امروز:
پنج شنبه 30 شهريور 1396
بازدید :
1001
امام زاده حسين بن علي النقي (ع)
اين بقعه در وسط شهر همدان و نزديكي مسجد جامع قرار گرفته و از ديرباز اهميت زيادي نزد مردم اين ديار داشته است. ما در اينجا نتيجة بررسي هاي خود را دربارة اين امام زاده ذكر مي كنيم بدان اميد كه آيندگان به نكته هاي ديگري در اين زمينه پي ببرند و مجهولاتي بر آن ها آشكار شود.
اين جانب اسناد و مكتوبات عتيق اين آستان را ديده ام، اين اوراق گرانبها نشانگر پيشينة تاريخ مزار و نيز عظمت و شكوه اين مكان در نزد مرم متدين زمان هاي گذشته است.
با مطالعة آن اسناد پي برديم كه فرمان توليت اين بقعة مباركه از جانب سلاطين وقت صادر مي شده و برخي از متوليان آن مانند شيخ فاضل، شيخ عبدالله و شيخ ابوالفيض سمت نقابت را در همدان داشته اند.
در يكي از اين اسناد كه مربوط به پايان كاشي كاري حرم است نوشته بود: «بقعة حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ مرتسم به كاشي» و آن گاه با خط رقاع تاريخ 738 هـ . ق. ثبت شده بود.
با وجود بررسي هاي زيادي كه در داخل سرداب انجام شد، آثاري كه راهگشاي تحقيق ما باشد يافت نگرديد.
تنها تاريخي كه بر ديوارهاي اين بقعه موجود است مربوط به پايان تعميراتي در تاريخ 28 رمضان 1321 هـ . ق. مي باشد.
به گفتة متوليان پيشين، اولين تاريخ بناي بقعه مربوط به سال 423 هـ . ق. مي باشد.
بنا به اظهار همين متوليان به نقل از نسل هاي قبل از خود، اين بنا تاكنون سه بار رو به ويراني نهاده و مجدداً از جمله در زمان هلاكوخان مغول بنا شده است.
به گفتة متخصصان، بناي فعلي آستان تركيبي از آثار عهد صفوي و قاجاري است.
اين بقعه موقوفه هاي بسياري داشته و آن گونه كه از اسناد اوقاف بر مي آيد مرحوم شيخ علي خان زنگنه وزير با كفايت سليمان صفوي بر اين موقوفه ها افزوده است.
بنا به نقل متوليان پيشين، «ابقاآن» يا «اباغا» فرزند هلاكو كه در همدان مرده است[1] در حجرة شرقي صحن دفن شده است.
وجود يكي از قبرستان هاي معتبر شهر در كنار اين مزار نشانگر تقدس والاي اين مكان در نزد نسل هاي پيشين است.
در اسناد عتيق بقعه از اين بزرگوار با عنوان «امام زاده لازم التعظيم و التكريم حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ » ياد شده است.
مورخ متتبع حاج زين العابدين شيرواني در كتاب بستان السياحه كه در سال 1248 هـ . ق. نگاشته شده ضمن توصيف شهر همدان گويد:
«و حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ در وسط شهر قرب مسجد جامع مدفون است»[2]
حاج ملا هاشم خراساني گويد:
«مقبره ي منسوب به شاهزاده حسين ميان شهر است و بسيار با شكوه و گنبد عالي دارد»[3]
ما در گذشته با توجه به نام و لقب سيادتي و نيز رياست «ابوعبدالله الشريف النقي حسين بن علي بن حسين بن حسن بن قاسم بن محمد (البطحائي) بن قاسم بن حسن بن زيد بن حسن المجتبي ـ عليه السلام ـ » و نيز فرزندش «ابوالحسين علي بن حسين» مشهور به اطروش در همدان تطبيق اين بقعه را بر اين علويان حسني بعيد نمي دانستيم، اما با توجه قرائني كه به برخي از آن ها اشاره شد و در ادامه بحث هم خواهد آمد اكنون به اين نظر رسيده ايم كه مدفون در اين بقعه جناب حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ فرزند بلاواسطة امام علي النقي ـ عليه السلام ـ است.
سالها پيش اين جانب دربارة اين بقعه با علامه نسابه آيه الله العظمي مرعشي نجفي ـ قدس سره ـ صحبت كردم، فرمودند: «از مرحوم علم الهدي ملايري (عالم متتبع و جليلي كه خود از سادات نقوي بوده و كتاب خانه اي عظيم مشتمل بر نسخ هاي منحصر به فرد داشته است) شنيدم كه ايشان با استناد به يكي از كتاب هاي قديمي خطي در علم انساب مدفن جناب حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ را در همدان مي دانست.»[4]
سخن فوق را با شيخنا الاستاد آيه الله العظمي مرحوم آخوند ـ قدس سره ـ در ميان گذاشتم فرمودند: هيچ استبعادي ندارد. زيرا در آن زمان نمايندگان ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ به همدان رفت و آمد داشته اند».
سيد جليل القدر و دانشمند متقي مرحوم حاج سيد عبدالحسين خسروي طبيب براي حقير فرمود: در عالم رؤيا ديدم مردم با شتاب به سوي اين مزار مي روند و مي گويند حضرت ولي عصر ـ عليه السلام ـ براي زيارت عموي خود به اين آستان رفته اند.
در كتاب هاي مشهور انساب فرزندي براي حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ ذكر نكرده اند فقط در كتاب خطي غير معتبري كه مؤلف آن هم مجهول است.[5] به نام «بحر الانساب» فرزنداني به نام هاي جعفر، محمد، زين العابدين، غيب الله، رحمه الله، لطف الله، عنايت الله، هدايت الله و نعمت الله براي اين بزرگوار ذكر مي كند. البته مرحوم محلاتي به نقل از كتاب ديگري به نام «بحرالانساب»
ملك الكتاب چهار فرزند براي جناب حسين ذكر مي كند به نام هاي جعفر، محمود، باقر و زين العابدين و مي گويد آن ها بعد از فوت پدر از سامراء به شهر لار مهاجرت كردند و همگي بعد از رسيدن به آنجا به قتل رسيدند.[6]
نتيجه آن چه گفته شد اين است كه با توجه به:
تصريح برخي از علماي انساب و تاريخ نسب به دفن جناب حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ در همدان،
شهرت بين مردم متدين و عدم انكار مزارشناسان،
ظهور عبارت هاي اسناد عتيق بقعه كه از شخص دفن شده در اين مزار به عنوان امام زاده لازم التعظيم و التكريم حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ ياد كرده است، اطمينان پيدا مي كنيم كه اين مزار مربوط به اين امام زاده است.
ممكن است گفته شود به گفتة برخي از دانشمندان فن انساب جناب حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ پيش از پدر بزرگوارشان در سامراء از دنيا رفته است[7] و نيز مرحوم محدث قمي تصريح مي كند كه قبر او نزد مرقد عسكريين ـ عليهما السلام ـ مي باشد.[8] در پاسخ عرض مي كنيم:
اولاً: با توجه به وجود نظائري براي اين مسئله، احتمال اين كه امام علي النقي ـ عليه السلام ـ دو فرزند به نام حسين داشته باشد هست.[9]
ثانياً: اگر هم تعدد را نپذيريم هيچ منصفي نمي تواند قرينه هايي را كه مؤيد دفن حسين بن علي النقي ـ عليه السلام ـ در همدان است ناديده بگيرد از اين رو در چنين مواردي زيارت هر دو مكان به اميد رسيدن به پاداش الهي عملي نيك خواهد بود.

[1]. تاريخ مرگ وي آن گونه كه در جامع التواريخ، ج2، ص 780 آمده بيستم ذي الحجه 680 هـ . ق. است.
[2]. بستان السياحه، ص 613.
[3]. منتخب التواريخ، ص 771.
[4]. در صحبتي كه با آيه الله حاج سيد عباس كاشاني (دام ظله) داشتم ايشان فرمودند در كتاب خطي بحرا الانساب، ابوالحسن فتوني عاملي از علماي انساب چنين آمده است كه امام هادي ـ عليه السلام ـ دو فرزند به نام حسين داشت كه يكي در سامراء دفن است و ديگري در همدان.
[5]. اين كتاب خطي به شماره 10970 دركتابخانه آيه الله مرعشي موجود است و در ابتداي آن به ابو مخنف يحيي نسبت داده شده است!!!
[6]. مآثر الكبراء في تاريخ سامراء، ج3، ص 237.
[7]. الشجره المباركه، ص 78.
[8]. ر. ك: مفاتيح الجنان و سفينه البحار، ج2، ص 259.
[9]. چنان كه از بحر الانساب علامه ابوالحسين فتوني عاملي چنين نقل شده است ولي تا كنون با كوشش هاي زيادي كه شد به نسخة اين كتاب دست نيافتيم.
حسين عندليب زاده - پژوهشي در امامزادگان همدان
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :