امروز:
چهار شنبه 7 تير 1396
بازدید :
1537
الکافي
مؤلف:
ثقة الاسلام محمد بن يعقوب کليني رازي (م 329 ق).
زندگينامه و اظهار نظرها:
وي از بزرگان شيعه در زمان غيبت صغرا است و در نيمه دوم قرن سوم و نيمه اول قرن چهارم هجري از بزرگ ترين محدثين شيعه به شمار مي رفت. او در عهد امامت امام يازدهم در دهي به نام کلين، در 38 کيلومتري شهر ري، و در خانه اي سرشار از عشق به اهل بيت - عليهم السلام - چشم به جهان گشود. وي براي فراگيري حديث راهي قم شد. ورود کليني به قم، مقارن با حاکميت سياسي و ديني مردان با فضيلت و با تقوايي بود که از حديث گويان مشهور زمان خود به شمار مي رفتند. در قله اين هرم، احمد بن محمد بن عيسي و علي بن ابراهيم قمي قرار داشتند که تقوا، فضل و عشق آنها به اهل بيت - عليهم السلام - بر کسي پوشيده نيست. کليني براي يافتن روايات و احاديث ناشنيده، قم را به قصد ديار ديگر, ترک کرد. او روستاها و شهرهاي بي شماري را پشت سر نهاد و هر جا محدث يا راوي حديثي مي يافت که حديثي از اهل بيت را نزد خويش داشت، در مقابلش زانوي ادب مي زد و پس از مدتي، باز کوله بار عشق و صفايش را بردوش مي گرفت و راهي ديار ديگر مي شد. کليني پس از کسب فيض از دهها استاد و محدث در شهرها و مناطق مختلف، سرانجام به بغداد رسيد. مدت مسافرت کليني به درستي معلوم نيست.
کليني پس از کسب علم و حديث از اساتيد و محدثان مورد افتخار شيعيان قرار گرفت و نخستين کسي بود که به لقب ثقه الاسلام شهرت يافت.
کليني نام آورترين شخصيت عصر خود بود که اوج تلاش محدثان و عالمان بزرگ و حتي عصر چهار نايب خاص امام زمان - عجل الله تعالي فرجه الشريف - بوده است، در اين عصر به دليل محدوديت ها و ممنوعيت هاي اجتماعي اين بزرگان مسئوليت فرهنگي و علمي تشيع بر دوش کليني بوده است.
عظمت و بزرگي کليني در ميان اهل سنت به قدري است که ابن اثير ضمن نقل اين روايت از پيامبر که «خداوند در آغاز هر قرن شخصي را برمي انگيزد که دين او را زنده نگه دارد»، مي گويد: «احيا کننده مذهب شيعه، در آغاز قرن اول محمد بن علي امام باقر - عليه السلام - ، در ابتداي قرن دوم علي بن موسي امام رضا - عليه السلام - و در ابتداي قرن سوم ابو جعفر محمد بن يعقوب رازي بوده است». ([1]) به جرأت مي توان گفت کليني نام آورترين و بلند آوازه ترين انديشمند عصر خود بود.
مرحوم کليني پس از هفتاد سال زندگي از اين جهان عروج کرد و سرانجام در ماه شعبان سال 329 ه.ق با رفتنش نه تنها شيعيان بلکه پيروان مذاهب اسلامي ديگر را در ماتم خود فرو برد و پيکر پاکش در بغداد به خاک سپرده شد.
استادان:
ابو الحسن علي بن ابراهيم قمي، ابوالحسن محمد بن اسدي کوفي، احمد بن محمد بن عيسي اشعري، احمد بن ادريس قمي، عبدالله بن جعفر حميري و ... .
شاگردان:
ابن ابو رافع، احمد بن احمد کاتب کوفي، احمد بن علي بن سعيد کوفي، ابو غالب احمد بن محمد رازي، محمد بن قولويه قمي، هارون بن موسي تلعکبري، محمد بن احمد صفواني، محمد بن ابراهيم نعماني و ... .
تأليفات:
کتاب کافي، کتاب الرجال، کتاب رد بر قرامطه، رسائل ائمه، تعبير الرؤيا و مجموعه شعر.
معرفي اجمالي کتاب:
کتاب کافي شامل مجموعه روايات اصول و فروع دين است که از ائمه - عليهم السلام - روايت گرديده است. شيخ با سفر به شهرها و روستاهاي سرزمينهاي اسلامي و ارتباط با راويان احاديث و دستيابي به اصول چهارصدگانه شيعه، که ياران ائمه - عليهم السلام - نگاشته بودند و با ارتباط با نواب خاص امام زمان - عليه السلام - مجموعه اي ارزشمند و اثري گرانبها و کتابي معتبر و جامع به نگارش در آورد.
اين كتاب از قديمي ترين و معتبرترين كتاب هاي روايي شيعه مي باشد كه در عصر غيبت صغري توسط يكي از برجسته ترين روات و فقهاي شيعه نگاشته شده است و در طول بيش از هزار سال پيوسته مورد توجه و عنايت خاص علما و فقهاي شيعه قرار گرفته و بزرگان شيعه در منابع مهم روايي و تأليفات ارزشمند خود به آن استناد نموده اند.
اين كتاب فاصله زماني كمي با اصول معتبر و اوليه شيعه دارد كه از آنها گرفته شده و علاوه بر آن از دقت و گزيده گويي بالايي نيز برخوردار است.
شيخ مفيد مي فرمايد: كتاب كافي از بهترين كتاب هاي شيعه و پر فايده ترين آنهاست.
شهيد اول، محمد بن مكي مي فرمايد: كتاب كافي، كتاب روايتي است كه تا كنون اصحاب و علماي شيعه مانند آن را ننگاشته اند.
فيض كاشاني مي فرمايد: كتاب كافي ارزشمندترين و معتبرترين و كاملترين و جامعترين كتاب از كتب اربعه است زيرا بر خلاف بقيه كتب اربعه، علاوه بر فروع دين و ابواب فقه، شامل اصول دين نيز مي باشد و روايات غير صحيح و ضعيف هم در آن وجود ندارد.
شهيد ثاني مي فرمايد: كتاب كافي آبي شيرين، زلال و گواراست و به جان خودم سوگند كه همانند آن نگاشته نشده است و از ارزش كتاب مي توان به منزلت و جلال و بزرگي مؤلف آن نيز پي برد.
علامه مجلسي مي فرمايد: كتاب كافي با ضابطه ترين و كامل ترين كتاب روايي و بهترين و بزرگترين تأليف مذهب بر حق شيعه است.
انگيزه نگارش:
شيخ كليني اين كتاب را به درخواست يكي از دوستان خود به نگارش درآورده است. وي در مقدمه كتاب مي فرمايد: برادرم! اموري را فرموده بوديد كه بر شما مشكل گشته و حقايق آنها را نمي دانيد چرا كه روايات مختلفي درباره آنها وارد شده و اختلاف روايات نيز به دليل اختلاف علل و اسباب آن است و كسي كه بتواني با او مذاكره و مباحثه نمايي نيز در اختيار نداري و گفته بودي دوست داري كتابي داشته باشي كه شامل تمام علوم و معارف دين باشد و دانشجو و دانشمند نيز بتوانند به آن مراجعه نمايند و از آن علم دين را فرا گرفته و به آن عمل نمايند و آن گرفته شده از روايات صحيح از ائمه عليهم السلام و سنت هاي پا برجايي باشد كه به آنها عمل مي شود و واجبات الهي و سنت پيامبر - صلي الله عليه وآله - به وسيله آنها عمل مي شود و گفته بودي كه اميدواري به ياري و توفيق خداوند اين كتاب وسيله اي گردد براي مراجعه ديگر برادران و پيروان اهل بيت عصمت و طهارت - عليهم السلام - و موجب راهنمايي آنها گردد ... .
و خدا را شكر كه نگارش كتابي را كه درخواست نموده بوديد آسان ساخت و اميدوارم كه همانگونه باشد كه انتظار داشتيد و اگر كوتاهي در آن باشد، در خير خواهي خود هيچ كوتاهي نكرده ام چرا كه نيت خير براي برادران ديني و اهل مذهب حق واجب است. به اميد آنكه ما نيز در ثواب كساني كه آن را فرا گرفته و به آن عمل مي كنند در اين زمان تا پايان دنيا شريك باشيم.
ويژگي هاي كتاب:
1 - از ويژگيهاي مهم اين كتاب، هم عصر بودن مؤلف آن با سفراي امام زمان - عجل الله تعالي فرجه الشريف - و دسترسي داشتن وي به آنها است. به ويژه كه سفراي آن حضرت در شهر بغداد بودند و كليني نيز در آن شهر بوده و سال وفات وي مصادف با سال وفات آخرين سفير امام عصر ارواحنا له الفداء علي بن محمد سمري بوده است.
2 - مؤلف در اين كتاب مقيد به ذكر كل سند تا امام معصوم عليه السلام است و اين خود ارزش و اعتبار خاصي را به روايات كتاب مي دهد.
3 - در اين كتاب روايات به ترتيب اعتبار آورده شده اند و روايات اول هر باب از جهت سند و اعتبار از درجه بالاتري برخوردارند.
4 - اين كتاب شامل تمام علوم و معارف اسلامي است كه از اهل بيت عليهم السلام روايت شده و به دست مؤلف آن رسيده و شامل اكثر مباحث عقيدتي و فقهي است.
روايات كتاب:
كتاب كافي شامل بيش از 16 هزار روايت است كه اين تعداد روايت از تمام روايات صحاح سته نيز بيشتر است.
شروح و تعليقات:
برخي از شروح اصول و فروع کافي عبارتند از: الشافي في شرح الکافي، خليل بن الغازي القزويني؛ شرح اصول کافي، امير اسماعيل خاتون آبادي؛ شرح اصول کافي, مولي محمد امين بن محمد شريف؛ شرح اصول کافي، حسين السجاسي الزنجاني؛ شرح اصول کافي، محمد حسين يحيي النوري؛ شرح فروع کافي، خليل القزويني؛ شرح فروع کافي، آغا محمد هادي بن المولي محمد صالح المازندراني؛ شرح الکافي (مراه العقول)، علامه محمد باقر مجلسي ... .
وضعيت نشر:
اين کتاب در هشت جلد به زبان عربي به همت انتشارات دارالکتب الاسلاميه، در تهران، به سال 1365 ش چاپ و منتشر شده است.

[1]. موسوعة طبقات الفقهاء، ج 4، ص 478.
محمد رضا ضميري- کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي (با اضافات), ص 345 - 346
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :