امروز:
سه شنبه 4 مهر 1396
بازدید :
1493
استرداد بيت المال
پس از آن که حضرت علي ـ عليه السلام ـ زمام امور خلافت را بدست گرفت طبق نقل ابن عباس در روز دوم خلافت خود، به تقسيم بيت المال به طور مساوي، همّت کرد، مردم طبق دستور امام، براي گرفتن سهم خود نزد آن حضرت مي آمدند، علي ـ عليه السلام ـ به خزانه دار خويش (عبيد اله بن ابي رافع) فرمود: از مهاجرين آغاز کن، و آنان را به حضور بطلب و به هر يک سه دينار بده، و پس از آن ها هر يک از مردم که حاضر شدند بدون توجه به نژاد و يا رنگ پوست و ... به همين مقدار بده.
سهل بن حنيف (که به غلام سابقش به همين مقدار داده شده بود) اعتراض کرد و گفت اين شخص، ديروز غلام من بود و امروز او را آزاد کرده ام به او برابر من مي دهي؟!
امام علي ـ عليه السلام ـ فرمود: «هر چه به او مي دهيم، به تو نيز مي دهيم».
به همه افراد، بدون تبعيض و تفاوت، سه دنيار داد، افرادي مانند طلحه، زبير، عبدالله بن عمر، سعيد بن عاص، مروان و جمعي ديگر از قريش، با اين روش، مخالفت کردند، چرا که آن ها به خاطر شخصيت ظاهري خود، در دوران خلافت عثمان، چندين برابر، بيشتر از ديگران مي گرفتند.[1]
آن افراد با مشاهده اين برنامه فهميدند که دير يا زود نوبت خودشان نيز خواهد رسيد، و علي ـ عليه السلام ـ همه اموال عمومي مسلمين را که حيف و ميل شده است به راه شرعي خود بر مي گرداند براي همين ناراحت شده و با هم خلوت کردند و بر ضدّ علي ـ عليه السلام ـ شروع به طرح ريزي توطئه اي نمودند، کم کم زمزمه مخالفت آن ها به گوش آن بزرگمرد الهي رسيد، امام علي ـ عليه السلام ـ با آنان، شديداً برخورد کرد، و به آنان و همه مخالفان عدالت در همه تاريخ چنين فرمود:
و الله لو وجدته قد تزوّج به النّساء، و ملک به الاماء، لرددته، فانّ في العدل سعة، و من ضاق عليه العدل فالجور عليه اضيق: «به خدا سوگند بخشيده هاي عثمان را حتي در جائي که با آن، همسراني گرفته اند (و آن را کابين همسران قرار داده اند) و يا کنيزاني خريده باشند اگر بيابم به صاحبشان بر مي گردانم، زيرا در عدالت گشايش است، هر کسي که اجراي عدالت، او را به تنگ آورد، ستم بر او تنگتر خواهد بود».[2]
ابن ابي الحديد مي گويد: تفسير جمله آخر اين است: «هرگاه تدبير امور، بر اساس عدالت، موجب تنگي و عجز براي حاکم شود، تدبير امور بر اساس ظلم، براي او تنگتراست، زيرا ظالم در مظان آن است که از ستمش جلوگيري گردد.
و او نقل مي کند: وقتي که اين خبر (يعني تقسيم بيت المال بطور عادلانه)» به عمرو عاص که در «اِيله» (يکي از مناطق شام) بود رسيد، نامه اي به معاويه نوشت، که: هر چه فکر و توان داري به کار بند، چرا که فرزند ابوطالب همه ثروتي را که در مدت (خلافت عثمان) اندوخته اي، از تو خواهد گرفت.
آري همان گونه که امام علي ـ عليه السلام ـ وعده داده بود، قاطعانه به باز پس گيري اموال نامشروع و رساندن اين اموال، به صاحبان اصلي اش اقدام نمود و تمام سلاح ها و شتر ها و اموال ديگري که از طريق زکات و ... در خانه عثمان بود، بدستور آن حضرت به بيت المال برگردانده شد، و تقسيم گرديد، و در اين تقسيم، هيچ گونه تبعيض بين مردم نبود، و همين باعث مخالفت سران قوم و شخصيت هاي به ظاهر برجسته رژيم هاي گذشته گرديد، و جنگ جمل را به وجود آورد و موجب زحمات بسيار و سنگ اندازي هاي فراوان شد، امّا اميرمؤمنان هم چنان استوار به راه خود ادامه داد.[3]

[1] . اقتباس از شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد، ج 7، ص 35 ـ 38.
[2] . نهج البلاغه، خطبه 15 ـ نظير اين مطلب در خطبه 77 نهج البلاغه آمده است.
[3] . نگاه کنيد به شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد، ج 1، ص 270 ـ 269.
محمد محمدي اشتهاردي - داستان هاي نهج البلاغه
مطالب مرتبط :
* نام و نام خانوادگی :
* متن نظر :