امروز:
سه شنبه 4 مهر 1396
بازدید :
535
اهل سنت چگونه عثمان را كه خود معترف به بي‌بند و باري او هستند، قبول دارند و حتي از علي عليه السّلام هم بالاتر مي‌دانند؟

مقدمه:
از نظر شيعه صحابي بودن يك امتياز و فضيلت مي‌باشد، ولي صرف صحابی بودن سبب عدالت نمي‌باشد چون ممکن است فردی صحابی باشد وعادل نباشد مثل وليد که درشان او آيه نباء[1] که دلالت برفسق او می کرد نازل شد؛ لذا تأثيري در جرح و تعديل اشخاص ندارد.  اين مسأله در جاي خود با نصوص آيات و روايات بررسي و اثبات شده است .[2]
ولي از نظر اهل تسنن، صحابي بودن نه تنها امتياز و فضيلت مي‌باشد، بلكه مصحّح عدالت نيز مي‌باشد. به سبب همين عقيده در ميان كلمات بزرگان اهل تسنن، افراط در مدح صحابه و مذمّت در حق منتقدان آنان بسيار است كه براي نمونه به بعضي اشاره مي‌شود:
1 – انتقاد بر صحابه يعني ارتداد و کفر : كساني كه يكي از صحابه رسول خداصلي الله عليه و آله و سلم  را مورد انتقاد قرار ‌دهند، زنديق و كافر هستند و جرح و تنقيص به خود آنان سزاوارتر است.[3]
2- طردانتقاد کننده صحابه از جامعه : هر كسي از صحابه عيب‌جويي كند يا نقصي بر آنان بگيرد، با او چيزي نخوريد و نياشاميد و بر جنازه‌اش نماز نخوانيد.[4]
بنابراين نظر، همة صحابه عادل بوده، سخن شان صحيح و عمل شان درست است ، اگر چه سخن و عمل شان  با كتاب و سنت منافات داشته باشد، چون آنان مجتهد هستند و خود بهتر به سنت آگاه مي‌باشند.
ابن حجر مي‌نويسد: اهل سنت بر اين نظر كه تمامي صحابه عادلند، اتفاق نظردارند و به جز اندكي بدعت‌گزار (منظور شيعه اماميه) كسي با آن مخالفت نكرده است و بايد به پاكي و درستي اصحاب پيامبر صلي الله عليه و آله معتقد باشيم. چون ثابت است كه تمامي صحابه اهل بهشت بوده و هيچ يك از آنان وارد آتش نمي‌شود.[5]
آنان احاديثي مثل «اصحابي كالنجوم بأيهم اقتديتم اهتديتم»[6] تمسك كرده عدالت صحابه، را ثابت مي كنند در حالي كه خود اين حديث مورد طعن عده‌اي مانند ابن تيميه مي‌باشد.[7]
با اين مقدمه بايد گفت که غارت بيت المال ازناحية عثمان و بني‌اميه و ديگر اعمال خلاف شرع آنها بركسي از شيعه و اهل تسنن پوشيده نيست، ولي هر يك از مذاهب عكس العمل خاصي در مقابل آن دارد:
1 ـ ديدگاه شيعه :  شيعه از آنجا كه بين صحابي و غيرصحابي فرقي قائل نيست، تمام آن اعمال را خلاف مقررات و قوانين مقدس اسلام مي‌داند و آنان را غيرمشروع مي‌داند.
2 ـ ديدگاه اهل سنت : ولي اهل تسنن به خاطر اعتقاد به عدالت تمام صحابه، همة آن عملكردها را حمل بر صحت و غيرقابل خدشه و از روي اجتهاد آن صحابه مي‌دانند و ساحت او را از گناه و معصيت دور مي‌دارند و او را سلطان و حاكم عادل مي‌دانند و هر چند ساير صحابه حتي همسر پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله يعني عايشه هم با او درگير شوند و به اعمال او اعتراض نمايند، او مصون از خطا است.
اما افضل بودن عثمان از امام امير المؤمنين علي عليه السّلام نزد اهل تسنن، امري اتفاقي و قابل قبول تمامي آنها نيست. بلكه بسياري از آنان امير المؤمنين علي عليه السّلام را افضل از عثمان بلكه از خليفة اوّل و دوّم هم بالاتر و افضل مي‌دانند.
اشخاصي مثل ابن ابي‌الحديد شارح نهج البلاغه، امير المؤمنين علي عليه السّلام را افضل از خليفة اوّل و ديگران مي‌داند.[8] همچنين او نقل مي‌كند كه اهل سنت خود در مورد افضليت علي عليه السّلام بر ابي‌بكر اختلاف دارند.[9]
بصريّون معتقد به ترتيب فضيلت مناسب با رتبة عددي خلافت آنها هستند.[10]
ولي بغداديّون عقيده به افضليت مطلق علي عليه السّلام بر سايرين دارند.[11]
 شيخ معتزله، واصل بن عطاء قائل به افضليت علي عليه السّلام بر عثمان مي‌باشد.[12]
درنتيجه روشن می شودكه آنچه مانع جرح و تنقيص صحابه بالخصوص خلفاي ثلاث مي‌شود، نظرية عدالت صحابه است و هيچ چيز حتي افضل بودن علي عليه السّلام بر سايرين ، مانع مشروعيت خلافت و صحت اعمال آنان در نزد اهل تسنن نمي‌باشد.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. پژوهشي در عدالت صحابه ؛احمد حسين يعقوب ، ترجمه قاضي‌زاده.
2. تتمه منتهي الآمال ؛  شيخ عباس قمي.

پي نوشت ها:
[1] .حجرات/9«...ان جائکم فاسق بنباء...»
[2] . يعقوب، احمد حسين، پژوهش در عدالت صحابه، ترجمة محمد قاضي زاده، نشر دارالثقلين، چاپ اول، 76، ص 93.
[3] . همان، ص 34، به نقل از الاصابه، ابن حجر العسقلاني، ص 17 و 18.
[4] . همان، ص 34، ‌به نقل از الكبائر، الذهبي، ص 238.
[5] . همان، ص 31، به نقل از الاصابه، ص 9 .
[6] . همان، ص 33 به نقل از آراء العلماء المسلمني في التقيه و الصحابة، ص 81 .
[7] . همان.
[8] . ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، قم، چاپ كتابخانة آيت الله مرعشي نجفي، سال 1404، ج 1، ص 3.
[9] . همان، ص7.
[10] . يعنی در فضيلت ،  اول ابوبکر بعد عمر بعد عثمان و بعد علی بن ابی طالب عليه السلام .
[11] . ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه،  ص8.
[12] . همان.

مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :