امروز:
يکشنبه 2 مهر 1396
بازدید :
660
حوزه علميه مراغه

شهرستان مراغه در جنوب كوه سهند، 12 فرسخي تبريز و جنوب شرقي درياچه اروميه قرار دارد.
 
دوره اول
دوره نخست از حوزه علميه مراغه به قرن هفتم و هشتم تعلق دارد.
 
رصدخانه مراغه
استادالبشر خواجه نصيرالدين طوسي (595/597ـ672/675.ق) با قبول وزارت هلاكوخان مغول، بر عقل او چيره شد و اهميت تأسيس «رصدخانه» را به وي گوشزد نمود و با موافقت هلاكو در سال 657.ق، احمد بن عثمان مراغي معمار وقت را مأمور كرد، روي تل بلندي كه در شمال غربي مراغه واقع است[1]، ساختمان باشكوه «رصدخانه مراغه» را بنا نهد.
اسكان «محقق طوسي» در مراغه و تأسيس دانشگاه مراغه موجب شد تا دانشمندان بزرگ جهان اسلام در اين شهر گرد آيند و هيأت علميه رصدخانه مراغه را تشكيل دهند.
با توجه به اين نكته كه رياضي‎ دانان، منجمان و مهندسان همان حكيمان، فيلسوفان، پزشكان و متكلمان بودند، خواجه نصيرالدين طوسي و هيأت علمي كه در مراغه جمع آورده بود، از اين اصل كلي جدا نبودند، ليكن دانشمندان كه جامع معقول و منقول بودند و به خصوص حكيم و يا فيلسوف به آنها اطلاق مي‎شود، در بخشي از حكمت تخصص ويژه داشتند، يكي در رياضيات، ديگري در طب و آن يكي در فلسفه الهي. اما محقق طوسي به تمامي علوم عصر دست يافته و در فلسفه و حكمت يد طولايي داشت. و در تمامي شعب آن به مدارج عالي دست يافته بود. لذا با وجود وي حوزه مراغه به يك حوزه پرتحرك فلسفي كلامي نيز تبديل شد و دانشجويان بسياري از اقصي نقاط عالم اسلامي براي خوشه چيني از خرمن خواجه طوسي رنج سفر و دوري از وطن را تحمل كرده و به دانش اندوزي در حوزه علمي او پرداختند.
تأليفات خواجه نصيرالدين طوسي در فلسفه و حكمت عبارتند از:
1. حل مشكلات اشارات
2. رساله اثبات جوهر مفارق (نام ديگر اين رساله نفس الامر است)
3. رسالة في العلم و العالم و المعلوم
4. رساله در كيفيت صدور موجودات
5. رساله در نفي و اثبات
6. ربط الحادث بالقديم
آثار خواجه طوسي در علم منطق به قرار زير است:
1. اساس الاقتباس
2. تجريد المنطق
3. تعديل المعيار في نقد تنزيل الافكار
4. رساله مقولات (قاطيغورياس)
تصانيف محقق طوسي در علم كلام عبارتند از:
1. قواعد العقايد
2. فصول نصيرية
3. تلخيص المحصل
4. رساله در جبر و اختيار
5. رساله جبر و قدر ـ به فارسي
6. اثبات واحد حقيقي ـ اثبات وحدة الله جلّ جلاله
7. اعتقادية
8. رساله در امامت
9. اثبات واجب
10. مقنعة
11. آغاز و انجام
12. رساله در اصول دين
13. رساله در عصمت
14. روضة القلوب
15. روضة التسليم
16. رساله سير و سلوك
17. تحفه در معرفت نفس
18. رساله در معاني طبيعت
19. رساله در تولي و تبري
20. تجريد الاعتقاد
لازم به يادآوري است كه وي در علم طب «تعليقه بر قانون» و كتابها و رساله‎هايي از اين نوع را به رشته تحرير درآورده، در تفسير قرآن، «سوره توحيد» را به اختصار تفسير كرده و درمعدن شناسي «تنسوق نامه ايلخاني»‌ را به زبان فارسي نوشته و در اخلاق فلسفه سياسي اسلام «اخلاق ناصري»، «اوصاف الاشراف»، «اخلاق محتشمي»، «رساله در رسم و آيين پادشاهان قديم» و «ترجمه ادب الصغير ابن مقفع» را به جهان اسلام عرضه نموده است. گستره دانش و عمق انديشه هاي فلسفي و كلامي خواجه نصيرالدين طوسي موجب شد كه بسياري از كتابهاي او امروزه پس از گذشت قرون متمادي همچنان زنده بماند و در حوزه هاي علميه شيعه تدريس گردد. در اين شمار است كتاب «تجريد الاعتقاد» او در علم كلام كه با شرح علامه حلّي شاگرد وي مورد توجه است و «حل مشكلات اشارات» كه از كتب درسي ما در فلسفه اسلامي است.
البته در اين دوره به شاعران و اديباني چون «اوحدي مراغي» (متوفي 737.ق) بر مي‎خوريم كه ادبيات فارسي و عربي را حفظ كرده و به آيندگان انتقال دادند.[2] «مدرسه محييه» و «سيواسي» از مدارس اين دوره هستند.[3]
 
دوره دوم
اين دوره با پنج قرن فاصله از دوره نخست يعني از قرن سيزدهم تا دوره معاصر را شامل است.
«مدرسه علميه صدر» از مدارس فعال اين دوره حوزه علميه مراغه است كه دهها تن از رجال شيعه در آن آموزش ديده و يا به تربيت طلاب علوم ديني همت گمارده‎اند.
برخي از مشاهير دانشمندان مراغه در اين دوره عبارتند از:
1. حجت الاسلام شيخ ملا احمد بن علي اكبر مراغي (متوفي 1310.ق)
وي از شاگردان شيخ انصاري است و تقريرات درس وي را نوشته است. «حاشيه بر رسائل»، «تفسير مشكلات القرآن»، «شرح نهج البلاغه»، «تحفة المظفرية» در ردّ حاج كريم خان شيخي، «حاشيه بر قوانين»، «حاشيه بر شرح شمسيه» از ديگر آثار اوست.
2. حجت الاسلام شيخ محمد باقر بن جعفر مراغي (متوفي بعد از 1274.ق)
ايشان از اجلّاي فقها و داراي آثار علمي چون «جواهر الاصول» در اصول فقه است كه در دو جلد تأليف نموده است.
3. حجت الاسلام ميرزا حسين مراغي
وي از دانشمندان حوزه علميه مراغه است، كه تحصيلات عالي خود را در حوزه نجف خدمت آخوند خراساني و علامه يزدي به پايان رسانده و با دريافت اجازه به وطن بازگشته است.
4. حجت الاسلام شيخ ميرزا رضا مراغه‎اي (متوفي بعد از 1335.ق)
ايشان از عالمان فاضل مراغه است كه به «صدر مراغه‎اي» شهرت داشت.
5. حجت الاسلام شيخ طرماح مراغه‎اي (متوفي حدود 1330.ق)
وي از فضلا و خطباي مراغه است.
6. حجت الاسلام و المسلمين شيخ عباسعلي مراغه‎اي (1303ـ1360.ق)
شيخ عباسعلي بن عبدالائمه بن ملا زين العابدين بن ملا محمد  مجتهد مراغه‎اي، مشهور به «ثقة الاسلام» از شاگردان آخوند خراساني و سيد محمد كاظم يزدي است كه در سال 1326 .ق به مراغه مراجعه نموده و مرجعيت عامه يافته است.
7. حجت الاسلام آقا شيخ عبدالحسين بن ملا عباسعلي مراغه‎اي
وي از فقها و عالمان زاهد مراغه و از شاگردان فاضل ايرواني و ميرزاي بزرگ شيرازي بود كه پس از بازگشت به مراغه رياست ديني شهر را برعهده گرفت.
8. حجت الاسلام و المسلمين ميرزا حسين مراغه‎اي
وي پس از تحصيل در مراغه و تبريز سطوح عالي علمي را در حوزه علميه قم در مكتب درسي آيت الله حجت فرا گرفته و پس از مراجعت به مراغه به خدمات ديني مي‎پردازد.
9. حجت الاسلام و المسلمين آقا ميرزا ابراهيم مراغه‎اي
وي داماد شيخ مرتضي برادر محدث قمي و از شاگردان مبرّز آيات عظام حجت و بروجردي مي‎باشد.
-------------------------
[1] . اين كوه در حال حاضر به زبان آذري «رصد داغي» يعني كوه رصد ناميده مي‎شود.
[2] . طبقات اعلام الشيعه، الحقائق الراهنة، ج 3،‌ص 21.
[3] . تاريخ مدارس ايران، ص 204.

سيد عليرضا كباري ـ حوزه‎هاي علميه شيعه در گستره جهان، با اندکی تغییرات
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :