امروز:
سه شنبه 4 مهر 1396
بازدید :
743
حوزه علميه نيشابور

نيشابور از شهرهاي تاريخي ايران است كه سابقه آن به دوره ساسانيان مي‎رسد. اين شهر روزگاري مركز خراسان بوده و در دوره امويان و عباسيان «ابرشهر» و «ايرانشهر» نيز مي‎گفته‎اند كه بر روي سكه‎هاي آن زمان نقش بسته است.[1]
 
دوره نخست
اين شهر از قرن دوم پذيراي خاندان پاك پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ بوده كه سيد عبدالرزاق كمونه شماري از آنها را نام برده است.[2] بدين ترتيب علماي شيعه از قرن دوم تا هشتم در اين شهر حضور داشته‎اند.
ورود امام رضا ـ عليه السلام ـ به نيشابور و ذكر حديث سلسلة الذهب در آن سامان از ويژگي هاي خاص شهر است كه نام نيشابور را در كتب حديثي نيز داخل كرده و نامش را جاودانه ساخته است.[3]
بدين ترتيب قدمت حوزه علميه نيشابور به عصر امامت مي‎رسد كه در قرون بعد نيز مركزيت خود را تا يورش مغول حفظ كرده است. نام برخي از بانيان و ساكنان بعضي از مدارس قرن پنجم تا هفتم ما را به اين موضوع هدايت مي‎كند كه در اين عصر شماري از مدارس علميه خاص شيعيان اماميه بوده است. اسامي آنها به قرار زير است:
1. مدرسه سبوري
اين مدرسه در باب عزره پيش از سال 463.ق داير بود و مدتي زوزني بحاثي در آنجا اقامت داشت.
2. مدرسه شحامي
اين مدرسه متعلق به قبل از سال 470.ق است.
3. مدرسه احمد ثعالبي
محمد بن محمد بن احمد اديب ابوجعفر شاماتي در سال 474.ق در آنجا مدفون شد.
4. مدرسه حداد سنين
ابوالعباس صوفي (متوفي 478.ق) خادم الفقراي مدرسه بود.
5. مدرسه مشطي
علوي حسيني (مقتول 480.ق) هنگام ورود به نيشابور مدتي در آنجا اقامت گزيد.
6. مدرسه ابوعلي ابوالحسن علوي
اين مدرسه قبل از 480.ق احداث گرديد.
7. مدرسه ابوالحسن صندلي
وي پس از وفات در سال 484.ق در مدرسه خودش دفن شد.
8. مدرسه ابي علي دقاق
ابومحمد الواحي (متوفي 486.ق) مدتي در آن مدرسه ساكن بود.
9. مدرسه منشكي
باني آن، صديق بن عبدالرحمن المنشكي (متوفي 486.ق) است.
10. مدرسه در مربعه الكرمانية
ابوحاتم خطبي (متوفي 488.ق) باني و مدرس آن بود.
11. مدرسه محمد بن منصور
ابن النسوي معروف به عميد خراسان (متوفي 494.ق) باني آن بود.
12. مدرسه بيهقي
متولي آن محمد بن مأمون بن علي ابوبكر ابيوردي (متوفي 494.ق) بود.
13. مدرسه جاجرمي
ابوعلي جاجرمي (متوفي 497.ق) باني مدرسه فوق بود.
14. مدرسه سالم نيشابوري
اين مدرسه واقع در نزديكي باب جامع قديم، پيش از 497.ق عمارت گرديده بود.
15. مدارس امير اسفهسالار
اميراسفهسالار سيف الدين ابونصر محمد بن ابي الخير، اهل خسروجرد، در نيشابور مدارس، مساجد و رباطاتي بنا كرد. وي در سال 510.ق درگذشت.
16. مدرسه عماديه
مجلس املاي ابوسعيد بحيري (متوفي بعد از 501.ق) بعد از نماز در آنجا برگزار مي‎شد.
17. مدرسه سلطانيه
احمد الناصحي القاضي (متوفي 515.ق) و ابوالفتح ادريس بن علي البياري از مدرسين آن بودند.
18. مدرسه دروازه عراق
امام سعيد ابوعلي الفضل بن الحسن طبرسي در سال 523.ق مدرس آن مدرسه بود.
19. مدرسه سرديه
ابن فندق در شرح حال احمد بن علي بن احمد بيهقي به اين مدرسه اشاره مي‎كند.
20. مدرسه خاتون مهد عراق
21. مدرسه حسين بيهقي
22. مدرسه در جوار مسجد رجا
23. مدرسه شرفيه
24. مدرسه رمجاريه[4]
در اواسط قرن هشتم چهار مدرسه در كنار مسجد جامع نيشابور كه در وسط بازار واقع بود، قرار داشت و گروه انبوهي از طلاب در اين مدارس به تحصيل اشتغال داشتند.[5]
شيخ آقابزرگ بالغ بر بيست تن از فرزانگان شيعه در قرن پنجم را نام برده[6] كه در قرن ششم بر تعداد آن‎ها افزوده شده است.[7] ليكن در قرن هفتم تنها از پنج عالم شيعي ياد مي‎كند[8] و تعداد آنها در قرن هشتم به دو نفر تقليل مي‎يابد.[9]
 
دوره دوم
چنانكه پيداست در قرن نهم اين حوزه به حالت ركود رسيده و يا نامي از عالمان آن به دست ما نرسيده است. ليكن پس از استيلاي صفويان شيعه در عرصه فرهنگي مطرح شده است و پس از آن تا دوره معاصر با رشد روز افزون تفكر شيعي و تربيت فرزانگان در آن ديار روبه رو هستيم.
مدرسه گلشن و مدرسه درب مسجد از مدارس اين دوره مي‎باشند.[10]
 ----------------------
[1] . گويا نام «ايرانشهر» فقط عنوان دولتي يا رسمي و افتخاري آن شهر بوده است. جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي، لسترنج، ص409.
[2] . آرامگاههاي خاندان پاك پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و بزرگان صحابه و تابعين، صص342ـ346.
[3] . رك: جغرافياي تاريخي هجرت امام رضا ـ عليه السلام ـ از مدينه تا مرو، جليل عرفان منش، صص124ـ136.
[4] . تاريخ مدارس ايران، صص144ـ147.
[5] . سفرنامه ابن بطوطه، ج 1، ص442.
[6] . النابس، ص201.
[7] . الثقات العيون، صص322ـ323.
[8] . الانوار الساطعه، ص194ـ195.
[9] . الحقائق الراهنة، ص231.
[10] . تاريخ مدارس ايران، ص359.

سيد علي رضا كباري - حوزه‎هاي علميه شيعه در گستره جهان، با اندکی تغییر
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :