امروز:
دوشنبه 3 مهر 1396
بازدید :
704
حوزه قبل و بعد از انقلاب چه كاري انجام داده است؟

به طور کلی می‌توان فعالیت‌های روحانیت را در دو محور کلی می‌توان خلاصه کرد: یکی فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی و دیگری فعالیت‌های علمی و تبلیغی. هر کدام از این دو محور شاخه‌های دیگری دارد که در زیر ارائه می‌گردد:
محور اول: فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی
علما و طلاب در طول تاریخ اسلام و خصوصا در عصر حاضر در این عرصه کاملا فعال و مؤثر بوده‌اند. به نمونه‌های از فعالیت آنان اشاره می‌گردد:
1ـ مبارزه با ظلم و ستم
امام خميني (ره) در اين باره مي فرمايند: «ترديدي نيست كه حوزه هاي علميه و علماي متعهد در طول تاريخ اسلام و تشيع، ‌مهمترين  پايگاه محكم اسلام، در برابر حملات و انحرافات و كجروي‌ها بوده اند. علماي اسلام در همة عمر خود تلاش نموده‌اند تا مسائل حلال و حرام الهي را بدون دخل و تصرف ترويج نمايند»[1].
2ـ ایفای نقش مدیریت و رهبری در انقلاب‌های اسلامی
و... يقيناً رقم شهداي گمنام حوزه ها و روحانيت كه در سير نشر معارف و احكام الهي به دست مزدوران و نامردمان، غريبانه جان باخته اند زياد است. در هر نهضت و انقلاب الهي و مردمي، علماي اسلام اولين كساني بوده اند كه بر تارك جبين شان خون شهادت نقش بسته است. كدام انقلاب مردمي ـ اسلامي را سراغ كنيم كه در آن حوزه و روحانيّت پيش كسوت شهادت نبوده اند و بر بالاي دار نرفته اند و اجساد مطهرشان بر سنگفرش هاي حوادث خونين به شهادت نايستاده است؟»[2]
شهيد مطهري در مورد نقش تأثير گذار و تعيين کننده روحانيت و حوزه در طول تاريخ و دوران انقلاب اسلامي و پس از آن مي فرمايند: «روحانيت شيعه يك نهاد مستقل است، يك قدرت ملي است، همواره در كنار مردم و در مقابل حكمرانان بوده است، در روحانيت شيعه اگر احياناً افرادي رابطه نزديك با مستبدان زمان خود داشته اند، وابستگي خود را به روحانيت و دين حفظ كرده اند و از آن اصل كه در فقه اسلامي مطرح است يعني «استفاده از پايگاه دشمن به سود مردم پيروي كرده اند و اگر افرادي هم واقعاً‌ وابسته بوده اند، جنبة استثنايي داشته اند»[3] حوزه و روحانيت در طول تاريخ به حفظ دين، مردم مي انديشيده است و مبارزه با استبداد و خودكامگي يكي از اهداف و برنامه هاي حوزه و روحانيّت بوده است. در دوران معاصر روحانيّت رهبري جنبشها و نهضتهاي ضد استعماري متعدّدي را برعهده داشته اند مثل جنبش ضد استعماري تنباكو به رهبري ميرزاي شيرازي كه منجر به لغو امتياز تنباكو در ايران شد و استبداد داخلي و خارجي هر دو به زانو درآمدند يا انقلابي مانند انقلاب عراق كه منجر به استقلال عراق شد و يا قيام مشروطيت ايران كه رژيم سلطنتي استبدادي ايران را مبدل به رژيم مشروطه كرد و يا انقلاب اسلامي كه به رهبري امام خميني(ره) به پيروزي رسيد.[4] روحانيت شيعه در ذات خود يك نهاد مستقل است، از نظر روحي به خدا متكي بوده و از نظر اجتماعي به قدرت مردم و لهذا در طول تاريخ به صورت يك قدرت رقيب در مقابل زورمندان تاريخ ظاهر شده است.[5]
يك امريكايي به نام «حامد الگار» كتابي به نام (نقش روحانيت پيشرو در نهضت مشروطيت ايران) نوشته است. در اين كتاب به خوبي روشن کرده كه در طول 250 سال دوره قاجاريه، علماي شيعه همواره، درگير مبارزه با سلاطين و در كار نهضت هاي ضد سلاطين بوده اند و روحانيت شيعه در كنار مردم بوده اند و همواره به سود مردم قيام و حركت مي كرده اند. مثلاً در جريان ملي شدن صنعت نفت اگر آيت ا... كاشاني و فدائيان اسلام نبودند، محال بود كه نفت ايران ملي شود. از نهضتي كه از 15 خرداد به بعد آغاز شد. روحانيت نيروي پيشتاز بودند و جريان انقلاب اسلامي را از ابتدا تا مراحل نهايي، هدايت کردند. دوران پر تنش و حساس پيروزي انقلاب و سرنگونگي رژيم ستم شاهي، راه به پيش بروند و توطئه هاي دشمن را عليه اين انقلاب و نظام نو پاي جمهوري اسلامي، با کمک جوانان و مردم انقلابي، خنثي کردند.
3ـ نقش فعال در جنگ تحمیلی
نقش و حضور روحانيون و حوزه نيز در جنگ تحميلي و دفاع مقدس بسيار بارز و چشمگير بود و در دروان سازندگي و مراحل بعد نيز، در خدمت رساني به مردم و انقلاب از هيچ کوشش عملي، اجرايي و پژوهشي فروگذار نکردند.
البته در عين کاستي ها، ضعف ها و در برخي موارد کوتاهي هاي اين قشر از جامعه را توجيه نمي کنيم ولي در مجموع مي توان گفت که به عنوان صنفي دلسوز و متعهد به اسلام و مردم در هر عرصه اي که شرايط ايجاب کنيد، حضور مي يابند و به وظايف اجتماعي خويش عمل مي نمايند. و پيروزي انقلاب صرفاً به رهبري روحانيت و در رأس آنها رهبري قاطع حضرت امام خميني (ره) حول مكتب اسلام و شهادت شكل گرفت و پس از انقلاب و پيروزي نهضت، روحانيون به شكل گسترده اي در نهادهاي انقلابي از جمله شوراي انقلاب، حزب جمهوري اسلامي، قوه قضائيه، كميته ها، سپاه پاسداران و... حضور يافتند و به فعاليت پرداختند.
در دفاع مقدس نيز نقش روحانيت كاملاً برجسته است به گونه اي كه نسبت به كلِّ جامعه بيشترين شهيد را تقديم انقلاب نموده اند به گونه اي كه نسبت به كل جامعه از هر 250 نفر يك نفر به شهادت رسيده اند و اين در حالي است كه از هر 20 روحاني يك نفر به شهادت رسيده اند يعني از روحانيت دوازده برابر كل جامعه شهيد شده اند و از هر چهل روحاني يك نفر از فرزندان آنها به شهادت رسيده اند.[6]
4ـ فعالیت‌های اجرایی در درون نظام اسلامی
امروزه در رأس نظام جمهوری اسلامی یک ولی فقیه شایسته و لایق قرار دارد که از حوزه علمیه وارد این حوزه شده است. علاوه بر آن در قسمت‌های مختلف نظام از قوه قضائیه گرفته تا شورای نگهبان، مجلس خبرگان و بخش‌های پائین‌تر از آن علمای اسلام مشغول فعالیت و خدمت به مردم هستند. این مطلب روشن است و تمامی اقشار جامعه کم و بیش از این جریان اطلاع دارند و نقش فعال علما را در این عرصه می‌دانند.
محور دوم: فعالیت‌های علمی و تبلیغی
در عرصه علم و دانش نیز فعالیت حوزه و روحانیت حوزه چشمگیر است.
1ـ حفظ میراث علمی اسلام
امام خميني (ره): «اگر فقهاي عزيز نبودند معلوم نبود امروز چه علومي به عنوان علوم قرآن و اسلام و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ به خورد توده‌ها داده بودند. جمع‌آوري و نگهداري علوم قرآن و آثار و احاديث پيامبر بزرگوار و سنت و سيره معصومين ـ عليهم السلام ـ و ثبت و تبويب و تنقيح آنان در شرايطي كه امكانات بسيار كم بوده است و سلاطين و ستمگران در محو آثار رسالت، همه امكانات خود را به كار مي گرفتند، كار آساني نبوده است»[7].
2ـ تحقیق و پژوهش علمی
علوم اسلامی حوزه بسیار وسیع و گسترده دارد که هر رشته و گرایش علمی آن نیز پژوهش و تحقیق است. این پژوهش از گذشته تا کنون بر دوش علمای زحمتکش اسلام بوده‌اند. هر چند در گذشته بیشتر پژوهش‌ها در عرصه فقه و اصول صورت می‌گرفت، ولی امروزه تمامی شاخه‌های علوم اسلامی از قبیل فقه، اصول، فلسفه، کلام، منطق، علوم قرآنی، تفسیر، عرفان، ادیان و مذاهب، رجال و علوم حدیث مورد پژوهش‌های گسترده قرار می‌گیرند که عهده‌دار تمامی آنها حوزه علمیه است. و مراکز پژوهشی متعددی زیر نظر حوزه علمیه شکل گرفته‌اند.
3ـ آموزش و تدریس علوم دینی
بقای علوم اسلامی و دینی نیاز به پرورش طلاب و دانش‌پژوهان جدید دارد. امروزه بیش از گذشته علمای حوزوی در سراسر کشورهای اسلامی و مشغول آموزش دانش‌پژوهان و جویندگان دانش هستند و در بخش‌های مختلف علوم اسلامی این علوم را به دیگران آموزش می‌دهند و تدریس می‌کنند. این آموزش‌ها در سطوح مختلف ابتدایی، متوسطه و سطوح عالی در بسیاری از کشورهای اسلامی در تمامی شهرهای ایران و خصوصا در حوزه علمیه قم انجام می‌شوند.  
4ـ تبلیغ و ترویج آموزه‌های دینی
ترویج آموزه‌های دینی در بین مردم و اطلاع آنها از این آموزه‌ها و تعالیم یکی از وظایف عمده روحانیت است که در طول تاریخ اسلام انجام می‌شده است. اما امروزه این مهم با مدیریت قوی‌تر و با سبک‌های پیشرفته‌تر صورت می‌گیرد. به عنوان مثال تنها این تبلیغ‌ها به منبر و خطابه خلاصه نمی‌شود. بلکه فعالیت‌های هنری نرم افزاری نیز به کار گرفته می‌شوند.
5ـ فعالیت‌های هنری
در حوزه علمیه فعالیت‌های هنری مختلف از قبیل شعر، داستان، فیلم‌سازی، نقاشی، تصویر سازی و... انجام می‌شوند. هدف اساسی این فعالیت‌ها نشر معارف و احکام دینی است. از قالب‌های هنری برای نشر این معارف استفاده می‌شود.
6ـ فعالیت‌های نشریاتی
امروزه در حوزه علمیه روزنامه‌ها، هفته‌نامه‌ها و مجلات علمی متعددی منتشر می‌شوند. وظیفه تهیه مطالب و آماده‌سازی کارهای شکلی آنها به عهده طلاب حوزه علمیه است.
7ـ فعالیت‌های نرم افزاری
امروز طلاب حوزه علمیه در فضای مجازی اینترنت حضور گسترده دارند. سایت‌ها و وبلاگ‌های متعددی از حوزه تغذیه می‌شوند که بسیاری از تشنگان معارف اسلامی را سیراب می‌کنند. همچنین ارائه علوم و منابع اسلامی در قالب نرم‌افزارهای گسترده یکی از فعالیت‌های مؤثری است که توسط طلاب و علما و در قالب حوزه علمیه صورت گرفته است.  
خلاصه علما و طلاب حوزه علميه هر كدام براساس ميزان دانش، استعداد و توانائيهايش در پيشبرد اسلام و انقلاب سهيم‌اند.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. «روحانيت و حوزه هاي علميه از ديدگاه امام خميني»
2. «روحانيت» شهيد مطهري
3. «نهضت روحانيون» ايران نوشته علي دواني مراجعه فرمائيد.
 
پي نوشت ها:
[1] . روحانيت و حوزه هاي علميه از ديدگاه امام خميني (ره)، تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام (ره)، 1374، ص 46.
[2] . روحانيت و حوزه هاي علميه از ديدگاه امام خميني (ره)، تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام (ره)، 1374، ص 46.
[3] . مطهري، مرتضي، نهضت هاي اسلامي در صد ساله اخير، اصفهان، مؤسسه تبليغات اسلامي، بي تا، ص 17.
[4] . همان، ص 56.
[5] . همان، ص 56.
[6] . رحيميان، يادواره شهداي دانشجو، بسيج دانشجوي باقر العلوم، دي ماه 82، (از نوار سخنراني).
[7] . روحانيت و حوزه هاي علميه از ديدگاه امام خميني (ره)، تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام (ره)، 1374، ص 46.

مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :