امروز:
چهار شنبه 29 شهريور 1396
بازدید :
589
فلسفه مهر در نماز به چه جهت است و گذاشتن و يا عدم آن چه لزومي دارد؟
آنچه در روايات آمده است اين است كه سجده بايد بر روي زمين (خاك، سنگ و ...) باشد.[1] و در زمان پيامبر _ صلي الله عليه و آله _ و بعد از وي نيز مسلمانان بر روي زمين سجده مي‌كردند و مساجد آن زمانها يا حصير بود يا روي زمين نماز مي خواندند لذا نيازي به درست كردن مهر نداشتند. بعدها وقتي كه مسجدها را از گليم و نمد و .. فرش كردند به ناچار براي اينكه به دستور دين عمل كرده باشند و روي زمين سجده كنند، مهر را درست كردند و از مهر استفاده مي‌كردند.[2]

چرا بر مهر و زمين سجده مي‌كنيم؟

الف. سجده و يافتن حقيقت خود:

از آنجا كه خداوند ما را از خاك آفريد و آن پست‌ترين چيز در عالم است براي اينكه ما را از بلنداي غرور و تكبر پايين بياورد و ما را متوجه اصل و ريشه خود كند و بگويد كه شما هيچ بودي، دستور داده اند كه بر زمين و مهر سجده كنيم و پيشاني كه مركز سلطنت نفس است را بايد بر آن بنهيم.[3]

امام صادق _ عليه السلام _ فرموده اند: پس سجده كن همانند سجده كسي كه در برابر خداوند متعال متواضع و خوار است و مي داند كه از خاكي آفريده شده كه خلق بر آن پا مي نهند...[4].

ب. دو سجده بر خاك و دوبار خلق شدن از آن:

در اينجا مناسب است روايتي را از حضرت امير المؤمنين _ عليه السلام _ نقل كنيم كه اشاره به حقيقت سجده بر خاك (مهر) مي‌كند و پرده اي از روي حقيقت آن كنار مي زند. از امام علي _ عليه السلام _ پرسيدند معناي سجده چيست؟ حضرت فرمود: سجده اول اشاره به آن است كه ما از خاك بوديم و سر برداشتن از سجده اول اشاره به خلق شدن از خاك است و سجده دوم اشاره است به اينكه باز به خاك بر مي‌گرديم و سر برداشتن از آن اشاره به اين است كه باز از آن بيرون خواهيم آمد. (براي حساب‌رسي روز قيامت).[5]

ج. سجده بر زمين(مهر) نهايت خضوع براي خدا:

طبق رواياتي كه از پيشوايان به ما رسيده است در سجده براي خداوند، براي آنكه نهايت خضوع و تذلل در مقابل خداوند حاصل شود بايد پيشاني را بر زمين و خاك(مهر) (كه همه آن را لگد مال مي كنند) بنهيم تا اين پيام را با جان خود دريابيم. در حديثي از امام جعفر صادق _ عليه السلام _ مي خوانيم كه حضرت فرمودند: شايسته است كه نمازگذار پيشاني خود را بر زمين و خاك بگذارد و اين بخاطر خضوع و تذلل در مقابل خداوند است.[6] لذا در روايات مي بينيم كه از سجده بر خوراكيها و پوشيدنيها و غيره و ... نهي شده چون اين پيام بلند را ندارند. هشام بن حكم مي گويد: از امام صادق _ عليه السلام _ درباره آنچه سجده بر آنها صحيح است سوال كردم. حضرت فرمود: سجده تنها بايد بر زمين و آنچه مي روياند جز خوردنيها و پوشيدنيها انجام ‌گيرد. گفتم: فدايت شوم سبب آن چيست؟ فرمود: سجده خضوع و اطاعت براي خداوند است و شايسته نيست بر خوردني‌ها و پوشيدني‌ها صورت پذيرد، زيرا دنيا پرستان، بردگان خوراك و پوشاك هستند، در حالي كه انسان به هنگام سجده در حال پرستش خدا است، پس سزاوار نيست پيشاني خود را بر آنچه كه معبود دنيا پرستان است قرار دهد. و سجده نمودن بر زمين برتر است. زيرا با فروتني و خضوع در برابر خداي بزرگ تناسب بيشتري دارد.[7] مرحوم مجلسي در بحار در اين باره مي گويد: سجده بر زمين جايز است اما بر خوردني‌ها و پوشيدني‌هايي كه از زمين مي رويد صحيح نيست تا اينكه منافقان و مسخره كنندكان گمان نكنند كه مسلمانان زخرف و زينت دنيا را عبادت مي كنند. [8]

سجده بر تربت حسيني _ عليه السلام _

از آنجا كه تربت حسيني خاك پاكي است كه بواسطه قيام امام حسين _ عليه السلام _ براي احياء دين خداوند و توحيد، شرافت بيشتري پيدا كرده است مخصوصا روي قانون تداعي معانی(به ياد آوردن چيزي) سجده بر تربت كربلا خاطره فداكاري سالار شهيدان را در قلوب افراد نمازگذار زنده مي‌كند و دلهاي بيدار را دعوت به پيروي از آن مكتب مي نمايد.[9] لذا در روايات آمده است كه امام صادق _ عليه السلام _ فقط بر تربت كربلا سجده مي كردند.[10] و همچنين امام صادق _ عليه السلام _ در فضيلت سجده بر اين خاك فرمودند: كه سجده بر تربت كربلا حجابهاي هفتگانه را مي درد.[11] مرحوم مجلسي در ذيل اين روايت مي گويد: دريدن حجاب كنايه از اين است كه نماز قبول مي شود و به آسمان مي رود.[12] در پايان به اين نكته اشاره كنم كه از آنجا كه خداوند حكيم است و پيامبر _ صلي الله عليه و آله _ و اهل بيت _ عليهم السلام _ هم معصوم هستند و از جانب خدا آمده اند.[13] در تمام دستورهايي كه به ما مي دهند حكمتها و فوايد زيادي هست كه ممکن است عقل ما همه اين حكمتها را درك نكند، لذا ما متعبد به اين دستورات مي شويم و مطمئن هستيم كه در آنها خير و صلاح است.[14] علت اصلي سجده بر مهر را نمي دانيم اميد است با دسترسي به امام معصوم ـ عليه السلام ـ به علت واقعي آن واقف شويم.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:

1. اسرار الصلاة، عبدالله جوادي آملي، چاپ اسوه، نشر اسراء.

2. معراج السعادة، ملا احمد نراقي، موسسه انتشارات هجرت.

3. اسرار الصلاة، ميرزا جواد ملكي تبريزي، انتشارات پيام آزادي.

4. سرالصلاة، امام خميني، موسسه نشر آثار امام خميني.



[1] . صحيح بخاري، با مقدمه احمد محمد شاكر، انتشارات دارالجيل، ج 1، ص 91، باب تيمّم.

[2] . مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، بيروت، موسسه الوفاء، چاپ دوم، 1403 هـ ، ج 82، ص 145.

[3] . موسوي خميني، سيد روح الله، آداب نماز، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره)، ص 356.

[4] . مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج 82، ص 136.

[5] . مستدرك الوسايل، ج 1، ص 331، باب 41، ج 1.

[6] . بحارالانوار، ج 82، ص 156.

[7] . همان، ص 147.

[8] . همان، ص 144.

[9] . مكارم شيرازي، ناصر و سبحاني، جعفر، پاسخ به پرسشهاي مذهبي، چاپ اول با تجديد، چاپ و نشر مدرسه امام علي _ عليه السلام _ ، ص 405.

[10] . بحارالانوار، ج 81، ص 158.

[11] . همان، ص 153.

[12] . همان.

[13] . نجم/ 4.

[14] . جوادي آملي، عبدالله، معرفت شناسي در قرآن، چاپ دوم، نشر اسراء، ص 160.
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :