر و مادرش، مقدم بر رابطه او بر خدا باشد، و هرگز نبايد عواطف خويشاوندي مقدم و حاكم بر اعتقاد مكتبي او گردد. با اين حال قرآن تأكيد مي فرمايد كه حتي اگر پدر و مادر كافر باشند رعايت احترامشان لازم است لذا فرمود: «ولي با آن دو، در دنيا به طرز شايسته اي رفتار كن» يعني گرچه اگر خلاف شرع امر كردند نبايد اطاعت كرد ولي در عين حال با برخورد منطقي و انجام وظيفه امر به معروف و نهي از منكر در بهترين صورت بايد با اين گونه پيشنهادها برخورد كرد.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. رساله حقوق امام سجاد ـ‌عليه السلام ـ
2. تفسيرالميزان، علامه طباطبائي، ج 13، صفحة 109.

پي نوشت ها:
[1] . بقره /83 و نساء/36 و انعام/151 و اسراء/23.
[2] . تفسير نمونه، ج 3، ص421.
[3] . قرائتي، محسن، تفسير نور، ناشر مركز فرهنگي درسهايي از قرآن، چاپ ششم، 1382، ج7، ص39.
[4] . رساله توضيح المسائل امام خميني (ره)، چاپ دفتر انتشارات اسلامي، نوبت چاپ دوم، 1370، مسأله 1295.
[5] . رساله توضيح المسائل امام خميني، مسأله 2376.
[6] فرقان،15.

مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
*پست الکترونیک :
* متن نظر :