امروز:
يکشنبه 2 مهر 1396
بازدید :
588
نماز آيات براي چيست و حكمت آن؟
در كتاب آسماني قرآن و روايات معصومين ـ عليهم السلام ـ كمتر عبادتي مانند نماز مورد اهميّت قرار گرفته است تا آنجا كه تقريباً در يكصد و چهار مورد كلمه «صلاه» با مشتقاتش آورده شده و در پانزده مورد امر به آن شده است كه همه اينها حكايت از تشويق بندگان به بهره مندي از اين نعمت بزرگ مي كند فوايد و نتايجي كه بر اين عبادت بزرگ مترتب است بر كمتر عبادتي مترتب است، نهي از فحشا و منكر[1] موجب ياد خداي عزوجل[2] و نجات بخشي مؤمنان در دنيا و آخرت[3] تنها بخش كوچكي از آن است.

در فروع دين پس از مسأله ولايت مهمترين عبادت، نماز است چنانچه در كتاب شريف كافي آمده است كه معاويه بن وهب مي گويد: از امام صادق ـ عليه السلام ـ پرسيدم: از برترين چيزي كه بندگان به وسيله آن به پيشگاه پروردگارشان نزديك مي شوند و از محبوبترين كار در نزد خداي عزوجل فرمود: «پس از شناسايي خدا چيزي را برتر از همين نماز سراغ ندارم».[4]

و نيز از آن حضرت روايت است كه فرمود: محبوبترين كارها نزد خداي عزّوجل نماز است و آن آخرين وصيت پيغمبران است».[5]

حال اين نماز با اهميتي كه به آن اشاره شد به دو دسته كلي تقسيم مي شود:

1- نمازهاي واجب مثل نمازهاي شبانه روز

2- نمازهاي مستحبي كه بسيار زيادند.

يكي از نمازهاي واجب نماز آيات است كه در مواقع خاصي بر مكلف واجب مي شود.

مقصود از آيات خورشيد گرفتگي، ماه گرفتگي، زلزله و ساير حوادث هولناك آسماني مانند رعد و برق بسيار شديد و بادهاي سياه و سرخ است آنچنان كه بيشتر مردم بترسند.

در قديم بسياري از اقوام به هنگام خورشيد گرفتگي يا ماه گرفتگي طبل و دهل مي كوبيدند تا اژدهاي غول پيكري كه به گمان آنان در صدد بلعيدن ماه يا خورشيد برآمده را بترسانند. يهوديان به هنگام خسوف ماه بر طبل مي­كوبيدند به تصور اينكه ماه اين صدا را مي شنود و مي ترسد و آشكار مي شود.[6]

در روز وفات ابراهيم، فرزند پيامبر گرامي اسلام ـ صلي الله عليه وآله ـ آفتاب گرفت، مردم تصور كردند كه گرفتگي خورشيد در اثر وفات فرزند پيغمبر ـ صلي الله عليه وآله ـ است، پيامبر ـ صلي الله عليه وآله ـ براي از بين بردن اين افكار موهوم و خرافاتي بلافاصله جنازه فرزندش را رها ساخت و در برابر مردم قرار گرفت و پس از حمد و ثناي خداوند فرمود:

«اي مردم! ماه و خورشيد دو آيت از آيات الهي هستند كه به فرمان او جريان دارند و از او اطاعت مي كنند و براي مرگ يا حيات كسي كسوف نمي­كنند، هرگاه خسوف و كسوف پديد مي آيد نماز بگزاريد، آنگاه پيامبر با مردم نماز كسوف خواند.[7]

خداوند متعال در آيه اي از شب و روز و خورشيد و ماه به عنوان آيت و نشانه ياد كرده است آنجا كه مي فرمايد: «و من آياته الليل و النهار و الشمس و القمر».[8]

بنابراين خواندن نماز آيات، براي توجه دادن به منشأ اصلي آفرينش و دگرگوني هاي طبيعت، يعني خداي تواناست و درسي از توحيد به مردم مي آموزد كه البته در اين مواقع از برجستگي بيشتري برخوردار است.

امام صادق ـ عليه السلام ـ از پدرش نقل مي كند كه فرمود: «زلزله ها و گرفتگي ماه و خورشيد و بادهاي سخت و وحشت زا از نشانه هاي قيامت است، هرگاه يكي از اينها را ديديد به ياد بر پايي قيامت بيفتيد به مسجدها پناه ببريد و نماز بخوانيد».[9]

نماز آيات دو ركعت است و در هر ركعت پنج ركوع دارد و قبل از هر ركوع يك حمد و سوره خوانده مي شود و مي توان در هر ركعت بعد از حمد يكي از سوره هاي قرآن را پنج قسمت كرد و هر قسمت را قبل از هر يك از پنج ركوع خواند.

برخي از احکام نماز آيات عبارتند از:

1- خورشيد گرفتگي، ماه گرفتگي يا زلزله با حس و مشاهده شخصي يا شهادت دو نفر عادل و يا وسائل و متخصصين رصدخانه ها و زلزله سنج در صورت اطمينان حاصل مي شود.

2- تنها بر اهالي آن منطقه اي كه اين حوادث به وقوع مي پيوندد يا قابل رؤيت باشد نماز آيات واجب مي شود.

3- وقت نماز كسوف و خسوف از آغاز گرفتن خورشيد و ماه است تا آغاز باز شدن و از اين رو بايد از وقتي كه خورشيد يا ماه گرفتگي آغاز مي شود شروع به نماز آيات كرد و اگر در همان وقت نماز خوانده نشود بعداً به قصد قربت بدون نيّت ادا و قضاء بايد قضاي آن را به جا آورد مگر در صورت كسوف و خسوف جزئي كه شخص تا باز شدن از آن اطلاع نيابد.

4- به هنگام زلزله و رعد و برق هولناك بايد بلافاصله نماز آيات خوانده شود و ترك آن معصيت بوده تا آخر عمر واجب خواهد بود و هر وقت خوانده شود به صورت اداء است.

5- با تكرار اين حوادث نماز آيات نيز تكرار بايد گردد.[10]

پس مي توان برخي حکمت هاي آن را به شرح زير بيان نمود:

الف) توجه دادن مردم از خرافات بطرف خداوند متعال، تا بدانند که خسوف و کسوف و هر آيت ديگر الهي ارتباطي با اژدها و مار و قهر کردن خورشيد و ... ندارد. بلکه اين خداوند است که خالق و مدير افلاک است.

ب) يادآوري تاريکي، زلزله و .. قبل از قيامت.

ج) از آن جا که بسياري ازمردم در هنگام نعمت خدا را فراموش مي کنند و تنها در گرفتاري ها بياد خدا مي افتند. در حال زلزله و آيات ديگر الهي و ديدن آثار مرگ، با خواندن نماز توجه بيشتري پيدا مي­کنند و به فکر توبه ازگناه و جبران گذشته خود مي افتند.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:

1- روح الله موسوي خميني «ره»، رساله نوين، ج 1.

2- روح الله موسوي خميني «ره»، پرواز در ملكوت.

3- محسن قرائتي، پرتوي از اسرار نماز.

4- حسن راشدي، نمازشناسي.



[1]. «ان الصلوة تنهي عن الفحشاء و المنكر» عنكبوت/ 45.

[2]. «اقم الصلوة لذكري» طه/ 14.

[3]. «قد افلح المؤمنون الذين هم في صلوتهم خاشعون»، مؤمنون/ 1 و 2.

[4]. كليني، محمد بن يعقوب، فروع كافي، ج 3، ص 264.

[5]. حر عاملي، وسائل الشيعه، ج 3، ص 26.

[6]. موسوي خميني، سيد روح الله، رساله نوين، ترجمه عبدالكريم بي آزار شيرازي، ج 1، ص 164.

[7]. حر عاملي، وسائل الشيعه، مؤسسة آل البيت ـ عليهم السلام ـ ، ج 7، ص 485، باب 1، از ابواب صلاه الكسوف، ح10.

[8]. فصلت/ 37.

[9]. حر عاملي، وسائل الشيعه، مؤسسه آل البيت ـ عليهم السلام ـ ، ج 7، ص 487، ح4.

[10]. موسوي خميني، سيد روح الله، تحرير الوسيله، ج 1، ص 191ـ193.
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :