امروز:
دوشنبه 3 مهر 1396
بازدید :
1622
احمد بن محمد اردبيلي (مقدس اردبيلي)
ولادت:
او در عـصـر صـفويه و در شهر اردبيل ديده به جهان گشود، پس از رشد و نما وكسب تحصيلات ابـتـدايي، به قصد تحصيلات عاليه، به نجف اشرف مهاجرت كرد و بابهره گيري از فضاي علمي و مـعـنوي نجف اشرف مجاورت آن خاك اقدس راپذيرفت و علي رغم دعوتهاي مكرري كه از سوي امرا و حكام صفوي از او به عمل آمد، نپذيرفت و تدريس و تدرس را بر استفاده از مزاياي اجتماعي و سياسي ايران ترجيح داد پس از شهيد ثاني مرجعيت و رياست تامه شيعه را در نجف بر عهده داشت.
عـلـي رغـم شـهـرتي كه مقدس اردبيلي در ميان توده هاي مردم داشت، ولي با كمال تاسف منابع شـنـاخـت اين فقيه عاليقدر در ميان كتابها و منابع تراجم و رجال بسيارمحدود است
احمد بن محمد اردبيلي، معروف به مقدس اردبيلي، ضرب المثل زهد و تقوا است ودر عين حال از مـحـققان فقهاي شيعه است محقق اردبيلي، در نجف سكني گزيد معاصرصفويه است گويند شـاه عـباس اصرار داشت كه به اصفهان بيايد، او حاضر نشد شاه عباس خيلي مايل بود كه مقدس اردبيلي خدمتي به او ارجاع دهد تا اينكه اتفاق افتاد كه شخصي به علت تقصيري از ايران فرار كرد و در نجف از مقدس اردبيلي خواست كه نزدشاه عباس شفاعت كند، مقدس نامه اي به او نوشت به اين مضمون:
باني ملك عاريت بداند اگرچه اين مرد اول ظالم بود، اكنون مظلوم مي نمايد، چنانچه از تقصير او بگذري، شايد حق سبحانه از پاره اي از تقصيرات تو بگذرد.
شاه عباس نوشت:بـه عـرض مـي رساند عباس خدماتي را كه فرموده بوديد به جان منت داشت، به تقديم رسانيد، اميد كه اين محب را از دعاي خير فراموش ننماييد.
كلب آستان علي، عباس[1]
امـتناع مقدس اردبيلي از آمدن به ايران، سبب شد كه حوزه نجف به عنوان مركزي ديگردر مقابل حـوزه اصـفـهـان احـيـا شـود هـمچنانكه امتناع شهيد ثاني و پسرش شيخ حسن صاحب معالم و دخترزاده اش سيد محمد صاحب مدارك از مهاجرت از جبل عامل به ايران، سبب شد كه حوزه شام و جبل عامل همچنان ادامه يابد و منقرض نگرددصاحب معالم و مدارك براي اينكه دچار محظور و رودربـايـسـتـي بـراي توقف در ايران نشوند، از زيارت حضرت رضا (ع) كه فوق العاده مشتاق آن بـودنـد صـرف نظر كردند اين بنده فعلا نمي داند كه مقدس اردبيلي فقه را از كجا و نزد چه كسي تـحـصيل كرده است،همين قدر مي دانيم كه فقه را نزد شاگردان شهيد ثاني تحصيل كرده است پـسـر شـهـيـد ثاني و نواده دختريش، صاحب مدارك در نجف شاگرد او بوده اند در كتاب جلال الدين دواني مي نويسد:
مـلا احـمـد اردبـيـلـي، ملا عبداللّه شوشتري، خواجه فضل اللّه تركه، مير فخر الدين هاكي،شاه ابـومحمد شيرازي، مولانا ميرزاجان و مير فتح اللّه شيرازي، شاگردان خواجه جمال الدين محمود بـوده انـد و او شـاگـرد محقق جلال الدين ديواني بوده است[2] و ظاهراتحصيل خواجه جمال الـديـن مـحـمود در رشته هاي معقول بود، نه منقول مقدس اردبيلي كه در سال 993 درگذشته اسـت، كـتـاب فـقهي معروف او يكي شرح ارشاد است و ديگر آيات الاحكام نظريات دقيق او مورد توجه فقها است.[3]
احمد بن محمد اردبيلي يكي از فقهاي نامدار، و يكي از مفاخر علماي اماميه قرن دهم هجري است كـه در بـيـن تـوده مـردم بـه مـقدس اردبيلي، و در ميان خواص وفقها به محقق و مدقق اردبـيـلي شهرت دارد، و عامل اين شهرت، وجود آن آثار وتاليفات و تحقيقات گرانقدري است كه در زمينه فقه، كلام و عقايد از او به يادگار مانده است.
گفتار دانشمندان:
علا مه شيخ حر عاملي درباره او گويد:.
مـولي بزرگوار، احمد بن محمد اردبيلي، عالم فاضل، مدقق، عابد زاهد، ثقه،پرهيزگار، جليل القدر و عظيم الشان مي باشد.[4]
صـاحب جامع الرواة كه خود اردبيلي است، در حق همشهري خويش مي گويد: احمد بن محمد اردبـيـلـي (ره) در جلالت قدر و اعتبار و موثق بودن،مشهورتر از آن است كه ذكر گردد او فقيه، متكلم، جليل القدر، و عابدترين وپرهيزكارترين مردم عصر خويش بوده است.[5]
گفتار محدث نوري:
عـالـم رباني، فقيه و محقق صمداني، مولي احمد بن محمد اردبيلي، متوفي993 درخت علم و تحقيقات او با انوار درخشان قدس، زهد، اخلاص و كرامات اوپوشيده است.[6]
گفتار محدث قمي در كتاب الكني و الالقاب:
عالم رباني، محقق و فقيه بزرگوار احمد بن محمد اردبيلي، در تقوي، جلالت،فضيلت، اصالت، زهد، ديانت، ورع، امانت مشهورتر از آن است كه قلم بر آن احاطه كند يا تحت عدد و شمارش درآيد او متكلم و فقيه بزرگوار مي باشد، به حدي كه علا مه مجلسي درباره او گفته است: او در ورع و تـقـوي و زهـد، بـه حـد نـهـايي و مرتبت عاليه رسيده است و همانند او را در ميان پيشينيان و متاخرين نشنيده ام خداوند او را باپيشوايان معصوم (ع) محشور دارد.[7]
كرامات روحي و فضايل اخلاقي:
در كـتـاب انـوار نـعـمـانـيه سيد نعمت اللّه جزائري، و در روضات الجنات،حوادث و قضاياي حيرت انگيزي از آن عالم رباني نقل كرده اند كه صدور چنين اعمال و كرامات از دارندگان چنين ارواح وارسته و پاك با آن همه اخلاص و پاكي،هيچ نوع تعجب و شگفتي ندارد و طالبان تفصيل به آن كتابهاي مراجعه كنند.[8]
اساتيد:
او بـا شـيـخ بهايي و ميرزا محمد استرآبادي صاحب رحال معروف، معاصر بود واز بعضي از تلامذه شـهـيـد ثاني تلمذ نموده است، و صاحب اعيان الشيعه اساتيد او را،جمال الدين محمود، شاگرد جـلال الدين دواني، ملا عبداللّه يزدي (صاحب حاشيه تهذيب المنطق) و مولي ميرزا جان باغندي ذكر نموده است.[9]
شاگردان:
صاحب معالم و صاحب مدارك، ملا عبداللّه شوشتري از شاگردان او مي باشندو از ديگر شاگردان او امـيـر غـلام و امـير فضل اللّه مي باشد هنگام فوت از او پرسيدند:به چه كسي مي توانيم رجوع كنيم؟ گفت: در شرعيات به امير غلام، و در عقليات به امير فضل اللّه تفرشي.[10]
تاليفات و آثار:
1 ـ زبدة البيان في آيات احكام القرآن، كه در ايران بارها چاپ شده است.[11]
2 ـ مـجمع الفائدة و البرهان في شرح ارشاد الاذهان علا مه حلي، و آن كتابي است كه چاپ سنگي گـرديـده بـود و اخيرا از سوي جامعه مدرسين حوزه علميه قم در12 جلد آغاز چاپ شده است و شروع تاليف آن در ماه رمضان 977 در كربلا صورت گرفته، و انجام آن در سال 985 بوده است.
3 ـ حديقة الشيعه در تفصيل احوال پيامبر (ص) و ائمه (ع) (فارسي).
4 ـ شرح الهيات تجريد قوشجي.
5 ـ اثبات واجب تعالي.
6 ـ اثبات امامت.
7 ـ تعليقه اي بر شرح مختصر الاصول عضدي.
8 ـ تـعليقه اي بر خراجيه محقق ثاني اين كتاب در مورد مساله خراج و ماليات نوشته شده و هر دو در سال 1318 ه ق در حاشيه كفاية الاصول آخوند خراساني چاپ سنگي شده است.
9 ـ استيناس المعنويه (به عربي) در علم كلام.
10 ـ اصول الدين، كه يك نسخه از آن در كتابخانه رضويه موجود است.
وفات:
او پـس از عـمـري تلاش و كوشش در راه اسلام و معنويت، سرانجام در ماه صفرسال 993 ه ق در نجف اشرف به رحمت ايزدي پيوست و در جوار قبر محبوب ومعشوق خويش، سرور متقيان مولي عـلـي (ع) در ايوان طلا سمت راست وارد شونده بر حرم مدفون گرديد

[1] . ايـن داسـتـان هرچند در منابع معتبر نقل شده، ولي با توجه به سال فوت محقق و جلوس شاه عباس قابل خدشه و نيازمند تحقيق بيشتر است .
[2] . زندگي جلال الدين دواني، تاليف فاضل نامي آقاي علي دواني .
[3] . آشنايي با علوم اسلامي، ص 304 .
[4] . معجم رجال الحديث، ج 2، ص 229 .
[5] . مدرك فوق .
[6] . خاتمة المستدرك، ج 3، ص 392 .
[7] . الكني و الالقاب .
[8] . روضات الجنات، ص 22 .
[9] . اعيان الشيعه، ج 9، ص 95 .
[10] . مدرك سابق
[11] . ايـن كـتـاب فـقهي و تفسيري آيات الاحكام، در مجلد دوم كتاب طبقات مفسران شيعه، تاليف نگارنده،ص 416 به تفصيل معرفي شده است .
عقيقي بخشايشي - تلخيص از كتاب فقهاي نامدار شيعه، ص 203
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :