امروز:
دوشنبه 3 مهر 1396
بازدید :
3046
نقش رسانه‌ها در تربيت اخلاقي
گستردگي و تأثير عناصر رسانه‌اي نظير كتب، مجلات، مجموعة مطبوعاتي، صدا و سيما، ويدئو، ماهواره و اينترنت؛ امروزه بر كسي پوشيده نيست. از جمله مقاصد رسانه‌ها: اطلاع‌رساني، تعليم و تربيت، انديشه‌پروري (فرهنگ سازي)، هدايت و راهنمايي، افزايش آگاهي‌ها و ... مي‌باشد. كه البته بايد در تمام اين اهداف و مقاصد، اهداف تربيتي نهفته باشد. پس رسانه‌ها مي‌توانند در تربيت جوانان نقش منفي، يا نقش مثبت ايفاء نمايند. امام خميني ـ رحمة الله عليه ـ نيز در سخنان خويش به اهميت رسانه‌ها اشاره مي‌فرمايند و رسانه‌ها را عامل تربيت جوانان برمي‌شمارند.[1]
بسياري از يادگيري‌ها غيرمستقيم هستند و پايدارترين تربيت، تربيت غير مستقيم و ضمني است كه در فيلم‌ها و سريال‌ها و داستان‌ها و ... قابل مشاهده است. مثلاً شما داستان‌هاي راديو، تلويزيون، فيلم‌هاي سينمايي، كتاب، جرايد، مجلات و ... را در نظر بگيريد، قهرمان داستان‌هاي شورانگيز به خصوص اگر در آن داستان‌ها جنبه‌هاي ديني و هنري به خوبي به كار رفته باشد، فوق‌العاده در نظر انسان اهميت پيدا مي‌كند و انسان مي‌كوشد تمام خصوصيات زندگي خود را با وضع آنها منطبق سازد و كمتر كسي پيدا مي‌شود كه داراي استقامت باشد و تحت تأثير قرار نگيرد.[2]
البته گاهي نيز انسان در لابه‌لاي فيلم، داستان، تبليغات يا نوشته به صورت نا آگاهانه تأثيراتي مي‌پذيرد كه حتّي خودش هم متوجّه اين تأثير نمي‌گردد و به مرور تأثيرات آن در زندگي‌اش بروز مي‌كند.
رسانه‌ها در ابعاد مختلف مي‌توانند جوانان ما را تربيت نمايند:
الف) تربيت اخلاقي:
اين برخورد از چند طريق صورت مي گيرد:
1. دعوت به ارزش‌هاي اخلاقي: رسانه‌ها مي‌توانند با دعوت به خوبي‌ها و ارزش‌هاي اخلاقي جوانان را تربيت نمايند. اين امر هم به صورت مستقيم مانند سخنراني، درس، مقاله و ... و هم به صورت غير مستقيم مانند فيلم‌ها و برنامه‌هاي ديگر حاصل مي‌گردد.
2. پرورش نيروي عقلاني: پرورش نيروي عقلاني يكي از راههاي تربيت اخلاقي مي‌باشد.[3] رسانه‌ها مي‌توانند با دادن بينش صحيح و اصلاح نگرش غلط، نيروي عقلاني جوانان را بالا ببرند.
3. روش عبرت آموزي: مثلاًَ رسانه‌ها با آگاه كردن جوانان نسبت به عواقب وخيم فساد، اعتياد، بي‌بند و باري و ... مي‌توانند جوانان را تربيت نمايند.
4. پرورش ايمان: ايمان و اعتقاد به خداوند، اولين اصل تربيتي و مهم‌ترين بناي اساسي در جهان‌بيني و نظام فكري در تعليم و تربيت انسان است.[4] ايمان و اعتقاد سبب تصحيح رفتار، تهذيب اخلاق، تزكيه نفس و پيشرفت و تعالي و رستگاري و خوشبختي انسان مي‌شود، همين اصل بود كه يقين را در سلمان، شجاعت را در ابوذر، استقامت را در بلال و انفاق و ايثار را در خديجه ـ سلام الله عليها ـ و ... جلوه‌گر مي‌ساخت.[5]
بدين ترتيب رسانه‌ها مي توانند با برنامه‌هاي مختلف ايمان جوانان را پرورش داده و آنان را تربيت نمايند.
ب) تربيت اجتماعي، سياسي، اقتصادي:
1. آموزش و تصحيح رفتارهاي اجتماعي: رسانه‌ها مي‌توانند با برنامه‌هاي مختلف و به صورت مستقيم و غير مستقيم، نحوة رفتارهاي اجتماعي را به جوانان بياموزد و رفتارهاي غلط اجتماعي را در جوانان تصحيح نمايد. آداب معاشرت و مهارت‌هاي روابط اجتماعي را بر اساس بينش الهي و انساني به آنها آموزش دهد.
2. تربيت انسان به لحاظ سياسي: در جنبه‌هاي سياسي مي‌تواند با دادن آگاهي‌هاي سياسي و ايجاد قدرت تحليل مسائل، جوانان را تربيت نمايند. و خطرهاي سياسي و اغفال‌هاي سياسي‌اي را كه در كمين جوانان است را به آنها گوشزد كند.
3. تربيت انسان به لحاظ اقتصادي: رسانه‌ها مي‌توانند با دادن بينش‌هاي لازم، جوانان را در اين زمينه تربيت نمايند. همان‌گونه كه با دادن نگرش غلط و ايجاد اشتهاي كاذب مي‌توانند از آنها سوء استفاده كنند.
بنابراين رسانه‌ها مي‌توانند در تربيت صحيح جوانان نقش اساسي ايفاء نمايند و همچنين مي‌توانند با برنامه‌هاي نامناسب خود موجب رفتارهاي نامناسب جوانان گردند و آنها را غلط تربيت بنمايند و اين امر باعث حساسيت رسانه‌ها مي‌گردد.
در كل زندگي انسان ابعاد مختلفي روان‌شناختي، عاطفي، سياسي، اقتصادي، عبادي، اجتماعي و ... دارد. رسانه‌ها بايد در هر زمينه به انسان‌ها بينش‌هايي دهد و از طريق آموزش دروس و بررسي مشكلات جوانان و ارائة راه‌حل‌ها، مهارت‌ها و نيازهاي زندگي (مادي و معنوي) به پرورش ابعاد مختلف انسان بپردازند و انسان را نسبت به اهداف زندگي آگاه‌تر سازند و با چاه‌ها و خطرهاي راه آشنا سازند.

[1] . جوانان از ديدگاه امام خميني ـ رحمة الله عليه ـ ، دفتر تنظيم و نشر آثار امام ـ رحمة الله عليه ـ ، 1377.
[2] . تربيت كودك در جهان امروز، احمد بهشتي، ص 50، دفتر تبليغات حوزة علميه قم، 1377.
[3] . اخلاق اسلامي، احمد ديلمي و مسعود آذربايجان، ص 295، نشر و پخش معارف، 1377.
[4] . والدين و مربيان مسئول، رضا فرهاديان، ص 28، بوستان كتاب، 1382.
[5] . همان، ص 28.
مركز مطالعات و پژوهش هاي فرهنگي حوزه علميه
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :