امروز:
چهار شنبه 4 اسفند 1395
بازدید :
539
علماي برجسته و متكلمين معتزله را با تاليفات آنان در علم كلام معرفي نماييد؟

فرقه كلامي معتزله يكي از مكاتب منسجم كلامي است، كه در اوائل قرن دوم هجري تأسيس شده و اصول مكتب خود را در پنج اصل خلاصه كرد كه در ذيل به نام مؤسس و بزرگان اين مكتب اشاره مي شود.
1. ابوحذيفه و اصل بن عطاء (متولد:80، متوفي: 131)
وي مؤسّس مذهب اعتزال و معروف به غزّال است. كه در سال 80 هجري در مدينه متولد و در سال 131 هجري وفات يافته است. ابن نديم در فهرست براي واصل تصانيف ذيل را ذكر كرده است.
1. كتاب اصناف المرجئه 2. كتاب التوبه، 3. كتاب المنزله بين المنزلتين، 4. كتاب معاني القرآن، 5. كتاب الخُطَب في التوحيد و العدل، 6. ماجَرا بينَه و بينَ عمرو بن عبيد، 7. السبيل في معرفة الحق، 8. كتابٌ في الدعوه.[1]
2. عمرو بن عبيد (تولد:80،متوفي: 143):
شخصيّت دوّم از فرقه معتزله و از شاگردان حسن بصري بود كه بعد از مناظرة واصل بن عطاء و حسن در مورد مرتكب كبيره، به و اصل پيوست. تأليفاتي براي ايشان ذكر نشده است.
3. ابوالهُذيل العلّاف (تولد: 135، متوفي: 235):
ابن نديم در فهرست مي گويد: او استاد بصريّون در اعتزال و از بزرگترين علماء آنان  بود. و صاحب مقالات و مجالس درس و مناظرات در مذهب شان بوده است.[2]در وفيات الاعيان كتابي براي ابي هذيل ذكر شده است.[3]
4. نظّام (تولد: 160، متوفي: 221):
ابراهيم بن سيّار بن هاني نظّام، شخصيت برجسته از لحاظ علم كلام و شعر و ادب بوده است. تأليفات او: 1- توحيد،2- العالم، 3- الجزء، 4- كتاب الرّد علي الثنويّه.[4]
5. ابوعلي محمّد بن عبدالوهاب جبائي (تولد: 235، متوفي: 303):
وي از بزرگان متكلمين معتزله مي باشد. كه تأليفات بسياري در كلام و فلسفه دارد. از جمله: كتاب الطيف، و كتبي در ردّ بر اهل نجوم. ابن نديم در الفهرست 70 تصنيف براي أبي علي جبايي ذكر كرده است كه از جمله آن «الردّ علي الاشعري في الروايه»است.[5]
6. ابوهاشم جبايي (تولد: 277، متوفي: 321):
ابن خلّكان آورده است: او متكلّم مشهور، عالم، و داراي مقالاتي در مذهب معتزله است.[6] از مؤلفات او:1- الجامع الكبير، 2- الابواب الكبير، 3- الابواب الصغير، 4- الانسان، 5- الاجتهاد، 6- العوض، 7- المسائل العسكريات، 8- الطبائع و النقض علي القائلين بها.
7. القاضي عبدالجبّار (تولد: 324، متوفي: 415 يا 416):
خطيب بغدادي مي گويد: وي در فروع از مذهب شافعي و در اصول از مذهب معتزله پيروي مي كرد.[7] از تأليفات اوست: 1- كتاب الاعتماد، 2- المغني، 3- الفعل و الفاعل، 4- كتاب المبسوط، 5- كتاب المحيط، 6- شرحُ الاُصول الخمسه، 7- النهايه، 8- شرحُ المقالات، 9- العسكريّات. ايشان بيش از 50 تأليف از خود به يادگار گذاشته است.


بخش دوّم: أعلام المعتزله:
1). ابوسهل، بشر بن المعمّر(متوفي: 210).
2). معمر بن عبّاد السلمّي، البصريّ.(متوفي: 215).
3). ثمامة بن أشرس، النصيري، البغدادي.(متوفي: 213).
4). ابوبكر عبدالرحمن، كيسان أصم (متوفي: حوالي 225).
5). ابو موسي عيسی بن صبيح المردار.(متوفي: 226): تاليفاتي براي اين پنچ تن در كتب معتبر يافت نشده است.
6) ابوجعفر محمّد بن عبدالله اسكافي بغدادي (متوفي: 240): خطيب بغدادي مي گويد: او تصانيف معروفي در علم كلام دارد. به طوري كه بنا به نقل قاضي در فضل الاعتزال وي 70 اثر كلامي نوشته است از جمله:
1. كتاب البدل، 2. كتاب اثبات خلق القرآن، 3. كتاب الرّد علي المشبّهه، 4. كتب المخلوق علي المجبّره، 5. كتاب ما اختلف فيه المتكلّمون، 6. كتابُ فضل عليِ ـ عليه السلام ـ .[8]
7) ابو عثمان عمرو بن بحر جاحظ (متوفي: 255): او عالمي كلامي و شاعر و فقيه بود. از مؤلّفات وي كتاب فضيلة المعتزله را مي توان نام برد.
8) ابوالحسن (عبدالرحيم بن محمّد) معروف به خياط بغدادي (متوفي: 311): كتاب وي انتصار مي باشد كه در آن تهمت هايي را به شيعه نسبت داده است.
9) ابوالقاسم بلخي كعبي (متوفي: 317 يا 319): او از معتزلة بغداد است كه در رابطه با علم كلام كتب بسياري نوشته كه اكثر آنها از بين رفته است.[9]

پي نوشت ها:
[1] عبدالرحمن، مذاهبُ الاسلامييّن، بيروت، دارالعلم للملايين، ‌الطبعة الاولي، ج1، صفحه 82 تا 83.
[2] . ابن نديم، فهرست، بيروت، دارالكتب الاسلاميّه، اول، 1416، تعليق: يوسف علي طويل، صفحه 225 و 226.
[3] . سبحاني، جعفر، ملل و نحل، صفحه 245.
[4] . همان، صفحه 355.
[5] . مذاهب الاسلاميين، جلد1، صفحه 283 و 284.
[6] . سبحاني، ملل و نحل، ‌جلد 1، صفحه260.
[7] . ملل و نحل ، صفحه 263.
[8] . ملل و نحل ، صفحه 279.
[9] . همان، از صفحه 280 تا 290.

مطالب مرتبط :
نام ونام خانوادگی:
جنسیت :
سن :
تحصیلات :
مذهب :
کشور :
استان :
شهر :
پست الکترونیک :
متن سوال :