امروز:
سه شنبه 5 ارديبهشت 1396
بازدید :
572
سياست خارجي ايران درباره روابط با ساير كشورها چيست؟

تبيين سياست خارجي ايران در زمينه روابط بين‌الملل با ساير كشورها نيازمند بحث مفصل و دامنه‌داري است،  چون انقلاب اسلامي ايران معمار ايجاد حكومت اسلامي است كه در طي هزار سال گذشته سابقه نداشته، و پس از حكومت اسلامي صدر اسلام اولين حكومت از اين نوع مي‌باشد، رهبري اين انقلاب را شخصيتي به عهده داشت كه در هيچ شرايطي تعهد خود را در قبال اسلام و مسلمانان و جهانيان ناديده نگرفت، چنانچه خود فرمود: «بنابراين شك نبايد كرد كه انقلاب اسلامي ايران از همه انقلابها جداست، هم در پيداش، و هم در كيفيت مبارزه و هم در انگيزه انقلاب و قيام؛ ترديدي نيست كه اين يك تحفه الهي و هديه غيبي بوده كه بر اين ملت مظلوم و غارت شده عنايت شده است.»
اصول سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران
به نظر مي‌رسد خاستگاه شكل‌گيري اصول خارجي سياست ايران را در بيانات و مصاحبه‌هاي رهبري انقلاب در سالهاي پيش از پيروزي انقلاب اسلامي، بخصوص در آستانه سقوط رژيم شاهنشاهي و پس از آن بايد جستجو كرد، چون امام خميني(ره) انقلاب را چنان هدايت نمود كه گفتارها و مصاحبه‌هايش بعدها در اصول قانون اساسي كشور ناظر بر روابط بين‌المللي آن تجلي پيدا كرد.
ايشان در يكي از مصاحبه‌هايش مي‌گويد: «تمام كشورها اگر احترام ما را حفظ كنند، ما هم احترام متقابل را حفظ مي‌كنيم و اگر كشورها يا دولتهايي بخواهند به ما تحميلي بكنند از آن‌ها قبول نخواهيم كرد، نه ظلم به ديگران مي‌كينم و نه زير بار ظلم ديگران مي‌رويم»[1] اين يك اصل قرآني است كه بيانگر روابط بين‌الملل از منظر اسلام است «لا تظلمون و لا تظلمون»[2]
در جاي ديگر فرمود: «ما تحت رهبري پيغمبر اسلام، اين دو كلمه را مي‌خواهيم اجرا كنيم: «نه ظالم باشيم و نه مظلوم»[3] و يا «وظيفه ماست كه در مقابل ابر قدرتها بايستيم و قدرت ايستادن هم داريم به شرط اين‌كه روشنفكران دست از شرق و غرب و شرق زدگي و غرب‌زدگي بردارند و صراط مستقيم اسلام و ملت را دنبال كنند»[4] اينك سياست خارجي جمهوري اسلامي بر پايه هاي زير استوار است:
1. نفي هرگونه سلطه‌جويي وسلطه پذيري
سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بر اساس نفي هرگونه سلطه‌جويي و سلطه‌پذيري حفظ استقلال همه جانبه و تماميت ارضي كشور... استور است.[5]
امام خميني(ره) احياگر سياست نه شرقي و نه غربي همواره تاكيد داشت كه همه حركت‌هاي نظام بايد از آن اصل رنگ بگيرد مفهوم سياست نه شرقي نه غربي نفي سلطه اجانب است نه قطع رابطه با كشورهايي كه به نحوي در اين بلوك بلندي ها قرار داشتند، و يا دارند. سياست نه شرقي، نه غربي با عنايت به خاستگاه زماني آن[6] از مصاديق اصل نفي سبيل بوده و مبناي قرآني دارد.[7] در آثار حضرت امام بيش از «300 بار» به مضاميني بر مي‌خوريم كه اصل «نه شرقي، نه غربي» را در دل خود دارد؛ بيش از «200 بار» واژه استقلال را كه از جهتي داراي همان معنا است، مي‌توان ديد.[8]
ايشان حتي در وصيتنامه‌اش نيز بر اين اصل تاكيد مي‌ورزد: «وصيت من به وزراي خارجه چه در اين زمان و چه در زمانهاي بعد آن است كه مسؤليت شما بسيار زياد است، چه در اصلاح و تحول وزارتخانه‌ها و سفارتخانه‌ها، چه در سياست خارجي، حفظ استقلال و منافع كشور... و از هر امري كه شائبه وابستگي با همه ابعادي كه دارد به طور قاطع احتراز نمائيد و بايد بدانيد كه وابستگي در بعضي امور هر چند ممكن است ظاهر فريبنده‌اي داشته باشد و يا منفعت و فايده‌اي در حال داشته باشد، لكن در نتيجه ريشه كشور را به تباهي خواهد كشيد.»[9]
2. احياي انديشه امت اسلامي يا سياست خارجي ايران در قبال كشورهاي اسلامي
انديشه امت اسلامي مبناي قرآني دارد،[10] و احياي آن مي‌تواند عظمت از دست رفته مسلمانان را به جهان اسلام بازگرداند. سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران در قبال كشورهاي اسلامي به گونه‌اي تنظيم شده است كه راه تشكيل امّت واحدة جهاني را هموار سازد بحكم آيه كريمه « ان هذه امتكم امة واحة و أنا ربكم فاعبدون[11]؛ همه مسلمانان يك امت‌اند» و دولت جمهوري اسلامي ايران موظف است سياست كلي خود را بر پاية ائتلاف و اتحاد ملل اسلامي قرار دهد و كوشش پيگر به عمل آورد تا وحدت سياسي، اقتصادي و فرهنگي جهان اسلام را تحقق بخشد»[12] و «تنظيم سياست خارجي كشور بر اساس معيارهاي اسلام و تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان جهان و حمايت بي دريغ از مستضعفان جهان از وظايف جمهوري اسلامي است»[13]
امام خميني در وصيت به مسلمانان جهان از آنان مي‌خواهد كه از نژاد پرستي پرهيز كنند، چه اينكه اسلام آنان را برادر خوانده است، و تأكيد مي‌كند كه اگر اين برادري ديني و ايماني با همت ملتها و دولتها و با تأييد خداوند متعال روزي تحقق يابد، خواهيد ديد كه بزرگترين قدرت جهان را مسلمين تشكيل مي‌دهند.[14]
3. رابطه صلح آميز با دولتهاي غير محارب
سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بر اساس... روابط صلح آميز متقابل با دول غير محارب استوار است.[15] داشتن روابط حسنه با كشورهايي كه قصد سلطه و دخالت در امور ايران ندارند، در قانون اساسي مورد تاكيد قرار گرفته است.
4. حمايت از مبارزات حق‌طلبانه
اصل حمايت از مبارزات حق‌طلبانه از اهداف انبياي الهي و از فلسفه بعثت پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ است.[16] «جمهوري اسلامي سعادت انسان در كل جامعه بشري را آرمان خود مي‌داند، و استقلال و آزادي و حكومت حق و عدل را حق همه مردم جهان مي‌شناسد، بنابراين در عين خودداري كامل از هرگونه دخالت در امور داخلي ملتهاي ديگر، از مبارزات حق‌طلبانه مستضعفين در برابر مستكبرين در هر نقطه از جهان حمايت مي‌كند»[17]
 *در نتيجه، با تبيين دورنمايي از سياست خارجي ايران، مي‌توان گفت: سياست جمهوري اسلامي در روابط با ساير كشورها بر اساس اصل احترام متقابل و نفي سلطه‌جويي و سلطه پذيري استوار است، در اين ميان ارتباط با كشورهاي اسلامي و حمايت از حقوق مسلمانان و نيز حمايت از مبارزات حق‌طلبانه ملتهاي دربند از جايگاه ويژه‌اي  برخوردار است.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، و وصيتنامه سياسي ـ الهي امام خميني (ره).
2. مخاطبين در وصيتنامه سياسي ـ الهي امام خميني، دفتر مطالعات سياسي ـ بين‌المللي وابسته به وزارت خارجه جمهوري اسلامي ايران.
3. هاشمي، سيد محمد، حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران، (تهران، نشر دادگستر، 1380) ص 385 ـ 443.

پي نوشت ها:
[1] . امام خميني، صحيفه نور، (تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1370)، ج 2.، ص 233.
[2] . بقره/279.
[3] . امام خميني، پيشين، ج 14، ص 66.
[4] . همان، ج 12، ص 19.
[5] . قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، اصل 152، 153، اصل 48 بند 3.
[6] . دهه هشتاد (جهان دو قطبي به سركردگي امريكا و شوروي).
[7] . نساءٍ/141.
[8] . مخاطبين در وصيتنامه سياسي ـ الهي امام خميني؛ دفتر مطالعات سياسي بين‌الملل وابسته به وزارت خارجه جمهوري اسلامي ايران، 1371، ص 60.
[9] . وصيتنامه سياسي ـ الهي امام خميني، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، ص 22.
[10] . انبيا/92.
[11] . همان.
[12] . قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، اصل 11.
[13] . همان، اصل سوم، بند 16 و اصل 154.
[14] . وصيتنامه سياسي- الهي امام خميني، پيشين، ص 34.
[15] . قانون اساسي، اصل 152.
[16] . اعراف/157.
[17] . قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، اصل 154.

مطالب مرتبط :
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیک :
متن نظر :