امروز:
شنبه 1 مهر 1396
بازدید :
1051
امام زادگان مشهور قم
امام زادگان مشهور قم، غير از کريمه اهلبيت (ع) حضرت معصومه - سلام الله عليها- (که مفصل بيان مغŒ گردد) عبارتند از:
موسي مبرقع (ع)
نخستين كسي كه از فرزندان امام در سال 256 ه.ق يا در سال 259 هجري قمري به قم آمد، حضرت موسي بن امام جواد ـ عليه السلام ـ است[1] و فرزند بلافضل امام نهم مي باشد و قبر مباركش به نام بارگاه شاهزاده موسي مبرقع[2] در كنار مقبرة چهل اختران خيابان آذر، معروف و مشهور است، وي در شب چهارشنبه 22 ربيع الثّاني سال 296 از دنيا رفت و اكنون مزار او با گنبد و صحن، باشكوه و مورد توجّه است.
او شخصي جليل القدر بود، محدّث نوري كتاب مستقل به نام بدر مشعشع در زندگاني او نگاشته است، همة سادات رضوي از نسل او هستند، محلّي كه هم اكنون مرقد او در آن قرار گرفته، خانه او بوده است و در كنار قبرش يكي از نواده هايش احمد بن محمّد بن احمد بن موسي مبرقع مدفون است.
چهل اختران
در كنار بقعة موسي مبرقع ـ عليه السلام ـ مرقد بزرگ با ساختمان شكوهمندي، است كه چهل اختران نام دارد، به طوري كه از كتيبه اي كه در آنجا در سال 851 ه.ق نوشته شده، مقبرة جمعي از سادات و امامزادگان است.[3]
ولي بناي با شكوه ساختمان آن، در سال 950 ه.ق توسّط شاه طهماسب صفوي، ساخته شده است.
و در آنجا امّ سلمه و امّ كلثوم دختران محمّد بن احمد بن موسي مبرقع و جمعي ديگر، دفن شده اند و همچنين قبر محمّد بن احمد بن موسي مبرقع و محمّد بن موسي مبرقع در آنجا است.
شاه حمزه (ع)
يكي ديگر از امامزادگان معروف، حمزة بن موسي به جعفر برادر شاه چراغ شيراز (احمد بن موسي بن جعفر) است، كه در مقبرة او اختلاف است كه آيا همين است كه در قم در كنار خيابان آذر، بارگاه مجلّلي دارد و يا بارگاه معروف كنار بقعة شاه عبدالعظيم، و يا در اطراف شيراز بقعه اي است كه به نام حمزة بن موسي به جعفر مي باشد.
شاهزاده احمد (ع)
در كنار قبر امامزاده حمزه، مقبرة ديگري معروف به امامزاده احمد هست كه نسبت او را چنين نوشته اند: احمد بن اسحق بن ابراهيم بن موسي بن ابراهيم بن موسي بن جعفر ـ عليه السلام ـ .
امامزاده زيد
امامزاده زيد از نبيره هاي امام سجّاد ـ عليه السلام ـ است و در چهل اختران مدفون مي باشد، صحن مخروبه آن جزء صحن بناي موسي مبرقع ـ عليه السلام ـ است.
امامزاده احمد (ع)
احمد بن قاسم بن علي بن جعفر الصادق ـ عليه السلام ـ از مردان عابد و با فضيلت عصرخود بود، مزار شريف او داراي صحن و گنبد در ناحيه جنوب قم (دروازه قلعه) معروف مي باشد و خواهرش فاطمه ـ عليهاالسلام ـ هم در همانجا مدفون است.
امامزاده سلطان محمّد شريف
سلطان محمّد شريف بن علي بن محمّد بن حمزة بن احمد بن محمّد بن اسمعيل بن محمّد بن عبدالله الباهر بن امام زين العابدين ـ عليه السلام ـ ، در سمت دروازة قلعه، بقعه و گنبد متوسّطي دارد و آن محلّه به نام او در قم معروف است. آن جناب از امامزاده هاي بسيار جليل القدر و معتبر قم است و جدّ بزرگوار امامزاده يحيي مدفون در تهران مي باشد، از تعبيرات عالي المضاميني كه علّامه بزرگوار شيخ منتخب الدّين در اوّل فهرس خود كه به اسم امامزاده سلطان محمّد شريف و امامزاده يحيي تأليف نموده جلالت قدر آن دو بزرگوار معلوم مي شود.
امامزاده علي بن جعفر (ع)
علي بن جعفر الصّادق عريضي، مردي عالم و پرهيزكار بوده و زمان چهار امام را درك كرده است، قبر مقدّسش در آخر خيابان چهارمردان، معروف به در بهشت است و داراي صحن و ضريح چوبين و بارگاه مجلّل مي باشد.
و رواقش از كاشيهاي قرن هشتم آراسته شده و از كاشيها در موزه آستانة مقدّسه حضرت معصومه ـ عليهاالسلام ـ موجود است. دو مزار ديگر نيز به او منسوب هستند.
1. در خارج قلعه سمنان
2. در قريه عريض در يك فرسخي مدينه.[4]
در نزديك بارگاه علي بن جعفر ـ عليه السلام ـ بقعه اي هست كه در مرقد آن ابراهيم بن احمد بن موسي بن جعفر نگاشته اند و نيز بقعه اي وجود دارد كه به محمّد بن موسي الكاظم ـ عليه السلام ـ معروف است.
سه قبر باغ گنبد سبز
در بيرون دروازه كاشان (آخر چهارمردان) باغي بود معروف به باغ گنبد سبز، كه در آنجا سه بقعه مجلّل و ممتاز هست كه منسوب به بزرگان و شخصيّتهاي برجسته قم مي باشد و اكنون آن باغ به ميدان و ساختمان، تبديل شده است.
در نزديكي علي بن جعفر، بقعه اي است كه در كتيبه آن نوشته شده:«مضجع ابراهيم بن موسي بن جعفر ـ عليه السلام ـ ».
امامزاده ابراهيم و امامزاده محمّد
مرقد اين دو بزرگوار كه از فرزندان امام كاظم ـ عليه السلام ـ هستند، در زير يك بقعه عالي، جنب هم مدفون مي باشند، در پشت ايستگاه راه آهن قم معروف است.[5]
امامزاده جعفر معروف به شاه جعفر (ع) و مرقد سيّد معصوم
در امتداد خيابان شاه ابراهيم، بارگاهي با شكوه، به نام مزار شاه جعفر است كه منسوب به امام كاظم ـ عليه السلام ـ مي باشد و به عقيدة بعضي، در اين مكان، سيّد جليل، جعفر، نقيب علويّين در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم، مدفون است.
در همين امتداد، در فاصلة حدود يك كيلومتري، مرقد كوچكي قرار دارد كه به بقعه سيّد معصوم از فرزندان امام سجّاد شهرت دارد.
امامزاده سيّد علي، معروف به شاه سيد علي (ع)
مرقد اين امامزاده، در دروازة ري، (پشت خيابان باجك فعلي) واقع شده است، نسب نامه وي چنين است:
«علي بن ابراهيم بن ابي جعفر حسن بن عبيدالله بن ابي الفضل العباس» بنابراين حضرت عبّاس ـ عليه السلام ـ ، جدّ سوم او است.
اين امامزاده، مورد توجّه خاصّ مردم است و همواره زائران بسيار دارد و مردم كرامات فراوان از محضر او ديده اند، او نوزده پسر داشت، از جمله عبيدالله بن علي كه سيّدي شجاع بود، و كتاب جعفريّات را كه دورة كامل فقه شيعه، در چند جلد است، تأليف نموده و در سال 312 ه.ق رحلت كردند.[6]
امامزاده احمد
در نزديكي مزار شاهزاده سيّد علي، مزار شاهزاده احمد ـ عليه السلام ـ است، از قرار آنچه در روي قبرش نوشته شده: اين بزرگوار از نوادگان محمّد بن حنفيّه است، داراي بقعه و صحن متوسّط و گنبدي از كاشي مي باشد، و در صفحه سقف آن، نامهاي مبارك چهارده معصوم ـ عليهمالسلام ـ را به خطّ ثلث از گچ، بيرون آورده اند.
امامزادگان خاك فرج
در انتهاي خيابان خاك فرج، مرقد شريف دو امامزاده (پدر و پسر) به نامهاي: امامزاده احمد و امامزاده علي، ملقّب به حارث، از نوادگان امام سجّاد ـ عليه السلام ـ قرار گرفته، كه داراي بارگاه مجلّل و صحن و سراي زيبا است.
نسب نامه پدر عبارت است از:
ابوالحسين احمد بن ابي الخير محمّد بن عليّ بن عمر بن حسن الافطس بن علي اصغر بن امام سجّاد ـ عليه السلام ـ .
نسب نامه پسر نيز چنين است:
علي الحارث بن ابوالحسن احمد بن ابي الخير ... .
امامزاده صفورا ـ عليها السلام ـ و عمويش
در پشت بارگاه امامزاده خاك فرج، بقعه اي وجود دارد، معروف به بقعة صفورا، كه از نوادگان حضرت علي ـ عليه السلام ـ مي باشد، در جنب مرقد حضرت صفورا ـ عليهاالسلام ـ مرقد عموي او، معروف به امامزاده محمّد ـ عليه السلام ـ از نوادگان حضرت علي ـ عليه السلام ـ قرار گرفته است، بناي گنبد اين مرقد، در سال 378 ه.ق ساخته شده، كه كلمة صفورا به حساب ابجد، مطابق با 378 است كه نشان دهندة سال وفات سيّده صفوراء، و سال بناي بقعه و گنبد او است.[7]
امامزاده ناصر ـ عليه السلام ـ
يكي از امامزادگان از نوادگان امام حسن مجتبي ـ عليه السلام ـ امامزاده ناصر، معروف به شاهزاده ناصر ـ عليه السلام ـ است، كه بقعة او در خيابان آذر، روبروي در بزرگ مسجد امام، نزديك پل قرار دارد.
نسب نامه او چنين است:
ناصرالدّين علي بن مهدي بن محمّد بن حسين به زيد بن محمّد بن احمد بن جعفر بن محمّد بن عبدالرّحمن بن محمّد البطحايي بن قاسم بن حسن بن زيد بن امام حسن مجتبي ـ عليه السلام ـ .
كه در اواخر قرن هشتم و آغاز قرن نهم مي زيسته و از شخصيتهاي برجسته آن زمان بوده است.
و اينكه به زبان عوام، معروف است كه در اين بقعه مرقد احمد بن اسحاق قمي وكيل امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ در قم قرار دارد، نادرست است، اين توهّم از اينجا ناشي شده كه گفته اند احمد بن اسحاق، مسجد امام را به امر امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ ساخت، و قبرش را در كنار همين مسجد قرار داد، ولي حقيقت اين است كه احمد بن اسحاق - رحمة الله عليه - هنگام بازگشت از سامرّا، در سرزمين سرپل ذهاب (نزديك اسلام آباد غرب) وفات يافت و در همانجا به خاك سپرده شد.[8]
شاهزاده احمد بن قاسم (ع)
از جمله امامزادگان معروف قم، شاهزاده احمد، فرزند قاسم بن احمد بن علي بن جعفر الصّادق ـ عليه السلام ـ است. او مردي پرهيزكار و عابد بود. قبر شريفش در جنوب قم، در محلّه دروازه قلعه، واقع است، و فاطمه خواهر گراميش نيز در همانجا دفن است، بقعه و صحن متوسّطي دارد و تاريخ بناي آن را سال 708 هجري قمري، نوشته اند.
امامزادگان ديگري نيز در قم و اطراف قم وجود دارند كه ما به خاطر رعايت اختصار به همين مقدار اكتفا مي كنيم. مرقد بسياري از اين امامزادگان را نگارنده از نزديك ديده است، ولي شرح حال آنها در كتابهاي زير آمده است:
مختار البلاد در تاريخ قم، تأليف ناصرالشّريعه، راهنماي قم، تأليف آقاي برقعي، گنجينة آثار قم، تأليف عبّاس فيض، ترجمه تاريخ قم، و باب الرّضوان في مناقب سلطان خراسان و ... كه ما در تدوين امامزادگان معروف قم، از اين كتابها، استفاده كرده ايم.

[1] . خواهران موسي مبرقع به نامهاي: زينت و امّ محمّد و ميمونه و سپس دخترش بريهيّه پس از او به قم آمده و قبر آنها در جنب مرقد مطهّر حضرت معصومه ـ عليها السلام ـ است.
[2] . موسي شمايلي زيبا و صورتي نوراني داشت و به روي خود نقاب مي افكند، از اين رو او را مبرقع خواندند.
[3] . در نزديك چهل اختران، اواخر خيابان آذر مزاري به نام سيد سربخش هست، وي به اسماعيل بن محمّد بن جعفر الصّادق معروف مي باشد.
[4] . يگانه كسي كه فرموده حضرت علي بن جعفر ـ عليه السلام ـ در قم است مرحوم علّامه بزرگوار ملا محمّد تقي (مجلسي اوّل) در شرح خود بر مشيخه من لايحضره الفقيه مي باشد.
[5] . بناي قبّه امامزاده ابراهيم با سعي حضرت آية الله العظمي نجفي به نفقه و خرج مرحوم حاج حسينعلي گرجي آشتياني ساخته شده است نسب آن بزرگوار را حضرت آية الله معظم، تا حضرت كاظم ـ عليه السلام ـ بر سر در مقبره اش نوشته اند.
[6] . گنجينه آثار قم، جلد 2، صفحه 262.
[7] . همان مدرك، صفحه 281، 282، 287 و 288.
[8] . گنجينه آثار قم، جلد 2، صفحه 684 -686.
محمد محمدي اشتهاردي- حضرت معصومه (س) فاطمه دوم، ص215
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :