امروز:
يکشنبه 2 مهر 1396
بازدید :
670
حوزه علميه يزد

بناي اوليه شهر يزد را به زمان اسكندر مقدوني نسبت مي‎دهند. يزد به جهت گرايش به اسلام، عنوان «دارالعبادة» به خود گرفت و دهها عالم فرزانه از اين شهر برخاست.
 
دوره نخست
اين دوره از قرن چهارم تا نهم هجري را شامل مي‎شود. هرچند در قرون اوليه اين شهر به نام عالمي بر نمي‎خوريم، ليكن حضور امامزاده محمد بن علي بن عبيدالله بن احمد شعراني بن علي عريضي بن جعفر صادق ـ عليه السلام ـ و اقامت وي در اين شهر قدمت تشيع در اين سامان را به عصر عباسي مي‎رساند. امامزاده محمد در زمان عباسيان به صورت درويشان از بغداد متوجه خراسان شد، تا به شهر يزد رسيد، والي شهر در اثر خوابي كه ديده بود مقدم وي را گرامي داشت و دختر خويش را به همسري او درآورد و در كوچه حسينيان خانه‎اي براي او ترتيب داد.[1]
«ابوجعفر محمد بن علي» در زمان حكومت فخرالدين بويهي در سال 380.ق وارد يزد شد و حاكم يزد يكي از خويشان فخرالدوله بوده بدين ترتيب تشيع در قرن چهارم هجري به يزد راه يافته است، ليكن شيخ آقابزرگ در « طبقات اعلام الشيعه » از علماي اين قرن نام نمي‎برد. اما گفتني است كه حضرت امام رضا ـ عليه السلام ـ به هنگام مهاجرت به خراسان از شصت كيلومتري يزد، «خرانق» كه اينك به «مشهدك» مشهور است، عبور نموده و گويا اين مكان محل عبادت و نماز حضرت بوده است.[2]
علامه تهراني در قرن ششم از «تاج الدين يزدي» نام مي‎برد كه از احفاد امام زاده جعفر از فرزندان علي عريضي است.[3] شمار عالمان شيعه حوزه يزد در قرن هفتم به سه نفر مي‎رسد[4] كه شايد آمار دقيقي نباشد. چون در بين سالهاي 590 تا 673 هجري كه اتابكان يزد يكي از فروع بني كاكويه حكومت داشتند، مدارسي را در يزد بنا نهاده‎اند. برخي از مدارس قرن ششم و هفتم حوزه علميه يزد به قرار زير است:
1. مدرسه دومناره
باني آن ابوجعفر علاء الدوله بن مجدالدوله كالنجار بود كه در سال 504.ق وارد يزد شد و مدرسه دومناره و گنبدي جهت دفن خود بنا نمود. اتمام بناي مزبور در سال 517.ق بود.
2. مدرسه كيانرسر
يكي از فرماندهان علاء الدوله به نام «كيانرسر» در محله سر ريگ اين مدرسه را بنا نمود. آثار آن تا قرن نهم باقي بود.
3. مدرسه كياشجاع
كياشجاع برادر كيانرسر مدرسه‎اي جنب مدرسه برادرش بنا نمود.
4. مدرسه عطاخان
علاء الدوله عطاخان در نزديكي مدرسه دومناره، مدرسه‎اي با گنبدخانه ساخت.
5. مدرسه دومناره
علاءالدوله گرشاسب فرزند علاء الدوله ابومنصور فرامرز مدرسه مزبور را در سال 523.ق ساخت.
6. مدرسه اتابك
ركن الدين سام بن لنگر (متوفي 590.ق) اتابك يزد در زمان سلطان ارسلان بن طغرل نزديك دروازه مهريجرد مدرسه‎اي بنا كرد.
7. مدرسه عزّالدين لنگر
عزّالدين لنگر (متوفي 604.ق) برادر اتابك، مدرسه‎اي بنا نهاد.
8. مدرسه وردانزور
وردانزور (متوفي 615 .ق) فرزند عزّالدين لنگر مدرسه‎اي دومناره در ميان بازار شهر نزديك بازار دلالان بنا كرد.
9. مدرسه كيكاوس
معزالدين كيكاوس (متوفي 610.ق) بر در دولتخانه در شارع «بازار سلطان ابراهيم» مدرسه‎اي ساخت.
10 مدرسه قطب الدين
ابومنصور سپهسالار مشهور به «سلطان قطب الدين» (متوفي 626.ق) بر در خانه مدرسه‎اي بنا كرد.[5]
همچنين علامه تهراني در قرن هشتم نام چهارتن از علماي يزد را نام برده است[6] كه در قرن نهم به دو نفر تقليل يافته است.[7] حال آنكه در اين دو قرن بيست و هشت مدرسه در يزد وجود داشته است.
اگر صحت آمار طبقات اعلام الشيعه را بپذيريم بايد گفت كه مدارس فوق به برادران اهل سنت اختصاص داشته است.
 
دوره دوم
اين دوره از قرن دهم تا قرن پانزدهم را شامل است. با روي كار آمدن صفويان، تشيع در اين سامان نيز رو به رشد نهاد چنانكه «يحيي بحراني يزدي» در قرن دهم در شمار شاگردان «محقق كركي» درآمد و «التحفة الرضوية» را تأليف نمود.[8]
علامه تهراني در قرن دهم از هشت عالم شيعه در يزد نام برده است[9] كه شمار آنها در قرن يازدهم به نوزده نفر مي‎رسد[10] و در قرن دوازدهم به بيست و يك نفر افزايش مي‎يابد.[11] مدارس اين دوره عبارتند از:
1. مدرسه اسحاقيه (مدرسه مصلي)
2. مدرسه شفيعيه
3. مدرسه روي ميدان شاه
4. مدرسه خان
5. مدرسه و مسجد ملااسماعيل
6. مدرسه شاهزاده
در قرن سيزدهم با دانشمنداني چون «سيد احمد بن سيد محمد حسيني اردكاني يزدي»، «ملا محسن يزدي» «ملا عبدالخالق بن عبدالرحيم يزدي» روبه رو هستيم كه حوزه يزد از وجود آنان بهره برده است.
«ملا محسن يزدي» در اين قرن كتاب «مهيج الاحزان» را تأليف نمود كه به گفته صاحب ريحانة الادب، وي خواست اخبار معتبر درباره عزاداري را در اين اثر تدوين نمايد.
البته شخصيت‎هاي فرزانه و سترگي چون «سيد محمدكاظم طباطبايي يزدي» نيز به اين شهر منسوب هستند كه با تأليف «عروة الوثقي» و تدريس فقه استدلالي در نجف اشرف مباني فقه شيعه را استوار ساختند.
اينك پنج مدرسه شفيعيه، مدرسه كوچك خان، مدرسه بزرگ خان، ملا اسماعيل و محمد حسين لاري داير مي‎باشند.[12]
-----------------------
[1] . تاريخ يزد، جعفر بن محمد بن حسن جعفري، صص130 و 131، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1343.ش  و نيز مهاجران آل ابوطالب، صص434 و 435.
[2] . يادگارهاي يزد، ج1، ص280.
[3] . الثقات العيون، ص38، تاريخ يزد، ص100.
[4] . الانوار الساطعة، ص207.
[5] . تاريخ مدارس ايران، صص149ـ151.
[6] . الحقائق الراهنة، ص240.
[7] . الضياء اللامع، ص151.
[8] . احياء الداثر، ص274.
[9] . همان، ص275.
[10] . طبقات اعلام الشيعه، ج5، ص640.
[11] . همان، ج6، ص821.
[12] . گنجينه دانشمندان، ج7، ص422.

سيد علي رضا كباري - حوزه‎هاي علميه شيعه در گستره جهان
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :