امروز:
دوشنبه 3 مهر 1396
بازدید :
982
حسين بن سعيد اهوازي

ولادت
ابو محمد، حسين بن سعيد بن حماد بن مهران اهوازي، يكي از شخصيت هاي بزرگ شيعه در قرن سوم هجري، در كوفه، شهر روات بزرگ شيعه، به دنيا آمد. او اصالتاً ايراني بود. رشد او در خانداني صورت گرفت كه ارادتمند و علاقه مند به اهل بيت رسول خدا صلي اللّه عليه و آله و سلم و از موالي امام زين العابدين عليه السلام به شمار مي آمدند. او يكي از ياران امام رضا و امام جواد و امام هادي عليهم السلام مي باشد. وي از راويان بزرگ حديث و از مشايخ جليل القدر روايتي به شمار مي آيد. روايات وي از اعتبار و شهرت خاصي در ميان فقهاي شيعه برخوردار است و در بسياري از مجموعه هاي بزرگ روايي مانند: اصول كافي، من لا يحضره الفقيه، تهذيب، استبصار، محاسن، وسائل الشيعه و بحار الأنوار از وي روايت نقل شده و به احاديث او استناد مي گردد.
حسين بن سعيد اهوازي محدث بزرگوار و فقيه و دانشمند عاليقدر آوازه شيعه است.
در کتب رجال حديث جامعه شيعه، حسين بن سعيد به عنوان يکي از مفاخر رجال حديث و شاگردان موثق و مورد احترام سه تن از ائمه اطهار عليهم السلام، نام بردار است، و همه جا به نيکي و عظمت و عدالت و وثاقت و تاليفات نيکو شناخته شده است.
معمولاً در کتب رجال از وي و برادر بزرگش «حسن» به خصوص هنگام نام بردن از تاليفات حسين، يک جا نام مي برند، و مي نويسند: «حسن و حسين بن سعيد اهوازي» سي کتاب مشهور به «حسين» را کار هر دو برادر مي دانند، با اين فرق که «حسن» تاليفات بيشتري داشته است.
ولي چون نام «حسين» بيشتر بر سر زبان و قلم فقها و محدثين بوده و هست، و سي کتاب معروف دو برادر به نام «کتب حسين بن سعيد» شهرت دارد.
ابن نديم (385) در کتاب مشهور خود «فهرست» ضمن شمارش مؤلفان شيعه از هر دو برادر نام برده و مي نويسد: «حسن و حسين اهوازي، فرزندان سعيد، از مردم کوفه، و موالي علي بن الحسين (ع) و هر دو برادر از اصحاب رضا (عليه السلام) بوده اند دانش اين دو برادر در زمان خود از هر دانشمند ديگري در فقه و آثار و مناقب و ساير علوم وسيع تر بود اين دو پسران سعيد بن حماد بن سعيد مي باشند که با ابوجعفر ابن الرضا (امام محمد تقي عليه السلام) نيز مصاحبت داشتند حسين مؤلف اين کتابهاست»[1] سپس 12 کتاب او را نام مي برد.
آيت الله خوئي مي نويسد: «حسين بن سعيد» در اسناد بسياري از روايات که بالغ بر 5026 مورد مي گردد، واقع شده است.
از تعداد روايات نقل شده از حسين بن سعيد، به خوبي مي توانيم پي به کوشش اين محدث بردبار استاد ديده و سرد و گرم زمانه چشيده و شهرها و کشورها گشته به خوبي پي ببريم، و شخصيت ديني و علمي او را در عصري که مي زيسته است يعني نيمه اول سده سوم هجري در ميان انبوه محدثان و فقهاي خاصه و عامه، چنان که مي بايد درک کنيم.
استادان او:
حسين بن سعيد اهوازي، اين ثقه جليل القدر و پرکار گذشته از شاگردي و افتخار مصاحبت سه امام معصوم يعني حضرت رضا، امام جواد و امام هادي ـ عليهم السلام ـ، نزد بسياري از شاگردان بزرگ امام رضا و حضرت موسي بن جعفر و امام صادق ـ عليهم السلام ـ نيز شرايط شاگردي و کسب فقه و حديث و تفسير قرآن و اخلاق و معالم حلال و حرام، به جاي آورده است.
از جمله استادان او عبارتند از:
حريز بن عبدالله، عثمان بن عيسي، فضالة بن ايوب، نضر بن سويد، ابوالجهم ثوير بن ابي فاخته، ابوعلي بن راشد، ابو علي خزّاز[2] ابوالفضيل، ابو محمد انصاري، عبدالرحمن ابن ابي نجران، ابان بن عثمان، ابراهيم بن ابي البلاد، ابراهيم بن ابي محمود خراساني، ابراهيم بن سفيان، ابراهيم بن عبدالحميد، ابراهيم بن اسحاق.
شاگردان او:
حسين بن سعيد اهوازي چندان که در شهرها و کشورها به دنبال مشايخ حديث و استادان اخبار و روايت و ضبط و ثبت آثار آنان و تاليف و تصنيف اندوخته هاي علمي خويش بوده، کمتر توفيق يافته که معلومات خود را به شاگردان بسيار منتقل سازد. به همين جهت مي بينيم افراد اندکي از وي اخذ حديث کرده اند. البته اين بدان معني نيست که او معلومات خود را ناگفته گذاشته است. زيرا افرادي را که در زير نام مي بريم و همگي از اعاظم محدثان و فقها و علماي شيعه بوده اند، و از شاگردان او به شمار مي روند مجموع روايات و کتب او را يا با قرائت بر وي يا با اجازه از او نقل کرده و دانش او را به ياد گار گذارده اند و اينان:
احمد بن محمدبن عيسي، حسين بن حسن بن ابان قمي، فرات بن ابراهيم، محمد بن خالد برقي، عبدالرحمن بن ابي نجران، احمد بن حسين سعيد (پسرش) ابراهيم بن هاشم قمي، احمد بن محمد بن خالد برقي، بکربن صالح، سهل بن زياد آدمي رازي، علي بن حکم، علي بن مهزيار، محمد بن علي بن محبوب، محمد بن عيسي عبيدي، علي بن ابي حاتم قزويني، ابراهيم بن مهزيار اهوازي، ابو محمد بن ابي جهم، احمد بن قتيبه، احمد بن محمد بن سکن قرشي، احمد بن محمد دينوري، سليمان بن سفيان معروف بن ابو داود مسترق، محمد بن جعفر بن بطة قمي، و محمد بن حسين بن ابي الخطاب، جمعا 23 نفر و شايد بيش از اينان.
تأليفات حسين بن سعيد
به طوري که از شيخ و نجاشي نقل کرديم حسين بن سعيد داراي سي کتاب معروف بوده است که برادرش حسن بن سعيد هم در روايت آن شرکت داشته است. سي کتاب حسين بن سعيد که بيشتر کتاب هاي فقهي است چنان متقن و مستند و با دقت نظر و اطلاع وسيع و اعتماد و اطمينان تصنيف شده بود، و مورد توجه معاصران و دانشمندان قرار داشت، که در پختگي و خوبي نمونه بود و ضرب المثل شد.
چنان که فهرست شيخ و رجال نجاشي نوشته اند در همان اوقات که اين سي کتاب تدوين گرديد، ساير دانشمندان نيز در همان زمينه ها سي کتاب نوشتند، بعدها نيز ديگر محدثين بزرگ به تقليد از وي نيز سي کتاب تصنيف کردند.
اين معني به خوبي شخصيت حسين بن سعيد و نفاست و محتواي کتب او را روشن مي سازد، و ما را از توضيح بيشتر بي نياز مي گرداند، و اينک فهرست سي کتاب مشهور حسين بن سعيد:
کتاب وضو، کتاب صلوة، کتاب زکات، کتاب صوم، کتاب حج، کتاب نکاح، کتاب طلاق، کتاب عتق و تدبير و مکاتبه، کتاب ايمان (قسم ها) و نذور (نذرها)، کتاب تجارات و اجارات، کتاب خمس، کتاب شهادات، کتاب صيد و ذبائح، کتاب مکاسب، کتاب اشربه (نوشيدني ها)، کتاب زيارات، کتاب تقيه، کتاب رد بر غلات، کتاب مناقب، کتاب مثالب، کتاب زهد، کتاب مروت، کتاب حقوق مؤمنين و فضيلت آنها، کتاب تفسير قرآن، کتاب وصايا، کتاب فرايض، کتاب حدود، کتاب ديات، کتاب ملاحم، و کتاب دعا.
فهرست دو کتاب حسين بن سعيد
از سي کتاب حسين بن سعيد تا کنون دو کتب آن چاپ و منتشر شده است. نخست کتاب «المؤمن» او که با ترجمه اردو در هند چاپ شده و ديگر کتاب «الزهد» که اخيرا در قم انتشار يافته است. نسخه خطي کتاب «الصوم» او نيز در کتابخانه مرحوم آيت الله حکيم در نجف اشرف موجود است.




[1] . فهرست ابن نديم ـ مطبعه استقامه مصر ـ ص 324، و ترجمه فارسي، ص 406.
[2] . خزار ـ يعني فروشنده پارچه خز، خز با تشديد زاء به معني حرير و ابريشم است. پارچه خز را از ابريشم يا پشم و ابريشم مي بافتند. خز نام جانوري است که پوستش را آستر لباس مي کنند.

علي دواني - با تلخيص از كتاب مفاخر اسلام، ج 1، ص 39
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :