امروز:
جمعه 31 شهريور 1396
بازدید :
655
حوزه علميه كاشان

كاشان در بين سالهاي 23ـ24.ق پس از قم به وسيله لشكريان اسلام فتح گرديد[1] و از قرن اول هجري كانون تشيع در ايران محسوب شد. چنانكه پس از شهادت امام سجاد ـ عليه السلام ـ مردم كاشان پيرو فرزند ارشد او امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ گشتند و امام فرزند خود «علي بن محمد باقر ـ عليه السلام ـ »را براي رهبري مردم به كاشان فرستاد، ليكن آن حضرت به دست مخالفان به شهادت رسيد.[2]

دوره نخست
با توجه به تاريخ تشيع در كاشان دوره نخست حوزه علميه كاشان به عصر امامت مي‎رسد. در اين دوره جمعي از اصحاب امامان شيعه در كاشان زيسته و علوم اسلامي را در آن سامان رواج داده‎اند.
ابوالحسن علي بن محمد سيره كاشاني (متوفي 220.ق) از اصحاب امام جواد و امام هادي ـ عليه السلام ـ[3] يكي از آنهاست. وي صاحب كتاب «جامع الصغير في الفقه» است.
اين سيره علمي در قرن چهارم، با وجود شخصيتهايي چون «ابوالحسن، علي بن سعيد كاشاني»[4]، «ابوالحسن، علي بن عبدالله كاشاني»[5] و «علي بن زيد بن ابوالحسن نحوي كاشاني»[6] ادامه مي‎يابد و در قرن پنجم چهار شخصيت فرزانه ديگر ظهور مي‎كنند كه عبارتند از:
ـ احمد بن علي هروي كاشاني[7]
ـ عبدالرحمن بن حسن ضرير مفسر[8]
ـ محمد بن ابراهيم بن نبال، ابوجعفر كاشاني[9]
ـ محمد بن اسماعيل، ابوالبركات حسيني راوندي[10]
ـ عبدالصابر بن محمد طوسي[11]
رونق تشيع در قرن چهارم توسط بويهيان، باعث مي‎شود كه حوزه علميه كاشان نيز به موازات رشد جمعيت شيعه، مراحل كمال را طي كند و اين روند را در قرن ششم به سي دانشمند فرزانه رساند.[12] كه از مهمترين آنها علامه فقيه و مفسر و محدث بزرگ «قطب راوندي» است.
انحطاط اين دوره در قرن هفتم با حمله سپاه مغول در دو نوبت بين سالهاي 621 و 639 قمري اتفاق مي‎افتد.[13] در اين دوره دانشمندان كاشان به چند نفر محدود مي‎شوند. مدرسه صفويه، مجديه، شرفيه، عزيزيه و خواجه معين الدين از مدارس اين دوره است كه در قرن ششم بنا نهاده شده‎اند.[14]

دوره دوم
اين دوره از قرن هشتم با حكمفرمايي سلطان محمد خدابنده (703ـ716.ق) و پسرش آغاز مي‎شود. شمار عالمان ديني به هشت نفر افزايش مي‎يابد و در قرن نهم به يازده نفر مي‎رسد. و با استقرار صفويان حوزه علميه كاشان نيز چون ديگر حوزه‎هاي علميه شيعه رو به رشد نهاده و در قرن دهم تا دوازدهم دهها عالم شيعي پا به عرصه وجود مي‎نهند. از ويژگي هاي اين دوره شكوفايي فلسفه، كلام و رياضيات و ديگر علوم متداول است. حال آنكه در دوره نخست بيشتر به حديث و علوم نقلي توجه مي‎شد.
هرچند در قرن دوازدهم سپاه افغان كاشان را تحت نفوذ خود در مي‎آورند ليكن در اندك مدتي از بين رفته و حوزه به روند خود ادامه مي‎دهد. از اين پس حوزه كاشان در علم فقه پيشرفت شايسته‎اي نموده و فقهاي بزرگ و مجتهدان وارسته‎اي را پرورش مي‎دهد كه «ملااحمد نراقي» (1185ـ1245.ق)، و برادرش «ملامهدي بن ملامحمد نراقي» (1209ـ1268.ق) از آن جمله‎اند:
برخي از تأليفات اين عصر به قرار زير مي‎باشند:


«لوامع الاحكام» | فقه | ملا محمد مهدي نراقي
«معتمد الشيعة» | فقه | ملا محمد مهدي نراقي
«تجريد الاصول» | اصول فقه | ملا محمد مهدي نراقي
«لمعات العرشية»| فلسفه و حكمت | ملا محمد مهدي نراقي
«جامع السعادات» | اخلاق | ملا محمد مهدي نراقي
«المستند» |  فقه | ملااحمد نراقي
«معراج السعادة» | اخلاق | ملااحمد نراقي
«مشارق الاحكام» | فقه | ملامحمد بن ملااحمد نراقي،  (1215ـ1297.ق)
«شرح لمعه» | فقه | ميرزا نصير الدين بن ملااحمد نراقي (1219ـ1273.ق)
«شرح بر خطبه غديريه» | كلام | ميرزا جلال الدين علي نراقي (1241ـ1288.ق)
«هداية الاصول» | اصول فقه | ميرزا محمدعلي بن محمد نصير نراقي
«شرح بر قواعد علامه» | فقه | ميرزا فخرالدين بن ملا احمد نراقي (متولد 1325.ق)
«آمال المجتهدين في شرح تبصرة المتعلمين» | فقه | مجد الدين علي نراقي (1391.ق)
بدين ترتيب از قرن دوازدهم علم فقه از جمله علوم رايج و مهمترين دانش محسوب مي‎گردد كه فقها با تدريس و تأليف به گسترش فروعات آن همت مي‎گمارند.
از جمله عالمان متأخر اين حوزه مي‎توان به موارد زير اشاره نمود :
ـ آيت الله ملاحبيب الله شريف كاشاني (1261/1262ـ1340.ق)
ـ آيت الله ملاعبدالرسول مدني (1280ـ1366.ق)
ـ آيت الله مير سيدعلي يثربي كاشاني (1311ـ1379.ق)
ـ آيت الله شيخ علي نجفي (1300ـ1365.ش)
ـ آيت الله غروي كاشاني (1313ـ1398.ق)
ـ آيت الله امامي كاشاني
ـ آيت الله راستي كاشاني[15]
ـ آيت الله صبوري
ـ آيت الله سيد محمدباقر مصطفوي
ـ آيت الله سيد مهدي يثربي
«مدرسه مصطفويه»، «ميانچال» و «امام خميني» از مدارس داير اين حوزه است. با توجه به اين نكته كه سابقه حوزه علميه كاشان به عصر امامت مي‎رسد، بايد آن را يكي از حوزه هاي موفق شيعه خواند كه در اثر حوادث روزگار از بين نرفته و تا قرن پانزدهم هجري به حيات فرهنگي خود ادامه داده است.
-------------------------------------------------
[1] . تاريخ قم، حسن بن محمد بن حسن قمي، ص78.
[2] . تاريخ اجتماعي كاشان، حسن نراقي، ص46.
[3] . رجال نجاشي، ص255 و نيز الذريعة، ج2، ص310 و ج5، ص68، معجم البلدان، ص13، آثار البلاد و اخبار العباد، قزويني، ص289.
[4] . رجال نجاشي، ص259.
[5] . همان، ص190.
[6] . روضات الجنات، ج2، ص464.
[7] . همان، ج1، ص214.
[8] . رجال نجاشي، ص236، النابس، ص104.
[9] . طبقات اعلام الشيعه، النابس، ج2، ص148.
[10] . همان، ص153.
[11] . همان، ص103.
[12] . رك: سيماي كاشان، صص111ـ115.
[13] . تاريخ جهانگشاي جويني، ج2، ص169.
[14] . تاريخ مدارس ايران، صص140ـ141.
[15] . سيماي كاشان، حبيب الله سلماني آراني، صص168ـ186.

سيد علي رضا كباري، حوزه‎هاي علميه شيعه در گستره جهان، با اندکی تلخیص و تغییر
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :