امروز:
جمعه 8 ارديبهشت 1396
بازدید :
800
فاطمیون با اسماعیلیان چه تفاوت هایی دارند و مرکز فعالیت هایشان کجاست؟

در خصوص پاسخ به سوال مربوط به تفاوت فاطمیون با اسماعیلیه لازم است ابتدا تاریخچه ای از پیدایش و گرایشهای اسماعیلیان را بدانیم تا جایگاه فاطمیون را هم در این بین بررسی نمائیم.
اسماعیلیه آن چنان که معروف است پیروان محمد بن اسماعیل بن جعفر الصادق ـ علیه السلام ـ هستند که اسماعیل پسر امام صادق را امام خویش می دانستند و زمانی که اسماعیل در زمان امام صادق ـ علیه اسلام ـ به سال 145هـ وفات یافت پیروان او محمد پسرش را بعنوان امام بعد پذیرفتند.[1]
بعد از وفات محمد بن اسماعیل تا حدود 100 سال این فرقه مخفی بوده و گزارشي از آنها در دست نیست و از این زمان عده ای با عنوان دعوت به مهدویت محمد بن اسماعیل قیام کردند و به سرکردگی احمد بن اشعث قرمطی، محمد بن اسماعیل را آخرین امام دانستند که بدین سان به هفت امامی معروف گشتند.حمدان، افرادی رابه گوشه و کناری می فرستاد تا این مسئله را تبلیغ نمایند در سلمیه شام شورایی از قرامطه براي نیابت امام مهدی تشکیل شد تا سال 288 هـ ق که یکی از سران این شوری ادعا کرد که خود او مهدی است و به خاطر این ادعایش مورد خشم حکومت وقت قرار گرفت و به شمال آفریقا فرار کرد و با نام عبید الله المهدی به فعالیت پرداخت و سرانجام دولت فاطمیان را در آن خطه راه اندازی کرد و موجب انشعاب در فرقه اسماعیلیه قرمطی شد.
حکومت فاطمیون در 297هـ به رهبری عبید الله المهدی تشکیل گردید بعد از وفات او در سال 322هـ القائم بامر الله حاکم شد و به همین ترتیب سلسله امامت اسماعیلیه فاطمی ادامه داشت و تبدیل به حکومتی گسترده شد که مصر و شام را نیز فتح کرد و تا سالها موجب تغییرات زیاد در فرهنگ و دین آن منطقه گشته و نیز خدمات زیادی از خود بر جای گذاشتند.[2] از جمله شهر قاهره، دانشگاه الازهر و.... از آثار این دوران است.
اما در خصوص ادامه فعالیتها و سرنوشت فاطمیان، در زمان خلیفه هشتم فاطمی دوران نزول اقتدار فاطمیان آغاز شد و پس از مرگ مستنصر بالله در سال 487هـ نزاع بر سرجانشینی موجب انشعاب مجدد به نزاریان و مستعلویان در فرقه اسماعیلیان گردید. نزاریان در ایران به سرکردگی حسن صباح و مستعلويان در مصر به ادامه حکومت فاطمیان پرداختند ولی با روند رو به سقوط این امپراتوری در سال 567 هـ توسط ایوبیان عثمانی به کلی بر چیده شد و حتی طرفداران آن مورد تعقیب و قتل قرار می گرفتند.
امّا فرقه نزاریه که در ایران توسط حسن صباح تقویت گردیده بود پس از فراز و نشیب هایي که داشته، در سال 1255 هجری توسط آقاخان محلاتی مجدداً سر بر می آورد و فعلاً این فرقه به آقاخانیه معروف می باشد.[3]
آن چه مشخص است تفکر اسماعیلیه به صورتهای مختلف ظاهر شده و فاطمیان یکی از صورت ها است و باید گفت فاطمیان حاکمِ تفکر سیاسی فکر اسماعیلی است و تفاوت قابل توجهی در میان فرقه های آنها وجود ندارد و تنها عده ای با تکیه به زیر ساختهای فکری اسماعیلیه، تشکیل حکومت داده و خود را خلیفه مسلمین دانسته و حکم می کردند. و در حال حاضر در هيچ جاي دنيا، فرقه اسماعيليه به نام فاطميون حضور ندارد، بلکه شاخه نزاريه به نام آقاخانيه در کشورهاي مختلف مثل ايران، افغانستان، تاجيکستان، هندوستان، پاکستان فعاليت دارد. و همچنين برخي از پيروان شاخه مستعلويه در هند و يمن حاضر هستندکه به نام بهره نیز معروف می­باشد.

معرفي منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تاریخ و عقاید اسماعیلیه، فرهاد دفتری، ترجمه فریدون بدره ای، انتشارات فرزان، تهران 1383.
2ـ اسماعیلیه در تاریخ، برنارد لویس و دیگران، ترجمه یعقوب آژند، انتشارات مولی، تهران1363.
3ـ فاطمیان در مصر، عبد الله ناصری طاهری، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، قم، 1379.
4ـ تاریخ الاسماعیلیه، الدعوة و العقیده، عارف تامر، ریاض الریس للکتب و النشر لندن، 1991.
5ـ درسنامه اسماعیلیه، مهدی فرمانیان، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، قم، 1386.
 
پي نوشت ها:
[1] . دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مدخل اسماعیلیه.
[2] . اسماعیلیان در تاریخ، برنارد لویس، ص165.
[3] . همان، ص 567 و ربّانی، علی، فرق و مذاهب کلامی، ص 93، قم، مرکز جهانی، اول 1377.

مطالب مرتبط :
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیک :
متن نظر :