امروز:
پنج شنبه 27 مهر 1396
بازدید :
1189
روح و بدن آشناي ديرينه!
برخي[1] اينگونه پنداشته‎اند كه در خصوص پيوند روح و بدن و ورود آنها در بهشت، آيات قرآن با هم نهافت دارد اما آن چه به عنوان پيش فرض قابل بيان است، اين است كه طرح اين گونه شبهات واقع بينانه نيست و با روح قرآن شريف تطابق و هم خواني ندارد. توضيح شبهه و پاسخ آن به شرح زير است.
شبهه:
در قرآن شريف پيرامون پيوند روح و بدن و چگونگي ورود آن دو به بهشت، مطالب متناقضي بيان شده است. در بعضي آيات آمده است كه روح و بدن هر دو وارد بهشت مي‎شوند و در بعضي از آيات ديگر آمده است كه فقط روح (نفس) وارد بهشت مي‎شود. و اين نيست مگر تناقض قرآني.!
پاسخ:
در اين كه معاد، جسماني - روحاني است يا تنها روحاني و يا تنها جسماني؟ و به دنبال آن پيوند روح و بدن چگونه است، آيا هر دو وارد بهشت مي‎شوند يا روح تنها و يا بدن تنها، بحث‎هاي زيادي مطرح شده است. آن چه به عنوان نظر مشهور و مطابق با نظر قرآن شريف قابل بيان است، اين است كه: معاد، جسماني - روحاني است.[2] و به دنبال آن روح و بدن نيز هر دو وارد بهشت مي‎شوند؛ چون خود بهشت، جسماني - روحاني است و اين بيان در آيات زيادي مطرح شده است كه برخي از آن‎ها عبارتند از:
در سورة اسرا آمده است:
«جزاي آن‎ها (دوزخيان) اين است، چرا كه آيات ما را انكار كردند و گفتند: «آيا وقتي ما استخوان و خاك شديم (باز) در آفرينش جديد برانگيخته خواهيم شد؟.» آيا ندانستند كه خدايي كه آسمان‎ها و زمين را آفريد، تواناست كه مانند آنان را بيافريند و (همان خداست كه) بر ايشان زماني مقرر فرموده كه در آن هيچ شكي نيست؟ و (لي) ستمگران جز انكار (چيزي را) نپذيرند.»[3]
هم چنين در سورة طه آمده است:
«و از اين (زمين) شما را آفريده ايم و در آن شما را باز مي‎گردانيم و بار ديگر شما را از آن بيرون مي‎آوريم.»[4] هر چند در اين دو آيه و آيات ديگر سخن از روح و بدن و ورود آن دو به بهشت نيامده است ولي از آن معاد جسماني - روحاني نيز فهميده مي‎شود. از آيات زيادي معاد جسماني فهميده مي‎شود؛ مانند آن جاي كه مي‎فرمايد: «آيا انسان مي‎پندارد كه استخوان‎هاي او را جمع نخواهيم كرد - آري قادريم كه (حتي خطوط سر) انگشتان او را موزون و مرتب كنيم.»[5] در مورد بقاء روح نيز ادلة زيادي وجود دارد كه از جملة آن قرآن شريف مي‎باشد. به عنوان نمونه آمده است: «بگو فرشتة مرگ كه مأمور شده (روح) شما را مي‎گيرد (و) سپس به سوي پروردگارتان باز مي‎گرداند.»[6]
از اين آيات و آيات فراوان ديگر، معاد جسماني - روحاني و پيوند روح و بدن و ورود آن‎ها به بهشت و هم چنين مادي و معنوي بودن نعمت‎هاي بهشتي به دست مي‎آيد. اما آيات مورد شبهه در سورة فجر: در اين سوره آمده است:
«اي روح با اطمينان. خشنود و پسنديده به سوي پروردگارت باز گرد. و در سلك بندگان من وارد شو. و در بهشت قدم بگذار.»[7] از اين آيات به دست مي‎آيد كه صاحب نفس مطمئنه در زمرة بندگان خدا است، و حائز مقام عبوديت است.[8] در حقيقت عبوديت تامّه و كامل در بنده ظهور پيدا مي‎كند و با «فَادْخُلي في عبادي» عبوديت او امضاء مي‎شود و او را با تشرّف خاصي مشرّف مي‎كند.[9]
در روايت وارد شده: وقتي فرشتة مرگ نزد مؤمن مي‎آيد، تا او را قبض روح نمايد، او مي‎ترسد. ملك الموت مي‎گويد: اي ولي خدا نترس. من نسبت به شما از پدر مهربان تر هستم ... در آن هنگام پنج تن آل عبا يعني محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ و اهل بيت ـ عليه السّلام ـ در برابر او ممثل مي‎شوند و مؤمن به تماشاي آن‎ها مشغول مي‎شود. در اين صورت نداكننده‎اي از طرف خداي تبارك و تعالي، روح او را صدا مي‎كند؛ مي‎گويد: «يا ايّتها النفس المطمئنّه ...» اي نفسي كه با ديدن محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ و اهل بيت ـ عليه السّلام ـ او اطمينان يافتي، به سوي پروردگارت برگرد. در اين هنگام هيچ چيز در نظر مؤمن محبوبتر از مرگ و ملحق شدن به منادي نيست.[10]
بنابراين مراد از نفس و روح، در اين چند آيه، صاحب نفس و مؤمن است و مراد همان «جسم و جان» مؤمن و انسان كامل است. وقتي گفته مي‎شود: «به جانم قسم»؛ معنايش اين نيست كه جان او از جسم او منفك و جدا گشته و جسم مورد خطاب نيست، بلكه جسم وجان هر دو مورد خطاب است. منتهي چون جان هستة مركزي شخصيّت انسان را تشكيل مي‎دهد، به جان تنها سوگند ياد مي‎شود؛ وگرنه جسم و جان هميشه با هم مورد خطاب هستند. تازه اگر روح و نفس تنها در اين چند آيه مورد خطاب باشد باز معنايش اين نيست كه بين دو دسته آيات تناقض است. بلكه چينش قرآن شريف اين گونه است. يعني در برخي آيات به معاد جسماني تنها اشاره مي‎نمايد و در برخي آيات ديگر به معاد روحاني اشاره مي‎كند و از جمع اين دو دسته آيات به دست مي‎آيد كه معاد جسماني - روحاني است. آيات مورد بحث نيز اين گونه است. در برخي از آيات روح و بدن هر دو مورد خطاب هستند و در برخي آيات، روح و نفس تنها مورد خطاب مي‎باشند و جمع اين دو دسته آيات اين است كه:
روح و بدن هر دو وارد بهشت مي‎شوند. به گفته معروف: «اثبات شيء نفي ما عدا نمي‎كند.» وقتي گفته مي‎شود: حسن و حسين به كلاس رفتند و بعد گفته مي‎شود: حسن به كلاس رفت، معنايش اين نيست كه حسين به كلاس نرفت. پس هيچ تناقضي بين دو دسته آيات وجود ندارد. بلكه از جمع دو دسته آيات، معاد جسماني - روحاني ثابت مي‎شود و به دنبال آن ثابت مي‎شود روح و بدن هر دو وارد بهشت مي‎شوند و بهشت نيز مادي ـ معنوي است.

[1] . سايت افشا.
[2] . ر.ك: مكارم شيرازي، ناصر، پيام قرآن، ج 5، صص 307 - 353.
[3] . سورة اسراء: 17 / 98 - 99.
[4] . سورة طه، 20/ 55.
[5] . سورة قيامت، 75 / 3 - 4.
[6] . سوره سجده: 32 / 11.
[7] . سورة فجر، 89 / 27 - 30.
[8] . تفسير الميزان، ج 20، ص 478.
[9] . همان.
[10] . تفسير الميزان، همان.
علي اصغر بابائي ساخمرسي
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
*پست الکترونیک :
* متن نظر :