امروز:
سه شنبه 4 مهر 1396
بازدید :
1105
شيخ الاسلام علي بن هلال جزائري
شيخ علي بن هلال جزائري، زاهد و متقي و جامع المعقول و المنقول بوده است استادروايت ابن فهد حلي است و بعيد نيست كه استاد فقه او نيز هم او باشد مي گويند در عصرخودش شيخ الاسلام و رئيس شيعه بوده است محقق كركي شاگرد او بوده و او را به اوصاف فقاهت و شيخ الاسلامي ستوده است ابن ابي جمهور احسائي نيز فقه را نزد اوتحصيل كرده است[1].
جزائر نام ناحيه اي در كنار رود شوشتر نزديك بصره است كه كشاورزي خوبي دارد علما و بزرگان متعددي از آنجا برخاسته اند، و هم نام كشوري است كه مركز آن «الجزيره» بوده كه بعد از قاهره و اسكندريه، بزرگترين و آبادترين بلاد اسلامي درآفريقا مي باشد كه علما و فقهاي متعددي از هر دو محل برخاسته اند كه شخصيت مورد ترجمه ما، شيخ علي بن هلال يا به تعبير كامل تر، علي بن محمد بن هلال يكي از متولدين آن محل اول مي باشد و علما ديگر نيز مانند سيد نعمت اللّه جزائري وديگران از آن محل برخاسته اند.
او يكي از بزرگان فقهاي اماميه در قرن دهم مي باشد كه در معارف معقول ومنقول يكتاي عصر خويش بوده و در روزگار خويش رياست مذهبي و فقهي شيعه به او منتهي گرديده است.
او يكي از معروف ترين مشايخ روايتي فقها و بزرگان دين مي باشد كه نام او درسلسله اجازات اغلب بزرگان فقاهت و روايت ديده مي شود فقيه ناموري مانندمحقق كركي (متوفي 940 ه ق) و ابن ابي جمهور احسائي و جمعي از اكابر و بزرگاني از مكتب فقهي او برخاسته اند.
محقق نامبرده در سال 909 او را به عنوان «شيخ الاسلامي» و فقيه اهل بيت (ع) بودن مي ستايد و ابن ابي جمهور نيز كه فقه، اصول و منطق، و بالخصوص تهذيب القواعد، و قسمتي از مختلف علامه را از وي كسب فيض نموده است و معترف است كه با كثرت اساتيد و مشايخ خويش، تنها به پاس عظمت و جلالت قدر استادش ابن هلال، به ذكر نام وي كفايت مي كند و ديگر اساتيد خويش را به احترام و عظمت نام او ياد نمي كند[2].
او يكي از علماي معاصر شاه اسماعيل اول، سرسلسله سلاطين صفويه بوده است.
عنوان شيخ الاسلام چيست؟
عنوان و لقب شيخ الاسلام نخستين بار در زندگي اين فقيه بزرگوار به چشم مي خورد و شايد جلوتر از او نيز به كار رفته باشد، ولي ما نخستين بار در زندگي اين فقيه مي بينيم؛ اين عنوان چه مضموني را مي رساند؟
آيا عنواني بوده است دولتي يامردمي و توده اي، يا آميزه اي از هر دو؟
اين عنوان بعدها توسعه و گسترش پيدا كرده است و رجال علمي و فقهي مانند: شيخ بهايي، مجلسي، حاج ميرزا محمودتبريزي فرزند شيخ الاسلام ميرزا علي اصغر و تني چند از فقها و علما صاحب اين عنوان بوده اند آيا اين عنوان مقتبس از عناوين مقامات روحاني اهل سنت مي باشد يادر برابر عناوين و مناصب آنان پديد آمده است، مطلبي است كه بايد تحقيق وكنجكاوي بيشتري صورت گيرد در ابتدا امر به نظر مي رسد اين لقب از القاب تفويضي حكومت صفويه بوده باشد و اين عالم بزرگوار در دوران حكومت شاه اسماعيل صفوي، سرسلسله صفويان زندگي مي كرده است آن چنان كه محقق ثاني (محقق كركي) در دوران شاه طهماسب حائز چنين مرتبت و عنوان گرديده است.
آيا پادشاهان صفويه واقعا معتقد به چنين عنواني بوده اند، يا در برابر رقباي عثماني خويش، توسل و تمسك به چنين دستاويزهايي مي كرده اند، هنوز از نظرنگارنده درست روشن نگرديده است.
گفتار دانشمندان درباره او:
صاحب رياض درباره او گويد:.
«او يكي از مشايخ اجازه اماميه و يكي از بزرگان مورد احترام و تجليل مامي باشد جماعت كثيري از او روايت كرده اند، مانند: شيخ محمد بن ابي جمهوراحسائي، شيخ عز الدين آملي، شيخ بزرگوار ابراهيم بن حسن وراق، محقق نامدارمحمد بن سلطان حسين اصفهاني، و محقق ثاني»[3].
صاحب امل الامل گويد:.
«شيخ زين الدين علي بن هلال جزائري، فاضل متكلم و عالم بزرگواري است و كتابي به نام «الدر الفريد في التوحيد» در علم كلام دارد و از شيخ احمد بن فهدروايت مي كند و از او هم شيخ علي بن عبدالعالي ميسي كركي روايت مي كند او دربرخي از اجازات خويش مدح و ثنا كامل در مورد او به كار برده است، از آن جمله مي گويد: او شيخ الاسلام، و فقيه اهل البيت (عليهم السلام) در عصر خويش بوده است»[4].
گفتار صاحب رياض:
ملا عبداللّه افندي اصفهاني نيز پس از نقل گفتار صاحب امل الامل او را ستوده و اضافه كرده است:.
«او تاليفات ديگري نيز دارد و من در سجستان (سيستان) با خط برخي ازعلما تاليف او را ديده ام و كتاب فوق (الدر الفريد) بسيار پرفايده است و آن ازتاليفات علي بن محمد بن هلال جزائري است و ظاهرا لفط محمد اشتباه باشد».
ولي لفظ محمد اضافه و سهو نيست، بلكه پدر او محمد بوده است و اينكه علي بن هلال گفته مي شود، به علت اشتهار جدش يا امتياز تشخصي است كه در لفظ هلال وجود دارد و مي تواند او را مشخص تر از علي بن محمد نشان دهد»[5].
رحلت:
وفات او در سال 937 ه ق در نجف رخ داد و عمر او نزديك به 70 سال بوده است[6].

[1] . آشنايي با علوم اسلامي، ص 301.
[2] . ريحانة الادب، ج 1، ص 407، چاپ تهران، اقبال.
[3] . روضات، ج 4، ص 356.
[4] . امل الامل، ج 2، ص 210.
[5] . رياض العلما.
[6] . ريحانة الادب، ج 1، ص 407.
عقيقي بخشايشي - تلخيص از كتاب فقهاي نامدار شيعه، ص 127
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :